Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku RSS RSS
  auto?
Dodaj do: 
Dodaj link do serwisu Facebook   Dodaj link do opisu GG  Dodaj link do serwisu Wykop   Dodaj link do serwisu Google   Dodaj link do serwisu Twitter  Dodaj link do serwisu Wyczaj.to   Dodaj link do serwisu Gwar   Dodaj link do serwisu Delicious  Dodaj link do serwisu Digg   Dodaj link do serwisu Furl   Dodaj link do serwisu Magnolia  Dodaj link do serwisu Reddit   Dodaj link do serwisu Simpy   Dodaj link do serwisu Slashdot  Dodaj link do serwisu Technorati   Dodaj link do serwisu YahooMyWeb
Warto przeczytać:
 
Polityka innowacyjna w dobie kryzysu - grupa "Wiedza na rzecz wzrostu"
"Przed nastaniem kryzysu zastanawiano się nad sposobem, w jaki Europa może zwiększyć swoją innowacyjność w porównaniu do USA. Wraz z obecnym spowolnieniem USA i Europa upatrują w innowacyjności sposobu na wydobycie naszych gospodarek z głębokiego dołka, w jakim się znal...
 
Legio I Adiutrix - grupa odtwórstwa historycznego
Witam! Grupa składa sie głównie ze studentów i absolwentów (w tym dwóch wykładowców) archeo UW, dlatego też pozwalam sobie wstawić tutaj info o naborze. Jeśli dział jest nieodpowiedni, to przepraszam za zaśmiecenie. Jeśli interesujesz się hist...
 
PAN i Grupa Energa opracują unikalne technologie wytwarzania energii
Konsorcjum Instytutu Maszyn Przepływowych PAN i Grupy Energa wygrało ogólnopolski konkurs na opracowanie technologii wytwarzania paliw i energii z biomasy. Prace badawcze, na które przeznaczono 110 mln zł, zostaną zakończone w 2015 roku. 28 czerwca w Gdańsku odbyła s...
 
Program Ramowy 'ma swoj istotny wklad', twierdzi grupa ekspertow
Badawczy Program Ramowy UE odgrywa istotną rolę w rozwoju podstaw europejskiej wiedzy i w przyszłości powinien otrzymać znacznie zwiększone dofinansowanie. Do takich wniosków doszła grupa ekspertów w swoim raporcie na temat realizacji programu w latach 1999-2003. ...
 
Międzynarodowa grupa naukowców, w tym Polacy, wyjaśnia tajemnice powstawania nowotworów
Białko komórkowe o nazwie PML jest niezbędne do prawidłowego zajścia procesu programowanej śmierci komórki i może stanowić cel nowej terapii antynowotworowej - przypuszczają naukowcy, m.in. z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN. Praca, której Polacy są współaut...

Reklama:


Języki celtyckie

Czy wiesz że...?
Język galatyjski - wymarły język z grupy celtyckiej. Posługiwali się nim Galatowie w Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja) w okresie od III stulecia p.n.e. do IV wieku n.e.

Język staroirlandzki (staroiryjski) - wymarły język z grupy celtyckiej. Najstarsza forma języków goidelskich, z której wywodzą się współczesne języki tej grupy: irlandzki, szkocki i manx. Używany między VI a X wiekiem naszego tysiąclecia, po czym przekształcił się w dialekty średnioirlandzkie.

Irlandia (irl. Éire [ˈeːɾʲə]; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Wspólnoty Europejskiej. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Języki celtyckie - grupa językowa w obrębie języków indoeuropejskich. Wiele języków z tej grupy wymarło. Współcześnie grupa ta jest reprezentowana przez języki: iryjski (irlandzki), szkocki (gaelicki), walijski i bretoński. Również te języki zagrożone są wymarciem, dlatego też prowadzone są działania na rzecz ich zachowania. Posługuje się nimi około 1,3 mln mówiących.

Język celtyberyjski – wymarły język z grupy celtyckiej. Posługiwali się nim Celtyberowie w północnej Hiszpanii przed epoką Imperium Rzymskiego. Zaświadczony jedynie w niewielu inskrypcjach w specyficznym alfabecie będącym kombinacją znaków fenickich i greckich oraz w imionach i nazwach geograficznych. Język ten należy do podgrupy języków kontynentalnych oraz do q-celtyckich, w odróżnieniu od pozostałych języków tej podgrupy będących językami p-celtyckimi.

Języki indoeuropejskie - jedna z największych i najwcześniej odkrytych spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).

