Język pomocniczy - Polska - Polski Serwis Naukowy

Językiem pomocniczym w prawodawstwie polskim określa się język mniejszości narodowej lub etnicznej albo język regionalny, dopuszczony do użycia obok języka urzędowego (języka polskiego), wyłącznie przed organami gminy . Osoby należące do mniejszości mogą w języku pomocniczym zwracać się ustanie i pisemnie do organów gminy oraz, na swój wyraźny wniosek, uzyskiwać odpowiedzi urzędowe w tym języku. W języku pomocniczym mogą być również wnoszone do organów gminy podania.

Dwujęzyczne nazewnictwo geograficzne w Polsce — zgodnie z ustawą z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym na terenach zamieszkanych przez mniejszości narodowe, etniczne lub posługujące się językiem regionalnym, istnieje możliwość wprowadzenia nazewnictwa geograficznego w językach mniejszości.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Język pomocniczy może być używany jedynie w gminach, w których liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości, której język ma być używany jako język pomocniczy, jest nie mniejsza niż 20% ogólnej liczby mieszkańców gminy i które zostały wpisane do Urzędowego Rejestru Gmin, w których używany jest język pomocniczy. Rejestr ten prowadzi minister właściwy do spraw działu administracji rządowej - wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne. Wpisu dokonuje się na wniosek zainteresowanej rady gminy.

Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce – polskie ustawowe określenie oddzielnych, mniejszych niż dominująca, grup społecznych zamieszkujących Rzeczpospolitą Polską. Według ustawy z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym mniejszości te są wyodrębniane na podstawie łącznie sześciu kryteriów, w szczególności mniejszej niż pozostała ludność liczebności i zamieszkiwania obecnego terytorium RP przez przodków jej członków od co najmniej 100 lat. Definicja ta podaje też jedno kryterium odróżniające mniejszość etniczną od narodowej – pierwsza oznacza grupę, która nie utożsamia się z innym narodem (współcześnie) zorganizowanym we własnym państwie.

Język białoruski (беларуская мова, biełaruskaja mowa) – należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 9 milionów.

W przypadku gmin wpisanych do wyżej wymienionego Urzędowego Rejestru Gmin, pracownikom urzędu gminy, pracownikom jednostek pomocniczych gminy oraz pracownikom gminnych jednostek i zakładów budżetowych może być przyznany dodatek z tytułu znajomości języka pomocniczego obowiązującego na terenie tej gminy. Dodatek ten wynosi 10% wysokości płacy minimalnej .

Język kaszubski, dialekt kaszubski (nazwy własne: kaszëbsczi jãzëk, kaszëbskô mòwa) – język zachodniosłowiański o spornym statusie – w zależności od przyjętych kryteriów uznawany za odrębny język lub dialekt języka polskiego. Często przyjmowane jest stanowisko pośrednie, unika się określania go jako "język" lub "dialekt" albo określa się go jako etnolekt. Z prawnego punktu widzenia kaszubski jest w Polsce językiem regionalnym. Kaszubskim posługuje się w Polsce na co dzień ponad 50 tys. Kaszubów. Kaszubski jest jedyną pozostałością słowiańskich dialektów pomorskich. Należy do grupy języków lechickich, w jej centralnej odmianie, bliski standardowemu językowi polskiemu, z wpływami języka połabskiego, dolnoniemieckiego i staropruskiego.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Gminy, w których wprowadzono język pomocniczy

Osobny artykuł: Gminy dwujęzyczne w Polsce.

Według stanu na 28 maja 2010 roku, w Polsce istniało 51 gmin, w których co najmniej 20% mieszkańców deklarowało przynależność do mniejszości narodowej lub etnicznej, ewentualnie posługiwało się językiem regionalnym, co oznaczało, że te 51 gmin spełniało podstawowy warunek do wpisu do wyżej wymienionego Urzędowego Rejestru Gmin. Jednak, według stanu na ten dzień, wpis taki uzyskało 30 gmin (w jednej gminie dopuszczono język litewski, w 2 - język kaszubski, w 5 - język białoruski, w 22 - język niemiecki).

Zgodnie z ustawą z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, gminy, w których osoby należące do mniejszości narodowej, etnicznej lub posługujące się językiem regionalnym stanowią co najmniej 20% mieszkańców, mogą wprowadzić język mniejszości jako język pomocniczy stosowany w kontaktach z organami gminy.

Fakt obecności języka pomocniczego w gminie lub jego braku nie ma żadnego związku z procedurami dotyczącymi wprowadzenia dodatkowych nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych w językach mniejszości lub języku regionalnym.

Przypisy

Zgodnie z art. 11a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, organami gminy są: rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta) (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591).
Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 146, poz. 1222).

Źródła

Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141) wraz z aktami wykonawczymi.