Języki nostratyczne - Polski Serwis Naukowy

Języki nostratyczne są zaznaczone na zielono

Języki nostratyczne - hipotetyczna makrorodzina językowa zaproponowana przez duńskiego językoznawcę Holgera Pedersena w 1903. W jej skład wchodzi wiele rodzin językowych z Europy, Azji i północnej Afryki.

Według różnych językoznawców, w skład makrorodziny nostratycznej mogą wchodzić następujące rodziny językowe:

Władysław Markowicz Illicz-Switycz (ros. Владисла́в Ма́ркович И́ллич-Сви́тыч) (ur. 12 września 1934 w Kijowie, zginął 22 sierpnia 1966 w wypadku samochodowym koło wsi Obrazcowo pod Moskwą) – wybitny językoznawca, etymolog, slawista, bałtolog i nostratysta, badacz akcentuacji bałto-słowiańskiej, twórca naukowej fonologii i gramatyki historycznej języków nostratycznych.

Makrorodzina językowa (nadrodzina językowa) – w genetycznej klasyfikacji języków jednostka obejmująca rodzinę językową plus język(i), które w założeniu są ze sobą spokrewnione wywodząc się od wspólnego prajęzyka.

indoeuropejska

tyrreńska

uralska (wraz z jukagirskim)

niwchijski

języki czukocko-kamczackie

języki eskimo-aleuckie

ałtajska

języki ajnu, japoński i koreański

języki drawidyjskie (wraz z elamickim)

język sumerski

kartwelskie

afroazjatyckie

Zwolennicy teorii nostratycznej umieszczają w tej grupie przynajmniej rodziny: indoeuropejską, uralską i ałtajską.

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Wedle badań Władisława Illicza-Switycza (1934-1966) i Arona Dołgopolskiego z 1989 roku język praindoeuropejski tworzył rodzinę z jeszcze sześcioma innymi językami wywodzącymi się z domniemanego języka nostratycznego, istniejącego 15-20 tys. lat temu prawdopodobnie na Bliskim Wschodzie lub północno-wschodniej Afryce.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Języki indoeuropejskie - jedna z największych i najwcześniej odkrytych spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).

Nostratyczne słowniki porównawcze (etymologiczne)

Władisław Illicz-Switycz = В. М. Иллич-Свитыч. Опыт сравнения ностратических языков (семитохамитский, картвельский, индоевропейский, уральский, дравидийский, алтайский). Введение. Сравнительный словарь, tomy 1-3. Moscow 1971-1984: Наука.

Aharon Dolgopolsky, Nostratic Dictionary, Oxford 2006: McDonald Institute for Archaeological Research. [1]

Allan R. Bomhard, Reconstructing Proto-Nostratic: Comparative Phonology, Morphology, and Vocabulary, 2 volumes. Leiden 2008: Brill. ISBN 978-9004168534

Rekonstrukcja prajęzyka nostratycznego

Pierwsze teksty nostratyczne tworzył Władisław Illicz-Switycz, przedwcześnie zmarły lingwista rosyjski, jeden z głównych twórców językoznawstwa nostratycznego. W pierwszym tomie słownika nostratycznego (1971), wydawanego pośmiertnie, odnajdujemy taki oto wiersz, który jest zarazem mottem tegoż słownika:

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Język elamicki - wymarły język starożytnego Elamu, używany przez lud Elamitów począwszy od III tysiąclecia p.n.e.. W okresie od VI do IV wieku p.n.e. był oficjalnym językiem starożytnej Persji, wyszedł z użycia po podbojach Aleksandra Wielkiego.

ĶelHä weṭei ʕaĶun kähla ķaλai palhə-ķə na wetä śa da ʔa-ķə ʔeja ʔälä ja-ķo pele ṭuba wete

Tłumaczenie polskie

Język - to bród przez rzekę czasu, on prowadzi nas do domu przodków, ale tam nie może dojść ten, który się boi głębokiej wody.

Podstawowa bibliografia

Allan R. Bomhard, John C. Kerns, The Nostratic Macrofamily: A Study in Distant Linguistic Relationship, Berlin, New York 1994: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-013900-6

A. R. Bomhard, Indo-European and the Nostratic Hypothesis, Atlanta 1996, Signum Publishers.

Aharon Dolgopolsky, The Nostratic Macrofamily and Linguistic Paleontology, Oxford 1998: McDonald Institute for Archaeological Research. ISBN 978-0951942079

Joseph Greenberg, Indo-European and its Closest Relatives. The Eurasiatic Language Family, vol. 1-2, 2000-2002, Stanford University.

J. Greenberg, Genetic Linguistics: Essays on Theory and Method, edited by William Croft. Oxford 2005: Oxford University Press.

Zobacz też

języki eurazjatyckie

Język praindoeuropejski – prajęzyk, czyli wspólny przodek języków indoeuropejskich, niezaświadczony bezpośrednio, ale częściowo zrekonstruowany za pomocą metody porównawczej. Istnieje szereg różnych hipotez na temat datowania i lokalizacji języka praindoeuropejskiego. Najdawniejsze języki indoeuropejskie – już znacznie zróżnicowane – znane są z pierwszej połowy II tysiąclecia p.n.e., a dane pośrednie wskazują, że rozpad wspólnoty indoeuropejskiej musiał nastąpić najpóźniej około 3000 p.n.e. Z kolei analiza odziedziczonego słownictwa pozwala przypuszczać, że społeczeństwo praindoeuropejskie istniało w okresie neolitu (przed upowszechnieniem się wytopu i obróbki metali) i że składało się z ludności rolniczo-pasterskiej.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.