Języki celtyckie dzielą się na trzy podstawowe zespoły: kontynentalny, goidelski i brytański. Dla grup brytańskiej i goidelskiej używa się także nazw języki p-celtyckie i q-celtyckie. Wynika to z tego, że pochodzący z oryginalnego języka praceltyckiego dźwięk [kw] został zastąpiony w językach brytańskich dźwiękiem [p], a w goidelskich - [k]. I tak słowo 'głowa' w języku irlandzkim i szkockim gaelickim to ceann, a w manx kione, natomiast w walijskim to pen, a bretońskim penn.

Język brytyjski – wymarły język z podgrupy brytańskich języków celtyckich. Używany na terenach południowej i środkowej Brytanii aż do południowej Szkocji. Do dnia dzisiejszego nie zachowały się praktycznie żadne źródła pisane tego języka. Przetrwała jedynie inskrypcja na metalowym wisiorku odkrytym w roku 1979.

Przydech (inaczej aspiracja) - zjawisko fonetyczne polegające na energicznym rozwarciu wcześniej zwartych narządów mownych, co daje słaby dźwięk h towarzyszący artykulacji danej spółgłoski zwartej.

Najbardziej odrębnym językiem wśród języków celtyckich jest wymarły język leponcki, który wykazuje cechy wspólne z pradawnymi językami italskimi, będąc prawdopodobnie językiem pośrednim powstałym w czasie rozpadu języka protoitaloceltyckiego.

Charakterystyczną cechą języków celtyckich są mutacje spółgłoskowe, zmieniające początek wyrazu :

  • lenicja
  • nazalizacja
  • aspiracja (języki p-celtyckie)
  • Liczba mówiących

    Klasyfikacja języków celtyckich

    Klasyfikacja języków indoeuropejskich

    języki indoeuropejskie > języki italoceltyckie > języki celtyckie

    Język piktyjski – język używany w czasach rzymskich oraz we wczesnym średniowieczu przez Piktów - lud zamieszkujący Szkocję. Ze względu na znikomą liczbę zachowanych dokumentów w postaci inskrypcji, klasyfikacja genetyczna tego języka jest wśród językoznawców sprawą sporną. Większość specjalistów uważa obecnie język piktyjski za język celtycki spokrewniony z grupą goidelską, do której należą język szkocki gaelicki oraz irlandzki. Niektórzy łączą go z językami azjanickimi. Istnieją również zwolennicy dwóch (lub więcej) języków piktyjskich, z ktorych jeden byłby językiem indoeuropejskim, a drugi (pozostałe) nieindoeuropejskim.

    Języki italoceltyckie - podrodzina językowa w obrębie języków indoeuropejskich skupiająca języki italskie oraz celtyckie. Według kontrowersyjnej, nie uznawanej przez część językoznawców hipotezy, języki te pochodzą od wspólnego prajęzyka, proto-italoceltyckiego.

    języki celtyckie:

  • leponcki
  • celtyckie właściwe
  • kontynentalne
  • celtyberyjski
  • galijskie
  • galijski
  • galatyjski
  • wyspowe
  • goidelskie
  • staroirlandzki (staroiryjski) †
  • iryjski (irlandzki)
  • shelta
  • szkocki gaelicki
  • manx
  • języki brytańskie
  • kumbryjski
  • piktyjski
  • walijski
  • brytyjski
  • południowozachodnie
  • kornijski
  • bretoński
  • Jedną z pierwszych innowacji w językach celtyckich był wyżej opisany podział na języki p- i q-celtyckie. Według tej cechy klasyfikacja grupy wygląda następująco:

    Język gaelicki szkocki (gaelicki, Scots Gaelic, nazwa własna: Gàidhlig) - język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Posługuje się nim około 58 tys. osób (2001) zamieszkujących północną część Wielkiej Brytanii, tj. północno-zachodnią Szkocję i archipelag Hebrydów. Władze brytyjskie przyznały mu status regionalnego języka urzędowego na Hebrydach Zewnętrznych (region Western Isles).

    Walia (wal. Cymru, ang. Wales) – jedna z czterech części składowych w Wielkiej Brytanii, celtycka kraina historyczna, część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.
  • p-celtyckie
  • leponcki
  • kontynentalne (z wyj. celtyberyjskiego)
  • brytańskie
  • q-celtyckie
  • celtyberyjski
  • goidelskie
  • Zobacz też

  • Ludy: Celtowie - Irowie - Walijczycy - Kornwalijczycy - Brytowie - Piktowie - Bretończycy
  • Kraje: Szkocja - Irlandia - Walia - Kornwalia - Bretania - Wyspa Man
  • Piktowie (łac. picti - "pomalowani", ze względu na ciała pokryte tatuażami) - nazwa stosowana przez starożytnych Rzymian na określenie grupy plemion zamieszkujących ziemie obecnej Szkocji (na północ od linii Forth-Clyde) w okresie między przybyciem Rzymian do północnej Brytanii (ok. 100 roku n.e.) a połową IX wieku.

