Język staronordyjski - Polski Serwis Naukowy

Początek X w. Zasięg dialektu zachodniego staronordyckiego oraz wschodniego staronordyckiego. Języki: starogotlandzki, staroangielski oraz starosaksoński wraz ze starodolnofrankijskim – o pewnym stopniu wzajemnego zrozumienia z mówiącymi językiem staronordyckim.

Język staronordyjski (staronordycki, staroislandzki, norse) – język z grupy języków germańskich, którym posługiwali się Wikingowie od VIII wieku do ok. 1300. Powstał z pranordyckiego w VIII w.

Alfabet łaciński (łacinka), tzw. alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

Szetlandy (Wyspy Szetlandzkie, Shetland Islands, dawniej Hjaltland, gael. Sealtainn) – archipelag na Oceanie Atlantyckim, około 200 km na północ od wybrzeży Wielkiej Brytanii. Stanowią odrębną jednostkę administracyjną Wielkiej Brytanii z głównym ośrodkiem w Lerwick.

Z niego rozwinęły się współczesne języki skandynawskie: islandzki, norweski, farerski, szwedzki i duński oraz wymarły język norn z Szetlandów. Najbardziej podobny do niego jest współczesny język islandzki.

Język staronordyjski wpływał również na język angielski, w szczególności dialekty szkockie mają dużo zapożyczeń z tego języka (zob. język scots)

Dialekty

Język staronordyjski nie był jednolity i rozpadał się na kilka zespołów dialektów. Do najczęściej wyróżnianych zaliczają się:

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

dialekt zachodni – używany głównie na terenach dzisiejszej Norwegii, Islandii i Wysp Owczych, wyewoluowały z niego późniejsze języki norweski, farerski i islandzki.

dialekt wschodni – używany głównie na terenach dzisiejszej Danii i Szwecji, rozwinęły się z niego języki duński i szwedzki

dialekt starogotlandzki – używany na terenach Gotlandii, czasami uznawany za wariant dialektu wschodniego

Najwięcej inskrypcji zachowało się w dialektach zespołu zachodniego, przez co stały się one podstawą częściowo zrekonstruowanej, ustandaryzowanej formy języka staronordyckiego, nauczanej obecnie na uniwersytetach do celów akademickich.

Język norn - wymarły język skandynawski (wywodzący się ze staronordyjskiego), którym posługiwali się mieszkańcy wysp Szetlandów i Orkadów, aż do zajęcia ich przez Szkocję w XV w.

Język staroangielski (Englisc sprǣc) lub język anglosaski (Engle-Seaxisce sprǣc) to wczesna forma języka angielskiego, którą posługiwano się na terenie dzisiejszej Anglii i południowej Szkocji między V a XII wiekiem. Był to język zachodniogermański, zbliżony do starofryzyjskiego i starosaksońskiego. Uległ również wpływowi języka staronordyjskiego, należącego do powiązanej grupy północnogermańskiej.

W średniowieczu język staronordyjski zapisywany był tradycyjnie alfabetem runicznym. Dzisiejsza ustandaryzowana ortografia w alfabecie łacińskim oparta jest na pisowni średniowiecznej literatury islandzkiej.

Linki zewnętrzne

Podręcznik do nauki języka staronordyjskiego (ang.)

Słownik języka staronordyjskiego (ang.)

Kurs staronordyjskiego online University of Texas at Austin (ang.)

Strona poświęcona językowi i kulturze staronordyjskiej duży wybór materiałów do nauki (ros.)

Język farerski – język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 48 tys. mieszkańców Wysp Owczych - Farerów, 25 tys. mieszkańców Danii; łącznie ok. 80 tys. osób. Język farerski najbliższy jest językom norweskim (odmianie norw. - nynorsk) i islandzkiemu.

Język duński (dansk, det danske sprog) - język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 5,2 mln mówiących, głównie w Danii i Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech (ok. 50 tys. osób). Duński w charakterze języka urzędowego używany jest w Danii a także na Wyspach Owczych. W Islandii, która aż do 1944 r. była posiadłością Danii, duński jest nauczany jako jeden z głównych języków obcych, obok angielskiego, norweskiego i szwedzkiego.