Wśród rodziny indoeuropejskiej, rodzajnik który występuje PO rzeczowniku, oprócz języków północnogermańskich występuje jedynie w bułgarskim (słowiański) i rumuńskim (romański).

Przykład odmiany rzeczownika

Przykład odmiany rzeczownika rodzaju ogólnego, deklinacja II (en bil – samochód) i rzeczownika rodzaju nijakiego, deklinacja V (ett hus – dom).

W nawiasach podano tzw. wolno stojący rodzajnik określony, który pojawia się tylko wtedy, jeżeli przed rzeczownikiem w formie określonej pojawi się przymiotnik. Właściwy rodzajnik określony jest końcówką. W tym przypadku: -en lub -et w liczbie pojedynczej oraz -na lub -en w liczbie mnogiej)

Przykłady są podane wraz z ich niemieckimi i angielskimi "odpowiednikami".

en bil – ein Auto – a car – l. poj., forma nieokreślona

(den) bilen – das Auto – the car – l. poj., forma określona

bilar – Autos – cars – l. mnoga, forma nieokreślona

(de) bilarna – die Autos – the cars – l. mnoga, forma określona

ett hus – ein Haus – a house – l. poj., forma nieokreślona

(det) huset – das Haus – the house – l. poj., forma określona

hus – Häuser – houses – l. mnoga, forma nieokreślona

(de) husen – die Häuser – the houses – l. mnoga, forma określona

Przypadki

Język szwedzki posiada, jeśli chodzi o formę, tylko dwa przypadki, a mianowicie:
a) przypadek główny (grundkasus/objektkasus),
b) dopełniacz (genitiv)

Przypadek główny ma postać bezkońcówkową, czyli nie jest nacechowany formalnie. Może on występować z rodzajnikiem lub bez.

Przypadek główny odpowiada funkcyjnie polskiemu mianownikowi, celownikowi, biernikowi, miejscownikowi, narzędnikowi i wołaczowi. Miejsce końcówek tych przypadków w języku polskim zajmują, podobnie jak w języku angielskim, związki syntaktyczne, np.:

Dopełniacz formalny ma we wszystkich postaciach (tzn. z rodzajnikiem i bez rodzajnika) końcówkę -s.

Dopełniacz z końcówką -s występuje dziś stosunkowo rzadko: a) w funkcji przydawki (genitivattribut), np.:

Uwagi odnośnie stosowania dopełniacza

W określeniach złożonych stosuje się raczej przyimki:

Reliktowe formy dopełniacza

Język szwedzki posiadał w przeszłości, podobnie jak i współczesny język niemiecki, końcówki deklinacyjne 4 przypadków (mianownika, dopełniacza, celownika i biernika). Końcówki te zanikły stopniowo w języku średnio- i nowoszwedzkim. Najdłużej zachowały się końcówki dawnych dopełniaczy na -a oraz -u po sylabie pierwotnie krótkiej. Jeszcze dziś spotykamy je w niektórych skostniałych zestawieniach i złożeniach, np.: kungaval - elekcja, barnamord - dzieciobójstwo, herravälde - przemoc, ordalag - wyrażenia, ladugård - obora, hälsovård - opieka zdrowotna, lärosal - sala wykładowa, läroverk - gimnazjum, människoliv - życie ludzkie.

Czasownik

Czasownik w języku szwedzkim zupełnie nie odmienia się przez osoby ani przez liczby. Podobnie jak w angielskim, chociaż tam zachowała się czasami szczątkowa odmiana przez osoby. W szwedzkim zanikła ona zupełnie. Dlatego czasownika zawsze używamy z odpowiednim zaimkiem.

Odmiana czasownika "być" przez osoby i liczby w czasie teraźniejszym

jag är – ja jestem

du är – ty jesteś

han är – on jest

hon är – ona jest

det är – ono / to jest (gdy zastępuje rzeczownik rodzaju nijakiego)

den är – to jest (gdy zastępuje rzeczownik rodzaju ogólnego)

vi är – my jesteśmy

ni är – wy jesteście

de är – oni (one) są

Odmiana czasowników

Występuje 5 koniugacji wśród słabych czasowników (I, IIa, IIb, IIc, III) oraz czasowniki mocne, gdzie występuje zmiana samogłoski rdzennej, a końcówki w odmianie mocnej są inne niż w koniugacjach słabych. Jednak zmianę samogłoski w temacie czasownika bardzo często można dopasować do odpowiedniego szeregu alternacyjnego, który mówi nam w jaki sposób ta samogłoska będzie się zmieniać na przestrzeni całej koniugacji. Dodatkowo występuje trochę czasowników zupełnie nieregularnych.