    Kornwalijczycygrupa etniczna pochodzenia celtyckiego, zamieszkująca głównie Kornwalię. Liczba ludności Kornwalii wykazująca współcześnie kornwalijską samoidentyfikację nie jest znana. Ich językiem ojczystym był dawniej język kornijski, jednak współcześnie posługują się głównie językiem angielskim. Dominującym wyznaniem wśród Kornwalijczyków jest protestantyzm.





    Czy wiesz że...? beta

    Język kornijski (kornwalijski, kornicki) – język z grupy brytańskiej (p-celtyckiej) języków celtyckich, którego używano aż do końca XVIII w. w Kornwalii (południowo-zachodnia Anglia).
    Język galijski - właściwie zespół dialektów używanych przez starożytne ludy celtyckie (Galowie) zamieszkujące Galię Zaalpejską i Przedalpejską oraz część obecnej Hiszpanii. Ślady jego zachowały się jedynie w krótkich inskrypcjach, nazwach miejscowych oraz w zapisach imion własnych u autorów rzymskich (m.in. Juliusz Cezar, Tacyt). Po podboju Galii i Hiszpanii przez Rzym, dialekty te wyparła łacina.
    Irlandczycy (ang.: Irish (people), irl.: Muintir na hÉireann, na hÉireannaigh, na Gaeil) - naród pochodzenia celtyckiego zamieszkujący Irlandię. W przeszłości ich językiem ojczystym był język irlandzki, ale współcześnie jest to zazwyczaj język angielski (tylko dla niespełna 1% Irlandczyków językiem ojczystym jest język irlandzki). Dominującym wyznaniem wśród Irlandczyków jest katolicyzm, schrystianizowani w V wieku naszej ery. Zasadniczą rolę w etnogenezie odegrali celtowie którzy w IV-III wieku p.n.e. opanowali Irlandię. Od XII wieku świadomość narodowa kształtowała się w walce z Anglikami. W XVII wieku utracili całkowicie niepodległość spowodowało to liczną emigrację w XIX i na początku XX wieku do Ameryki. Około 80 mln osób na całym świecie przyznaje się do pochodzenia irlandzkiego. Istnieje bardzo duża diaspora Irlandczyków mieszkających poza Irlandią, najwięcej w Stanach Zjednoczonych bo 36,5 mln. Wielu zamieszkuje także Kanadę 4,3 mln i Australię 1,9 mln. W średniowieczu irlandzka kultura oddziaływała na Europę zachodnią, ale stopniowo ulegała kulturze angielskiej i traciła celtycki charakter. Od XIX wieku notuje się odrodzenie irlandzkiej kultury i zachowanie celtyckie tożsamości, zwłaszcza języka. W kulturze ludowej przetrwały do dziś elementy celtyckie, bogaty i żywy folklor muzyczny i słowny. Kult Świętego Patryka bohatera narodowego.
    Nazalizacja - termin określający w najszerszym znaczeniu unosowienie, czyli przyjęcie przez głoskę cech nosowości, na przykład w otoczeniu innych głosek nosowych (zob. asymilacja fonetyczna).
    Język shelta (znany także jako Gammen, Sheldru, Pavee, Caintíotar lub w skrócie "The Cant") – język celtycki z grupy języków goidelskich. Jest to język wędrownej grupy ludzi (Irish travellers) pochodzącej z Irlandii i zamieszkującej Irlandię, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone. Oparty w dużym stopniu na języku irlandzkim. Jego nazwa wywodzi sie prawdopodobnie z języka irlandzkiego siúlta – wędrować i wskazywała na nomadyczny charakter jej użytkowników.
    Szkocja (ang. Scotland, gael. Alba) – dawniej niezależne królestwo, obecnie część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Od południa graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Na północy Szkocji Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.
    Man (ang. Isle of Man, Mann, manx Ellan Vannin, Mannin) – wyspa w archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim, pomiędzy Wielką Brytanią i Irlandią. Posiada (wraz z Wyspami Normandzkimi) specyficzny status polityczny dependencji Korony brytyjskiej. Formalnie nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ani Unii Europejskiej. Na fladze wyspy Man przedstawiony jest tzw. triskelion.
    Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania

    Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne.
    Nie mogą być traktowane jako porady.