Języki Indii - Polski Serwis Naukowy

Główne rodziny językowe w Indiach

Podział języków indoaryjskich

Główne języki drawidyjskie

Języki munda

Trudno jest ustalić jednoznacznie dokładną liczbę języków używanych w Indiach, gdyż różne instytucje stosują odmienne zasady ich klasyfikacji. Zgodnie z klasyfikacją SIL, na terenie Indii istnieje 415 języków.

Język telugu (తెలుగు) – język z grupy południowowschodniej , (wg. Ethnologue grupy centralno-południowej ) rodziny języków drawidyjskich. Jest największym językiem pod względem liczby posługujących się nim pośród języków drawidyjskich. Posługuje się nim około 70 mln osób, mieszkańców indyjskiego stanu Andhra Pradesh, gdzie posiada status języka urzędowego. W języku tym powstają też filmy powiązane z Tollywood.
Języki drawidyjskie - rodzina językowa, obejmująca 85 języków południowych Indii i Sri Lanki. Współcześnie posługuje się nimi ponad 200 mln mówiących. Języki te prawdopodobnie miały historycznie większy zasięg, ale wraz z przybyciem Ariów zostały zepchnięte na południe.

Natomiast badania statystyczne przeprowadzone w ramach ostatniego spisu powszechnego (Census of India 2001) stosowały dość płynne kryterium tzw. "mother tongue" (dialektu/języka używanego w dzieciństwie), oraz maksymalnie dwóch innych języków ("languages"), znanych respondentowi. (Ok. 20% Hindusów posługuje się co najmniej dwoma językami.)Wychodząc od 6661 nazw języków/dialektów ("mother tongues") podanych przez respondentów, po ich analizie i tzw. racjonalizacji (niektóre języki/dialekty mogą mieć po kilka określeń) zredukowano liczbę "mother tongues" do 1635, pogrupowanych w 122 "languages".

Języki dardyjskie (języki kafirskie) są językami indoeuropejskimi. Tą ogólną nazwą określa się ok. 20 języków z grupy indoirańskiej (aryjskiej). Zajmują pozycję przejściową między językami irańskimi a indoaryjskimi.
Języki munda lub mundajskie – grupa językowa, skupiająca języki używane przez około 9 mln ludzi w środkowych i wschodnich Indiach i w Bangladeszu. Tworzą jednostkę systematyczną języków austroazjatyckich, zazwyczaj umieszczanych obok języków mon-khmerskich, a więc są spokrewnione z takimi językami Azji południowo-wschodniej, jak wietnamskim i khmerskim. Pochodzenie języków mundajskich jest nieznane, choć zazwyczaj przyjmuje się że są to języki autochtoniczne i że ich kolebka znajduje się we wschodnich Indiach. Głównymi językami rodziny są języki santali, mundari i ho. Wywarły wpływ na inne języki subkontynentu – w tym języki indoaryjskie i drawidyjskie, same również ulegając ich silnym wpływom. Rodzinę zazwyczaj dzieli się na dwie podrodziny: północno-mundajską, języki której używane są na płaskowyżu Ćhota Nagpur w stanach Jharkhand, Chhattisgarh, Bengal i Orisa oraz południowo-mundajskie, używane w środku stanu Orisa i wzdłuż granicy tegoż z Andhra Pradesh. Użytkownicy języków północno-mundajskich, z których najczęściej używanym językiem jest Santali, stanowią dziewięćdziesiąt procent wszystkich użytkowników. Po santali, mundari i ho – pod względem liczby użytkowników – są korku i sora. Pozostałe języki mundajskie są używane w małych, odizolowanych społecznościach i są słabo znane. Cechami charakterystycznymi języków mundajskich są trzy liczby (pojedyncza, podwójna i mnoga), dwa rodzaje (ożywiony i nieożywiony), inkluzywny i ekskluzywny zaimek pierwszej osoby oraz używanie zarówno zrostków, jak i czasowników pomocniczych do wyrażenia czasu. W mundajskim systemie dźwiękowym, sekwencje spółgłosek są rzadkie, za wyjątkiem środków wyrazu. Oprócz języka korku, gdzie istnieje rozróżnienie między wysokim a niskim tonem, akcent jest przewidywalny.