Przykładowa odmiana słaba (koniugacja IIa)

att ringa – dzwonić

ringa – infinitiv (bezokolicznik)

ringer – presens (czas teraźniejszy)

ring – imperativ (tryb rozkazujący)

ringde – preteritum (czas przeszły)

ringt – supinum (forma supinum bezokolicznika)

ringd, ringt, ringda – perfekt particip (imiesłów czasu przeszłego)

ringande – presens particip (imiesłów czasu teraźniejszego)

Przykładowa odmiana mocna (w szeregu alternacyjnym: i-a-u)

att dricka – pić

dricka – infinitiv (bezokolicznik)

dricker – presens (czas teraźniejszy)

drick – imperativ (tryb rozkazujący)

drack – preteritum (czas przeszły)

druckit – supinum (forma supinum bezokolicznika)

drucken, drucket, druckna – perfekt particip (imiesłów czasu przeszłego)

drickande – presens particip (imiesłów czasu teraźniejszego)

" Att-Infinitiv "

Markerem bezokolicznika w języku szwedzkim jest "att" – tak jak angielskie "to" i częściowo jak niemieckie "zu" lub niderlandzkie "te". Po "att" w funkcji markera czasownik występuje zawsze w postaci bezokolicznika. (to samo słowo "att" ma także funkcję spójnika zdań podrzędnych "że")

W niektórych konstrukcjach czasownik występuje samodzielnie np. z czasownikami modalnymi, a w niektórych razem z "att" jako tzw. att-infinitiv.

"Att" w funkcji markera często w szybszej mowie jest wymawiane jako [å], natomiast w funkcji spójnika zawsze jako [att].

Supinum

Supinum jest formą bezokolicznika, która wśród języków germańskich występuje tylko w szwedzkim. Nie ma jej nawet w tak spokrewnionych językach jak duński, norweski nynorsk albo norweski bokmål. Służy on m.in. do tworzenia czasu Perfekt i Pluskvamperfekt razem z posiłkowym "har" albo "hade". Jest to oryginalna właściwość języka szwedzkiego, ponieważ pozostałe języki z tej grupy używają w tym celu imiesłowu czasu przeszłego, a nie specjalnej formy bezokolicznika, jaką jest supinum.

Imiesłów czasu przeszłego to takie formy odczasownikowe, które w języku polskim kończą się na: -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te.

Np. angielskie "He has seen" i szwedzkie "Han har sett" różni się tym, że w języku angielskim używa się do tego celu imiesłowu czasu przeszłego, podczas gdy szwedzki nie wykorzystuje tu tego imiesłowu tak jak inne języki z tej grupy, lecz właśnie supinum, które jest specjalną formą bezokolicznika. Mimo że szwedzki ma, tak jak pozostałe języki z tej grupy, imiesłów czasu przeszłego, nie jest on wykorzystywany w tworzeniu tych czasów złożonych.

Czasy gramatyczne

W języku szwedzkim wymienia się przeważnie 5 czasów:

Presens – czyli czas teraźniejszy, który jednak, tak samo jak w polskim, może być używany do wyrażania przyszłości np. Jutro jadę do Szczecina.

Perfekt – czas złożony przeszło-teraźniejszy, który tworzymy razem z czasownikiem posiłkowym "har" i formą "supinum" czasownika. Czasu tego używamy m.in. gdy mówimy o czynności w nieokreślonej przeszłości albo jeżeli trwa ona do teraz. Bardzo podobnie do angielskiego Present Perfect.

Imperfekt – czas przeszły prosty. Używamy go gdy coś stało się w przeszłości w określonym czasie np. miesiąc temu.

Pluskvamperfekt – czas złożony zaprzeszły, który tworzymy razem z posiłkowym "hade" i formą "supinum" czasownika. Używamy go, gdy mówimy o dwóch zdarzeniach, które miały miejsce w przeszłości, z czego jedno zdarzyło się wcześniej od drugiego. Podobnie jak niemiecki Plusquamperfekt i angielski Past Perfect.

Futurum – ściśle rzecz biorąc język szwedzki nie ma czasu przyszłego, a jedynie różne formy wyrażania przyszłości.

