Język radźasthani - Polski Serwis Naukowy

Radżastani (dewanagari राजस्थानी trb. Radźasthani , ang. Rajasthani) - język indoaryjski używany przede wszystkim w indyjskim stanie Radżastan. Pomimo dość silnej kulturowej odrębności i poczucia tożsamości Radżastańczyków, a także bogatego dziedzictwa literackiego, język radźasthani nie wytworzył jednego standardu. W zamian istnieje szereg odrębnych, nadal kultywowanych dialektów literackich.

Makrojęzyk (ang. macrolanguage), termin stosowany w językoznawstwie. Kategoria wprowadzona przez międzynarodowy standard ISO-639 na określenie języków, które posiadają kilka odmian, nie zawsze wzajemnie zrozumiałych, ale które ze względów pozajęzykowych (kulturowych, politycznych, etnicznych, religijnych itd.) traktowane są jako warianty tego samego języka. Niektóre języki posiadają kilkadziesiąt takich wariantów (np. arabski 30, keczua 44, zapotecki aż 58).

Shekhawati (hindi शेखावाटी, trl. Śekhāwāṭī) - półpustynny region historyczny w północno-wschodniej części indyjskiego stanu Radżastan.

Klasyfikacja języka radżastani

W starszych, dziewiętnastowiecznych publikacjach klasyfikowano radźasthani jako zachodnią grupę dialektów języka hindustani (Kellogg 1893).

Obecna tendencja każe raczej traktować radźasthani jako tzw. cluster pokrewnych języków/dialektów, czyli makrojęzyk. Na przykład lista języków Indii, sporządzona przez SIL nie zawiera "języka radźasthani" jako takiego, lecz wyłącznie poszczególne języki składające się na ten cluster.

Dewanagari (देवनागरी, z sanskr. Devanāgarī; deva "bóg" + nagari "miasto") – pismo alfabetyczno-sylabiczne, używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do zapisu kilkunastu języków z grupy języków indoaryjskich, m.in. sanskrytu, hindi, marathi, nepali.

Wat - gatunek literacki spotykany w prozie indyjskiej i pakistańskiej tworzonej w języku radźasthani. Tematyka prezentowana w watach to popularne wątki dżinijskie.

Dialekty

Główne języki/dialekty radżastańskie obejmują :

Bagri: używany w radżastańskich obwodach (hindi: zila, ang.: ditrict) Hanumangarh i Sriganganagar, obwodach Sirsa i Hissar w stanie Haryana, obwodach Firozepur i Muktsar w indyjskim stanie Pendżab oraz rejonie Bahawalpur i Bahawalnagar w pakistańskiej części Pendżabu.

Shekhawati: około trzech milionów użytkowników w dystryktach Churu, Jhunjhunu i Sikar.

Marwari: w zachodnim Radżastanie (Churu, Bikaner, Nagaur, Ajmer, Jodhpur, Pali, Jalore, Jaisalmer i Barmer . Używany również w prowincji Sindh w Pakistanie.

Dhundhari: rejon miast Dżajpur, Dausa, Tonk, Ajmer, Karauli i Sawai Madhopur

Harauti: rejon Kota, Bundi, Baran i Jhalawar

Mewari: w obwodach Rajsamand, Bhilwara, Udajpur i Chittorgarh

Inne ważniejsze dialekty/języki:

Radżastan (hindi राजस्थान, trb.: Radźasthan, trl.: Rājasthān; ang. Rajasthan) – stan w północno-zachodnich Indiach, położony w ich zachodniej części. Stolicą stanu, a zarazem największym miastem jest Jaipur. Stan został utworzony 1 listopada 1956 roku. Jest to obecnie największy pod względem powierzchni stan Indii. Radżastan graniczy z Pakistanem, oraz z następującymi stanami Indii: Gujarat, Madhya Pradesh, Uttar Pradesh, Haryana, Pendżab.

Język hindi – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako pierwszym językiem 180 milionów osób, natomiast przy zaklasyfikowaniu jako dialekty hindi języków radźasthani, bihari oraz pahari (bez nepalskiego) aż 422 mln osób, czyli 41% mieszkańców Indii. Używany jest także w Nepalu (500 tys.), na Fidżi (300 tys.), na Mauritiusie i w Surinamie (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 23 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harijanie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach.

Dhatki

Goaria

Godwari

Loarki

Merwari

Gade Lohar

Gujari

Gurgula

Lambadi

Malwi

Nimadi

Status prawny

Ponieważ językiem urzędowym (w administracji i szkolnictwie) w Radżastanie jest wyłącznie hindi, istnieje jeszcze tendencja by traktować pojęcie hindi bardzo szeroko, jako jeden oficjalny język, obejmujący wszystkie pokrewne języki i dialekty pólnocnych Indii. Podobne podejście można również zauważyć, przeglądając dane statystyczne z ostatniego spisu ludności (Census of India 2001), podczas którego język radżastani uznano za jedną z odmian języka hindi.

Dialekt (gr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp. Każdy posiada pewną liczbę wyrazów nie znanych innym odmianom, różnice leksykalnie mogą wynikać z odmiennych warunków przyrodniczych i kulturowych.

Język hindustani – forma języka potocznego używanego w Indiach północnych oraz na Dekanie, szczególnie popularna przed podziałem Indii Brytyjskich w 1947.

Z drugiej strony jednak, zarówno Sahitya Akademi, jak i University Grants Commission oraz władze stanowe w Radżastanie uznają radżastani za "język" (literacki, nie urzędowy), traktując takie etnolekty, jak marwari, mewari itd. jako jego dialekty. Od roku 1973 język radżastani jest nauczany na uniwersytetach w Dźodhpurze i Udajpurze .

Język malwi - język indoaryjski używany w północnych Indiach, wchodzący w skład makrojęzyka radźasthani. Za standard uważana jest odmiana z miasta Udźdźajn.

Język mewari - język używany we wschodniej części indyjskiego stanu Radżastan zwłaszcza miasta Udaipur i Chittaurgarh. Stanowi jeden z głównych języków składających się na tzw. makrojęzyk radźasthani.

Zobacz też

Wat (gatunek literacki)

Przypisy

Bibliografia

Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5

Linki zewnętrzne

Słowniczek radżastańsko-angielski