Niektóre z "mother tongues" to bardzo drobne języki plemienne, np. rodzina tybeto-birmańska na terenie Indii liczy ponad 200 języków typu "mother tongues", które jednak wszystkie razem wzięte nie przekraczają 1 % ludności Indii. Z drugiej strony inne "mother tongues" mogą liczyć dziesiątki milionów użytkowników, a mimo to nie uzyskać statusu języka ("language"). Tak stało się np. w przypadku języka bhodźpuri, który został włączony do języka hindi, chociaż wielu użytkowników tego języka twierdziło, że nie zna hindi.

Język malajalam – język drawidyjski, używany w Indiach na Wybrzeżu Malabarskim i Lakszadiwach przez około 30 mln mówiących. Jest językiem urzędowym w stanie Kerala i na terytorium związkowym Lakszadiwów.
Język bhodźpuri, bhojpuri (भोजपुरी) - język z grupy indoaryjskiej, używany przez ok. 38 mln ludzi zwłaszcza w indyjskim stanie Bihar, przyległych rejonach stanu Uttar Pradesh i Nepalu oraz w Surinamie, Mauritiusie, na Trynidadzie i Tobago.

Języki/dialekty używane w Indiach można podzielić na pięć głównych rodzin:

1. Rodzina indoeuropejska (574 "mother tongues", 73% mieszkańców Indii)
Jest to największa z rodzin językowych, dzieląca się na dwie podgrupy - języki indoaryjskie i języki dardyjskie. W pierwszej z tych grup odnajdujemy m.in. języki staroindoaryjskie (język wedyjski oraz sanskryt), języki średnioindoaryjskie (wśród nich różnorodne prakryty) oraz ogromną grupę języków nowoindoaryjskich (do nich należy m.in. hindi, urdu, bengalski, pendżabski etc.).

2. Rodzina drawidyjska (153 "mother tongues", 24% mieszkańców)

Tulu - jeden z języków używanych w regionie Tulu Nadu w południowo-zachodnich Indiach. Należy do rodziny języków drawidyjskich. Mówi nim 2 -2,5 milionów ludzi. Używany głównie w południowo-zachodniej części stanu Karnataka, a także w stanie Kerala. Oryginalne pismo tulu (podobne do pisma malajalam) obecnie rzadko używane. Czasami nadal zapisuje się w nim dzieła filozoficzne. Współcześnie język tulu zapisuje się zazwyczaj w południowoindyjskim piśmie kannada.
Język hindi – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako pierwszym językiem 180 milionów osób, natomiast przy zaklasyfikowaniu jako dialekty hindi języków radźasthani, bihari oraz pahari (bez nepalskiego) aż 422 mln osób, czyli 41% mieszkańców Indii. Używany jest także w Nepalu (500 tys.), na Fidżi (300 tys.), na Mauritiusie i w Surinamie (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 23 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harijanie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach.

W tej rodzinie wyróżnia się grupę południową (tamilski, kannada, malajalam, toda), południowo-zachodnią (tulu), południowo-wschodnią (telugu), centralną (kolami), gondwańską (gondi), północno-wschodnią (kurukh, oraon) oraz grupę północno-zachodnią (brahui).

3. Rodzina austroazjatycka (65 "mother tongues", ok. 6 mln)

Język hindi – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako pierwszym językiem 180 milionów osób, natomiast przy zaklasyfikowaniu jako dialekty hindi języków radźasthani, bihari oraz pahari (bez nepalskiego) aż 422 mln osób, czyli 41% mieszkańców Indii. Używany jest także w Nepalu (500 tys.), na Fidżi (300 tys.), na Mauritiusie i w Surinamie (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 23 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harijanie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach.
Manipuri (মনিপুরি), zwany również meitei-lon (মেইতেই লোন্), meitei-lol (মেইতেই লোল্) – główny język w indyjskim stanie Manipur, używany jako lingua franca do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi. Od 1992 język urzędowy (pod nazwą "manipuri") w stanie Manipur, używany jest także w stanach Asam i Tripura, oraz w Bangladeszu i Birmie.