Futuri Preteriti – Niektórzy wyróżniają jeszcze jeden czas tzw. przyszły w przeszłym, którego używamy, gdy mówimy o przyszłości w przeszłości np. "Miesiąc temu miałem jechać do Oslo". W języku polskim używamy wtedy posiłkowego: miałem, miałam, mieliśmy itd.. a w szwedzkim posiłkowego "skulle", por. ang. "should". Podobny do angielskiego Future In The Past, gdzie używamy posiłkowego "would" (lub w nieco archaicznej angielszczyźnie właśnie "should").

Zaimki

Kategoria zaimka nie tworzy w języku szwedzkim - podobnie zresztą jak i w polskim - jednolitej klasy, do której można by zastosować jedno tylko kryterium podziału. Jedyną wspólną cechą wszystkich zaimków jest ich szczupła treść przy bardzo szerokim zakresie. Tak więc zaimki nie oznaczają desygnatów bezpośrednio, lecz jedynie określone relacje (np. stosunek mówiącego do desygnatu), a nie jak to ma miejsce u przymiotnika, cechę, np.: mój dom, biały dom; jego książka, interesująca książka. W większości przypadków zaimki zastępują części mowy o bardziej konkretnym znaczeniu, np.:

W języku szwedzkim w zależności od zastępowanej części mowy zaimki dzieli się na rzeczownikowe, przymiotnikowe, przysłówkowe i liczebnikowe. Z uwagi na funkcje syntaktyczne zaimki rzeczownikowe nazywane bywają samodzielnymi (självständinga), a zaimki przymiotnikowe łącznymi (förenade), np.:

Niektóre zaimki mogą pełnić zarówno funkcje rzeczownikową jak i przymiotnikową, a więc mogą występować w zastępstwie rzeczownika lub jako jego okreslenia, np.:

Wyraz, do którego zaimek się odnosi, lub który zastępuje, nazywamy korelatem zaimka, np.:

Z punktu widzenia stopnia określoności korelatu dzielimy zaimki w języku szwedzkim na trzy grupy:
a) zaimki określone - które zastępują ściśle określony korelat, np.:

Do zaimków określonych zalicza się: Zaimki osobowe, Zaimki zwrotne, Zaimki dzierżawcze, Zaimki wskazujące, Zaimki determinatywne, Zaimki pytajne.

Zaimki osobowe

Osobliwości użycia zaimków osobowych

Zaimki zwrotne

Korelatem zaimków zwrotnych jest podmiot zdania. Czasowniki łączące się stale z zaimkami zwrotnymi nazywamy czasownikami zwrotnymi (reflexiva verb). Język szwedzki wykazuje właściwy zaimek zwrotny sig - się, tylko dla 3 osoby liczby pojedynczej i mnogiej. Formy dla pozostałych osób stanowią - odmiennie od języka polskiego - formy biernika zaimka osobowego: mig, dig, oss, er, np.:

Zaimek zwrotny występuje również w kilku zwrotach idiomatycznych, np.: var for sig - osobno, i och for sig - właściwie, av sig själv - sam z siebie.

Zaimki dzierżawcze

Zaimki w pierwszej i drugiej osobie odmieniają się przez rodzaj i liczbę.

Pierwsza forma to rodzaj ogólny, druga to rodzaj nijaki, a trzecia to liczba mnoga. Zaimki dzierżawcze w 3 osobie są nieodmienne i maja zawsze taką samą formę.

jag – min, mitt, mina

du – din, ditt, dina

han – hans

hon – hennes

det – dess

den – dess

vi – vår, vårt, våra albo też: våran, vårat, våra

ni – er, ert, era albo też: eran, erat, era

de – deras

Zaimek sin, sitt, sina

Dodatkowo w 3 osobie liczby pojedynczej i mnogiej występuje zaimek sin, który jest odpowiednikiem polskiego zaimka swój. Występuje on w języku szwedzkim tylko w 3 osobie, ponieważ tylko w tym przypadku ma to znaczenie. Wystarczy porównać zdania:

Ja całuję moją żonę. i Ja całuję swoją żonę.

Ty całujesz twoją żonę. i Ty całujesz swoją żonę.

wybór zaimka nie ma znaczenia i jest w języku polskim wymienny, ponieważ sens jest zawsze taki sam, ale w 3 osobie zaimki te nie są już wymienne, ponieważ zmienia się sens zdania:

On całuje jego żonę. i On całuje swoją żonę.

Z tym samym zjawiskiem mamy do czynienia w szwedzkim i dlatego w 3. osobie występują obie wersje. Natomiast 1. i 2. osoba w szwedzkim nie mają odpowiednika zaimka "swój" i dlatego możliwe są tylko wersje podane jako pierwsze.

