Język malgaski - Polski Serwis Naukowy

Język malgaski - język zaliczany do rodziny austronezyjskiej, do grupy barito. Języki najbliżej spokrewnione z malgaskim używane są w prowincji Kalimantan na południu Borneo. Malgaski jest językiem urzędowym na Madagaskarze (obok francuskiego). Jest ojczystą mową Malgaszów, lecz używa się go też w Komorach, Reunionie, Majottcie.

Alfabet łaciński (łacinka), tzw. alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

Komory (arabski: جزر القمر‎, Juzur al-Qumur) oficjalnie Związek Komorów (fr. Union des Comores, arabski: الاتّحاد القمريّ‎, al-Ittiḥād al-Qumuriyy) - wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim, zlokalizowane przy wschodnim wybrzeżu Afryki na północ od Kanału Mozambickiego, pomiędzy północną częścią Madagaskaru a północno-wschodnią częścią Mauritiusu. Najbliższymi państwami są Mozambik, Tanzania, Madagaskar oraz Seszele.

Dialekty

Język malgaski posiada dziesięć głównych odmian, uważanych zazwyczaj za dialekty, lecz czasami klasyfikowanych jako odrębne języki. Wówczas język malgaski traktowany jest jako makrojęzyk, obejmujący następujące etnolekty:

Antankarana (kod ISO: xmv)

Betsimisaraka północny (bmm)

Betsimisaraka południowy (bjg)

Bara (bhr)

Masikoro (msh)

Plateau (plt), obejmujący dialekty merina, betsileo, sihanaka, bezanozano, tanala.

Sakalava (skg)

Tandroy-Mahafaly (tdx)

Tanosy (txy)

Tsiminety (xmw)

Za formę standardową uważa się tzw. odmianę plateau z centralnej części wyspy. Bardzo bogata tradycja w literaturze ustnej, pod koniec XVII wieku obfituje w piśmiennictwo religijne oraz sporządzanie kronik. W XVI wieku wprowadzono do zapisu alfabet arabski, w połowie XIX wieku zastąpiono go łacińskim. W XX wieku nastąpił rozkwit literatury w tym języku.

Języki bantu – rodzina języków afrykańskich, zaliczana do wielkiej rodziny nigero-kongijskiej. W rodzinie tej wyróżnia się ponad 400 języków, którymi posługuje się około 150 mln mówiących na terenie niemal całej Czarnej Afryki z wyjątkiem większości Afryki Zachodniej, Rogu Afryki oraz południowo-centralnej Namibii i zachodniego RPA. Najważniejsze języki z tej grupy to: suahili, rwanda, lingala, niandża, makua, bemba, tonga, szona, xhosa, zulu.

Majotta (fr. Mayotte, Collectivité départementale de Mayotte) – francuska wyspa położona w archipelagu Komory na Oceanie Indyjskim na północny zachód od Madagaskaru. Posiada status zbiorowości zamorskiej Francji. Stolicą terytorium jest Mamoudzou.

Gramatyka

Rzeczownik

Rzeczowniki są nieodmienne, nie posiadają też osobnej formy liczby mnogiej.

Zaimki

Zaimki dzierżawcze doczepiane są bezpośrednio do rzeczownika np. ny bokiko "moja książka", ny bokinao "twoja książka", ny bokiny "jego, jej, ich książka" itd.

Przymiotnik

Przymiotniki są nieodmienne, występują po określanym rzeczowniku

Czasownik

Czasowniki nie odmieniają się przez osoby.

Czasy gramatyczne wyrażane są przez odpowiedni przedrostek: miteny aho "mówię", niteny aho "mówiłem", hiteny aho "powiem"; matory izy "ona śpi", natory izy "ona spała", hatory izy "ona będzie spała",

Przeczenie wyrażane jest za pomocą partykuły tsy: tsy miteny aho "nie mówię", Tsy tiako ity "nie podoba mi się to", tsy bokiko ito "to nie jest moja książka"

Składnia

Język malgaski charakteryzyje się rzadko występującym szykiem zdania typu VOS, czyli orzeczenie-dopełnienie-podmiot np.:

Przedrostek, prefiks – w językoznawstwie jest to fragment wyrazu (tzw. morfem) dodawany po lewej stronie do słowa podstawowego lub jego rdzenia (czyli do podstawy słowotwórczej), służący tworzeniu wyrazów pochodnych. Wyraz może nie posiadać żadnego prefiksu, może posiadać jeden lub więcej prefiksów.

Kalimantan - indonezyjska część wyspy Borneo, zajmuje ponad 72% powierzchni wyspy (jej południową i środkową część). Powierzchnia 539 460 km²; 12,6 mln. mieszkańców (2005).

Mamaky boky ny mpianatra
(dosłownie "czyta książkę student")
"Student czyta książkę"

Nividy ronono ho an'ny zaza ny vehivavy
("kupiła mleko dla dziecka kobieta" )
"Kobieta kupiła mleko dla dziecka"

Słownictwo

Ponad 90% podstawowego zasobu leksykalnego wywodzi się ze słownictwa austronezyjskiego, lecz większość słów związanych z hodowlą zwierząt pochodzi z języków bantu. Istnieją również zapożyczenia z języka francuskiego i angielskiego.

Minirozmówki:

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Alfabet arabski – alfabetyczne pismo używane do zapisu języka arabskiego. Powstało z nabatejskiej odmiany pisma aramejskiego. Pismo arabskie rozpowszechnione jest w krajach muzułmańskich.

Linki zewnętrzne

Dane Ethnologue dla języka malgaskiego

Słownictwo malgaskie (franc. / ang.)

Nagrania audio dialektów malgaskich

Przypisy

↑ Ethnologue report for language code: mlg

Etnologue, Languages of the World, Malagasy, Plateau

Malagasy, the language of Madagascar

przed czasownikiem

Bibliografia

Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5

African Phrasebook, Berlitz Publishing, Singapore 2005

Malgasze - tubylcza ludność Madagaskaru. Naród ten liczy ok. 20 mln osób. Posługują się dialektami języka malgaskiego, wyznają w większości chrześcijaństwo.

Etnolekt – język, dialekt lub gwara [1] używany przez wyodrębnioną grupę etniczną. Jest zbiorem bardzo podobnych do siebie idiolektów [2]. Termin "etnolekt" jest używany w językoznawstwie szczególnie w przypadkach gdy zastosowanie określenia język, dialekt lub gwara byłoby sporne, w częstych sytuacjach braku precyzyjnych kryteriów pozwalających uznać daną odmianę języka za odrębny język bądź też dialekt (odmianę) innego, pokrewnego języka[3].