Wyróżnia się w jej obrębie grupę języków mundajskich (munda) oraz mon-khmer. Część języków z tej rodziny nie posiada własnego pisma.

4. Rodzina tybeto-birmańska (226 "mother tongues", 0,73%)
W Indiach dzieli się na trzy gałęzie: tybetańsko-himalajską (m.in. balti, ladakhi, newari, język tybetański), północno-asamską oraz asamsko-birmańską (m.in. bodo, garo, manipuri, mizo). Językami tymi posługują się przede wszystkim mieszkańcy Indii północno-zachodnich oraz północno-wschodnich, Sikkimu, Bhutanu, i Nepalu.

5. Języki izolowane

Urdu (اردو urdū) - język indoeuropejski z grupy indoaryjskiej używany obecnie przez ponad 50 milionów ludzi na subkontynencie indyjskim i przez ponad milion osób zamieszkujących poza Azją.
Język tybetański to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej, w USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.

Stanowią relikty języków istniejących niegdyś na subkontynencie indyjskim. Do tej grupy zaliczamy język nahali (używany przez nieliczne grupy w centralnych Indiach), języki andamańskie oraz język kusunda.

Języki indyjskie mające ponad milion użytkowników

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Język bengalski (bengalski: বাংলা bangla, ang.: Bengali) - język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako językiem ojczystym ponad 180 mln mówiących, głównie w Bangladeszu (120 mln) i Indiach (60 mln) . Jest on jednocześnie językiem urzędowym w tych dwóch państwach (w Indiach w stanach Bengal Zachodni i Tripura ). Liczba osób używających bengalskiego jako drugiego języka wynosi około 70 mln.

Języki indoeuropejskie - jedna z największych i najwcześniej odkrytych spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).

Język kannada (kannara) – język należący do południowej grupy języków drawidyjskich. Posługuje się nim ponad 30 mln mówiących, zamieszkujących głównie indyjski stan Karnataka, gdzie jest językiem urzędowym, a także w stanach Tamil Nadu, Maharashtra i Andhra Pradesh.

Języki austroazjatyckie – duża rodzina językowa, skupiająca języki, używane w południowowschodniej Azji oraz na małych obszarach, rozrzuconych po Indiach i Bangladeszu. Termin austroazjatyckie pochodzi od łacińskiego słowa auster, oznaczającego południe i nazwy kontynentu - Azja. Należą do niej między innymi języki: mundajskie (munda), staromalakijskie, khasyjskie, nikobarskie oraz mon-khmerskie z językiem khmerskim. Wymienić tu jeszcze można grupę mieszaną z językami czam, radai i sedang które powstały z nawarstwienia się dialektów austroazjatyckich na substrat austronezyjski. Z rzeczonych języków, tylko wietnamski, khmerski i mon mają długą tradycję piśmienniczą, a tylko wietnamski i khmerski oficjalny status (odpowiednio, w Wietnamie i Kambodży). Reszta języków, jest używana przez mniejszości etniczne. Powszechne sądzi się, że pierwotny ich zasięg obejmował południowo-wschodnią Azję i wschodnią część subkontynentu indyjskiego, a dominacja na tych ziemiach innych języków – w tym indoeuropejskich, dajskich, drawidyjskich i sino-tybetańskich jest rezultatem późniejszych migracji ludności (na dowód, podaje się m.in. zapożyczenia austroazjatyckie w tybetańsko-birmańskich językach wschodniego Nepalu.) Podejmowano próby udowodnienia pokrewieństwa między nimi a językami austronezyjskimi, tworząc tym samym – nadrodzinę języków austrycznych czy austryjskich.

Maithili (मैथिली Maithilī) – język należący do podgrupy wschodniej języków indoaryjskich z grupy języków indoirańskich. Używany jest w indyjskim stanie Bihar oraz nepalskim regionie Teraj. Maithili do niedawna był uważany za dialekt hindi, lecz w 2003 roku uzyskał status języka urzędowego w stanie Bihar.

Nepal () – demokratyczna republika federalna w Azji Południowej, w środkowej części Himalajów, granicząca na północy z Chinami i na południu, wschodzie i zachodzie z Indiami; bez dostępu do morza.

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.