Jag kysser min fru.

Du kysser din fru.

Ale w 3. osobie możliwe są już obie wersje, które niosą ze sobą inne znaczenie:

Han kysser hans fru. Han kysser sin fru.

Dokładnie ta sama zasada dotyczy liczby mnogiej. Np.

Oni karmią ich dziecko. i Oni karmią swoje dziecko.

De matar deras barn. De matar sitt barn.

Przymiotnik

Szwedzki przymiotnik podlega różnym prawom odmiany w zależności od pozycji w zdaniu.

To jest żółty dom. – pozycja atrybutywna, przydawkowa, czyli przed rzeczownikiem

Ten dom jest żółty. – pozycja predykatywna, orzecznikowa, czyli po rzeczowniku.

W pozycji atrybutywnej przymiotnik odmienia się przez: rodzaj, liczbę i określoność. Natomiast w pozycji predykatywnej przymiotnik odmienia się tylko przez: rodzaj i liczbę (a nie odmienia się przez określoność). Podczas gdy w języku polskim przymiotnik odmieniamy tak samo niezależnie od miejsca w zdaniu. Odpowiednio:

Det är det här gula huset. – To jest ten żółty dom. ("dom" w formie określonej)

Det här huset är gult. Ten dom jest żółty. ("dom" w formie określonej)

Odmiana w pozycji predykatywnej jest zawsze mocna, to znaczy że może mieć wiele różnych końcówek. Natomiast odmiana w pozycji atrybutywnej jest mocna w formie nieokreślonej i słaba w formie określonej, ponieważ przymiotnik przyjmuje wtedy zawsze tę samą końcówkę - a we wszystkich możliwych wariantach. Końcówka ta równa się formie dla liczby mnogiej w formie nieokreślonej.

Podstawowy wzór odmiany przymiotnika "żółty":

gul – rodzaj ogólny

gult – rodzaj nijaki

gula – liczba mnoga oraz dla wszystkich form określonych w pozycji atrybutywnej

Negacja

W szwedzkim zdaniu może występować tylko jedna negacja (podobnie do angielskiego i niemieckiego). W przeciwieństwie do języka polskiego, gdzie możemy powiedzieć "Nigdy nikogo nie widziałem" – gdzie występują aż 3 negacje, a może ich być jeszcze więcej. Po szwedzku trzeba powiedzieć tak, żeby zaprzeczyć tylko jeden raz. Np.

Jag såg ingen. – czyli dosłownie "Ja widziałem nikogo" albo

Jag såg aldrig någon. – czyli dosłownie "Ja widziałem nigdy kogoś" albo

Jag såg inte någon. – czyli dosłownie "Ja nie widziałem kogoś"

Inte

Inte, czyli "nie" jest na pewno najczęściej używaną negacją. Od polskiego "nie" różni się tym, że w szwedzkim zdaniu występuje po czasowniku, a nie przed nim tak jak w polskim.

np. Jag har inte. czyli "Ja nie mam"

"Inte" także często nie jest akcentowane. W przeciwieństwie do polskiego "nie", które bardzo często akcentujemy.

W zdaniu podrzędnie złożonym obowiązuje zasada: " biff " (i bisats inte före första verbet " jag har lovat, att inte skriva fel – obiecałem, że nie będę pisał błędnie).

Ingen, Inget, Inga vs. Inte Någon, Inte Något, Inte Några

Słowa te znaczące tyle co: nic, żaden, nikt, żadne itd.. tak naprawdę są skrócona formą od: nie coś, nie jakiś, nie ktoś, nie jakieś (zgodnie z zasadą jednego przeczenia w zdaniu) i mogą występować tylko wtedy, kiedy Inte i Någon stoją w zdaniu obok siebie i mogą ulec połączeniu w jedno słowo: Ingen. A nie zawsze tak jest ze względu na bardzo rygorystyczne zasady, traktujące o pozycji Inte z wdaniu. W praktyce przeczenia Ingen możemy używać w zdaniach pojedynczych z jednym czasownikiem i zdaniach nadrzędnych z jednym czasownikiem.

Wtedy Ingen, Inget, Inga bardzo przypomina niemieckie Kein, Keine albo angielskie No – czyli słowa, którymi możemy zaprzeczać rzeczowniki. Na przykład:

Jag ser ingen bil.

Ich sehe kein Auto.

I can see no car.

Składnia

Szyk szwedzkiego zdania jest dość skomplikowany, ściśle określony i uporządkowany.

Niektóre reguły