Napis "Kazach z Kazachem niech mówi po kazachsku" w sanatorium w Ałma-Acie

Język kazachski (także: język kazaski, kaz. қазақ тілі, қазақша) – język należący do podgrupy kipczacko-nogajskiej, grupy kipczackiej języków tureckich (wraz z z językiem karakałpackim, nogajskim i północnymi dialektami uzbeckiego). Jest on językiem ojczystym dla około 8,3 milionów ludzi. Poza Kazachstanem używa się go między innymi w Chińskiej Republice Ludowej, Uzbekistanie, Rosji i Mongolii. Mniejsze skupiska Kazachów znajdują się także w Afganistanie, Iranie, Turcji i Niemczech.

W Kazachstanie język kazachski spełnia oficjalnie wszystkie funkcje języka państwowego - jest językiem wykładowym, powstaje w nim bogata literatura oraz inne teksty kultury (film, sztuki teatralne). W rzeczywistości jednak kazachski jest dopiero drugim (po rosyjskim) używanym w państwie językiem, do czego doprowadziła długotrwała rusyfikacja oraz odizolowanie od innych niż radziecki kręgów kulturowych.

Historia

Na terenie Kazachstanu przed językiem kazachskim funkcjonowało od XV wieku wiele blisko spokrewnionych dialektów, używanych przez ludy Kipczaków, Ujsunów, Żalajrów, Najmanów i innych. Już w tym czasie zaczął następować proces kształtowania się z nich języków literackich, z których wymienić należy język czagatajski i kipczacki. Oba funkcjonowały jako języki literatury oraz dokumentów, zawierały w sobie bardzo dużą ilość zapożyczeń perskich i arabskich, które stanowiły do 90% słownictwa.

Literacki język kazachski zaczął rodzić się dopiero od XVIII wieku. Za jego twórcę i klasyka uważany jest Abaj Ibrahim Kunanbajew. W epoce tej po kazachsku tworzyli też Buchar Żyrau, Katesz, Kobylan i inni. Okresem rozkwit literatury kazachskiej był wiek dwudziesty - działali wtedy między innymi M. Żumabaj - twórca kazachskiej pedagogiki, Sz. Kudajbierdi - pierwszy kazachski historyk, A. Bajtursun - językoznawca, polityk i dziennikarz oraz S. Sejfulin - poeta. Kres "złotej epoce" przyniósł głód lat dwudziestych oraz czystki stalinowskie - wszyscy twórcy kazachskiej kultury zostali wówczas oskarżeni o nacjonalizm i usiłowanie oderwanie Kazachstanu od Rosji. Także polityka kolonialna kontynuowana przez Związek Radziecki doprowadziła do wyniszczenia narodu kazachskiego, a co za tym idzie jego kultury oraz języka.

Odrodzenie języka kazachskiego wiąże się z odzyskaniem niepodległości Kazachstanu w roku 1991. W Kazachstanie powstaje obecnie coraz więcej szkół z językiem kazachskim jako wykładowym. Językiem tym porozumiewa się w dużej mierze wieś kazachska, natomiast w miastach ludzie posługują się najczęściej językiem rosyjskim. Także obszary północne Kazachstanu są bardziej zrusyfikowane. Niemniej jednak obserwuje się wyraźny trend do uczenia się języka kazachskiego wśród urodzonych w mieście Kazachów.