Języki semickie - Polski Serwis Naukowy

Współczesny zasięg języków semickich (kolor jasnopomarańczowy) na tle rodziny afroazjatyckiej

Języki semickie – rodzina języków, należąca do języków afroazjatyckich, wywodząca się z języka prasemickiego. Językami semickimi posługuje się obecnie ok. 280 mln mówiących, zamieszkujących głównie na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej i Etiopii.

Język żydowsko-arabski (Al-Jahudijja, Arabijja Djalna) to grupa wielu dialektów, dawniej używanych przez Żydów mieszkających w państwach arabskich, a współcześnie głównie w Izraelu i Francji.

Języki etiopskie, włśc. języki etiosemickie - grupa języków z południowo-zachodniej gałęzi języków semickich, używana w Etiopii i Erytrei. Z powodu długotrwałych kontaktów z językami spoza rodziny semickiej od innych języków z tej rodziny odróżnia je m. in.:

Rodzina języków semickich obejmuje języki fleksyjne, poświadczone od końca IV tysiąclecia p.n.e. do dziś. W starożytności językami semickimi posługiwano się na obszarze między Morzem Śródziemnym a Tygrysem oraz na północno-wschodnich wybrzeżach Afryki. Współcześnie do najważniejszych języków rodziny semickiej zaliczają się:

Język prasemicki – rekonstruowany wspólny język Semitów, prajęzyk, z którego wywodzą się wszystkie współczesne i historyczne języki semickie. Rozwinął się, obok staroegipskiego oraz protoberberyjskiego i protoczadyjskiego ze wspólnego przodka rodziny afroazjatyckiej – języka protoafroazjatyckiego.

Język syryjski (syriacki, ܣܘܪܝܝܐ suryāyā) – dialekt wschodnioaramejski z okolic Edessy (obecnie Şanlıurfa w Turcji). Chociaż przestał być używany w mowie w VIII wieku po najeździe Arabów na Syrię, stał się głównym językiem literackim i liturgicznym chrześcijaństwa na Bliskim Wschodzie. Używany jest do dziś m.in. przez kościoły jakobicki, nestoriański, maronicki i malabarski.

Współczesne żywe języki semickie, np. arabski czy hebrajski, ze względu na charakterystyczną dla języków afroazjatyckich budowę spółgłoskowo-rdzeniową (zob. alternacja), używają spółgłoskowych pism alfabetycznych (abdżadów), zwyczajowo pisanych od prawej do lewej. Fonetycznie charakteryzują się dużą liczbą spółgłosek gardłowych. Języki semickie wykazują też wiele cech typologicznych wspólnych z językami indoeuropejskimi, co świadczy o kontaktach tych dwóch rodzin w głębokiej starożytności.

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.

Maltański to język z grupy semickiej rodziny afroazjatyckiej. Maltański jest używany m.in. przez około 350 tys. osób na Malcie, gdzie jest językiem urzędowym.

Klasyfikacja języków semickich

Powszechnie używa się i akceptuje się rozróżnienie języków semickich ze względu na podział geograficzny (wschodnie, północno-wschodnie i południowo-zachodnie), choć takie podejście jest w świetle nowych badań przestarzałe. języki afroazjatyckie (chamito-semickie) (ok. 350 mln) języki semickie (ok. 280 mln) języki wschodniosemickie akadyjski dialekt staroakadyjski dialekt asyryjski dialekt babiloński eblaicki języki zachodniosemickie języki centralnosemickie południowoarabski epigraficzny arabski (ponad 200 mln, w tym język maltański i judeo-arabski) języki północnozachodniosemickie aramejski języki zachodnio aramejskie, w tym biblijny judeo-palestyński, dialekty samarytańskie języki wschodnio aramejskie, w tym judeo-babiloński syryjski i inne dialekty. ugarycki amorycki (amorytycki) języki kananejskie amonicki edomicki fenicki z punickim hebrajski (ok. 7 mln) moabicki języki południowosemickie współczesny południowoarabski języki etiopskie (ok. 38 mln) języki północnoetiopskie gyyz (ge'ez, etiopski klasyczny) dahalik tigre tigrinia języki południowoetiopskie amharski (ok. 12,7 mln) argobba adare (harari) guragie gafat

Przypisy

Uberti M. L., Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu, Warszawa 2010, s. 30–31. ISBN 978-83-235-0680-5.
Uberti M. L., Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu, Warszawa 2010, s. 31. ISBN 978-83-235-0680-5.
Cf. Mansoor, Menahem: Biblical Hebrew step by step. T. 1. s. 7.

Bibliografia

The Semitic languages, red. R. Hetzron, New York – London 1997. ISBN 0-415-05767-1.

Mansoor, Menahem: Biblical Hebrew step by step. Wyd. 6. T. 1. Grand Rapids, Michigan: 1980, s. 254. ISBN 0-8010-6041-9.

Języki indoeuropejskie - jedna z największych i najwcześniej odkrytych spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).

Język eblaicki (lub paleosyryjski) - to język semicki z grupy wchodniosemickiej, bliski językowi akadyjskiemu zaświadczony przez teksty z trzech stanowisk archeologicznych: Tell Marich (starożytna Ebla), Tell el-Harrini (starożytne Mari) oraz Tell Baydar (starożytna Nabada). Teksty pochodzą z XXV-XXIII w. p. n. e. i zapisane są pismem klinowym z użyciem sumeryjskich logogramów.