Języki ugrofińskie - Polski Serwis Naukowy

Języki ugrofińskie – grupa języków w obrębie języków uralskich lub uralsko-jukagirskich (liga uralo-ałtajska).

Posługuje się nimi ok. 24 mln mówiących, zamieszkujących Europę Północną, Syberię, a także Węgry. Grupa ta dzieli się na dwa zespoły: fiński (zwany czasem zachodniougrofińskim, fińsko-permskim) i ugryjski. Najważniejsze z nich to języki węgierski, fiński, estoński oraz mordwiński; jednak wieloma językami z tej grupy posługują się niewielkie społeczności zamieszkujące daleką północ Rosji i wraz z postępującą asymilacją tych ludów wiele z tych języków zagrożonych jest wymarciem.

Język wepski – język uralski z bałtyckofińskiej grupy językowej, używany przez Wepsów, zamieszkujących północno-zachodnią Rosję – na wschód od Sankt Petersburga oraz okolice jeziora Ładoga w rejonie Petrozawodzka (Karelia). Do jego zapisu stosowany jest alfabet łaciński z dodatkowymi znakami diakrytycznymi. Język ten posiada trzy główne dialekty: północny (najliczniejszy, obejmuje 3/4 mówiących), oraz środkowy i południowy. Charakterystyczną cechą jego gramatyki jest występowanie dużej, nawet jak na języki ugrofińskie, liczby przypadków, których jest 24. Obecnie język wepski używany jest przez ok. 3-8 tysięcy Wepsów (na ogólną liczbę 8-12 tys. osób deklarujących tę narodowość). W XX wieku język wepski wypierany jest przez język rosyjski i w znacznie mniejszym stopniu – przez spokrewniony z wepskim język karelski.

Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Cechą charakterystyczną języków z tej grupy jest występowanie dużej liczby przypadków, co może być również powodem bardzo długich wyrazów w tych językach.

Pokrewieństwo między różnymi członkami tej rodziny polega przede wszystkim na zbliżonej strukturze języka, podczas gdy w słownictwie jest niewiele podobieństw. Prajęzyki, z których powstały następnie fiński i węgierski, rozdzieliły się wiele tysięcy lat temu, toteż ich podobieństwo jest nie większe niż pomiędzy członkami różnych podrodzin języków indoeuropejskich, na przykład pomiędzy polskim a niemieckim.

Języki uralo-ałtajskie (liga uralo-ałtajska) – liga językowa, w skład której wchodzą rodziny językowe: uralska i ałtajska. Posługuje się nimi około 176 mln mówiących, zamieszkujących tereny od Europy Wschodniej (rodzina ugrofińska - język węgierski, estoński, fiński i inne) poprzez Syberię (z językami samodyjskimi) i Mongolię (z językiem mongolskim) aż po Azję Środkową i Azję Mniejszą (języki tureckie). Języki te łączy szereg wspólnych cech morfologicznych i fonologicznych. Wśród językoznawców trwa spór, czy pochodzą one od wspólnego prajęzyka, czy podobieństwa są wyłącznie wynikiem wzajemnego oddziaływania w zamierzchłej przeszłości. Niektórzy językoznawcy próbują udowodnić przynależność do ligi uralo-ałtajskiej także języka koreańskiego i języka japońskiego.

Języki wołżańskie,określane też jako języki: wołżańsko-fińskie, fińsko-maryjskie lub fińsko-czeremiskie- grupa językowa w obrębie uralskiej rodziny językowej.

Klasyfikacja języków ugrofińskich

języki uralskie (ok. 24 mln) języki ugrofińskie (ok. 24 mln) języki fińskie (ponad 9,6 mln) języki bałtyckofińskie (ok. 7,3 mln) fiński (ok. 6 mln) estoński (ok. 1,1 mln) karelski (ok. 200 tys.) język võro (ok. 70 tys.) wepski (ok. 5 tys.) iżorski (ok. 0,2 tys.) wotycki (ok. 0,1 tys.) liwski (ok. 0,1 tys.) języki wołżańskie (ok. 1,5 mln) maryjski (czeremiski, ok. 550 tys.) erzja (ok. 500 tys.) moksza (ok. 400 tys.) języki permskie (ok. 1,2 mln) komi (zyriański, ok. 345 tys.) komi-permiacki (ok. 150 tys.) udmurcki (wotiacki, ok. 700 tys.) języki lapońskie (ok. 35 tys.) języki ugryjskie (ponad 14 mln) chantyjski (ostiacki, ok. 20 tys.) mansyjski (wogulski, ok. 8 tys.) węgierski (ok. 14 mln)

Zobacz też

Plemiona ugrofińskie

Języki świata

Przypisy

1, Język fiński#biografia

Język estoński (eesti keel ?/i, wym. [ˈeːs.ti ˈkeːl]) – język należący do podgrupy języków bałtyckofińskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej w rodzinie uralskiej.

Język mansyjski (dawniej używana nazwa - język wogulski) - język zaliczany do grupy ugryjskiej w uralskiej rodzinie językowej. Najbliżej spokrewniony z chantyjskim (ostiackim) i węgierskim. Jest językiem zagrożonym wymarciem, wypieranym przez rosyjski; spośród ok. 10 000 Mansów (Wogułów) ojczystym językiem posługuje się tylko ok. 3 000 osób zamieszkujących zachodnią Syberię, głównie Chanty-Mansyjski Okręg Autonomiczny. Badaniem języka mansyjskiego zajmowali się uczeni węgierscy i fińscy, którzy wyodrębnili w nim cztery podstawowe dialekty. Najwięcej mówiących używa dialektu północnego, dialekt południowy praktycznie wymarł. Od XX wieku język mansyjski posiada skromną literaturę zapisywaną początkowo alfabetem łacińskim, a od 1937 r. - cyrylicą.