Języki kananejskie - Polski Serwis Naukowy

Języki kananejskie – grupa językowa w obrębie języków semickich, obejmująca języki używane w Kanaanie. Toponim "kananejski" ma swoje korzenie w Biblii, gdzie nazwą Kanaan określano obszar, położony nad Morzem Śródziemnym. Od północy jego granice zakreślał Tell Sukas, od południa – Gaza. Niemniej pojęcie to ma szerszy zakres geograficzny. Wszystkie używane języki z grupy kananejskiej wymarły w pierwszym tysiącleciu p.n.e. Wyjątek stanowi język hebrajski, który przetrwał jako język literacki i religijny Żydów. W XIX wieku rozpoczęto proces rewitalizacji hebrajskiego, zakończony sukcesem: dziś hebrajski jest językiem urzędowym Izraela.

Język amonicki - wymarły język semicki z grupy kananejskiej, bardzo blisko spokrewniony z językiem hebrajskim, używany w starożytności na terenach dzisiejszej Jordanii przez Amonitów (od których wzięła nazwę stolica Jordanii Amman). Znany z nielicznych inskrypcji, głównie na Cytadeli w Ammanie.

Kananejczycy (nazwa od akad. kinahhu - "purpura", także: Chananejczycy) – starożytny lud zachodniosemicki, przybyły do Palestyny i Libanu (Syro-Palestyna) z Półwyspu Arabskiego pod koniec III tysiąclecia p.n.e. Według Biblii Kananejczycy pochodzili od Kanaana, syna Chama. Już w III tysiącleciu p.n.e. Kananejczycy wykształcili wysoką kulturę materialną i duchową oraz alfabetyczne pismo klinowe (Ras Szamra, Ebla, Ugaryt). Zajmowali się rolnictwem, rzemiosłem i handlem. Ich głównymi bogami byli: El, Baal i Astarte. Stworzyli liczne państwa np. Jamhad ze stolicą w Halab (dzisiejsze Aleppo, Karkemisz, Katna. Założyli dobrze prosperujące porty: Ugaryt i Byblos. Kananejczycy, którzy zamieszkali w Palestynie (nadając jej nazwę Kanaan) zostali częściowo podbici przez Izraelitów pod wodzą Jozuego w wieku XIII wieku p.n.e. Resztę ich siedzib podbił król Izraela i Judy – Dawid, w X wieku p.n.e.

Język kananejski jest poświadczony przez źródła z II tysiąclecia p.n.e. i znany przede wszystkim jako seria dialektów. Zachowały się glosy z Tell el-Amarna i kalendarz z Gezer. Archaiczny kananejski z III tysiąclecia p.n.e., gdy Kananejczycy weszli w fazę zakładania miast, sprzed oddziaływania kulturowego Amorytów nie zachował się.

Grupa językowa – jednostka używana w genetycznej klasyfikacji języków naturalnych. Określa grupę języków w obrębie podrodziny językowej i może dzielić się na podgrupy (zespoły) językowe.

Glosa (z jęz. greckiego γλώσσα, glóssa, dosł. "język") - naukowy komentarz do orzeczenia sądowego zawierający jego analizę. Jedna z prawniczych form dialogu (obok m.in. publikowanych orzeczeń, artykułów, analiz, opracowań i komentarzy przepisów) między sądami a doktryną prawa. Pierwotnie termin "glosa" oznaczał przypis odnoszący się do poszczególnych słów lub fragmentów tekstu, wprowadzany przez kopistę manuskryptu lub czytelnika na marginesach stron książki.

Grupa języków kananejskich obejmowała następujące dialekty: ugarycki, fenicki wraz z punickim, hebrajski, moabicki, amonicki (ammonicki). W świetle innych badań do języków kananejskich zalicza się dialekty fenicki i punicki, hebrajski moabicki amonicki i edomicki. Nie uwzględniony został w tym przypadku dialekt ugarycki, natomiast dodano edomicki.

Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku, uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Muzułmanie uważają, iż część Biblii[potrzebne źródło] (np. Księgi Mojżeszowe, Psalmy) powstała w wyniku boskiego objawienia, ale jej treść została zafałszowana.

Tell el-Amarna (staroegipskie Achetaton) - miejscowość nad środkowym biegiem Nilu, na jego wschodnim brzegu, około 320 km na południe od Kairu. Jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Około 1358-1340 p.n.e.[1] faraon - reformator religijny Amenhotep IV (Echnaton) — zbudował tu, na dziewiczej ziemi, stolicę swego państwa, a zarazem główny ośrodek nowej religii. Po śmierci Echnatona miasto opuszczono.

Przypisy

M. L. Uberti , Wprowadzenie..., s. 35–36.
J. A. Hackett, Canaanites, w: Eric M. Meyers (ed.), The Oxford..., s. 412.

Bibliografia

Uberti M. L., Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu, Warszawa 2010, s. 35–36. ISBN 978-83-235-0680-5.

Hackett J. A., Canaanites, w: Eric M. Meyers (ed.), "The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East", vol. I, Oxford University Press, New York-Oxford 1997, s. 412.