Języki uralskie - Polski Serwis Naukowy

Rozmieszczenie języków uralskich

Języki uralskie – rodzina językowa, której językami posługuje się ok. 24 mln ludzi, zamieszkujących północną Eurazję i Nizinę Węgierską. Zalicza się do niej: języki ugrofińskie i samodyjskie. Łączona z językami ałtajskimi, w ligę uralo-ałtajską (dawniej uznawaną za rodzinę). Nowsze badania lingwistyczne wykazują na powiązanie języków uralskich z językiem jukagirskim; dla potrzeb tej koncepcji tworzy się rodzinę uralsko-jukagirską.

Eurazja – inaczej zwana Euroazją; największy kontynent na kuli ziemskiej, 54,9 mln km², 4,649 mld mieszkańców (2003), podzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.

Język wepski – język uralski z bałtyckofińskiej grupy językowej, używany przez Wepsów, zamieszkujących północno-zachodnią Rosję – na wschód od Sankt Petersburga oraz okolice jeziora Ładoga w rejonie Petrozawodzka (Karelia). Do jego zapisu stosowany jest alfabet łaciński z dodatkowymi znakami diakrytycznymi. Język ten posiada trzy główne dialekty: północny (najliczniejszy, obejmuje 3/4 mówiących), oraz środkowy i południowy. Charakterystyczną cechą jego gramatyki jest występowanie dużej, nawet jak na języki ugrofińskie, liczby przypadków, których jest 24. Obecnie język wepski używany jest przez ok. 3-8 tysięcy Wepsów (na ogólną liczbę 8-12 tys. osób deklarujących tę narodowość). W XX wieku język wepski wypierany jest przez język rosyjski i w znacznie mniejszym stopniu – przez spokrewniony z wepskim język karelski.

Zdecydowana większość specjalistów jest zdania, że języki uralskie są rodziną, wywodzącą się od wspólnego prajęzyka. Pojawiły się jednak opinie kwestionujące tę tezę i postulujące ich uznanie raczej za ligę językową. Językoznawcy wysuwający taki postulat nie uznają pokrewieństwa języków samodyjskich z ugrofińskimi. Język jukagirski włączany jest w obręb języków uralskich jedynie przez niektórych językoznawców.

Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.

Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową - zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji[1]. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:

Klasyfikacja języków uralskich: języki ugrofińskie (ok. 24 mln) języki fińskie (ponad 9,6 mln) języki bałtyckofińskie (ok. 7,3 mln) fiński (ok. 6 mln) estoński (ok. 1,1 mln) karelski (ok. 200 tys.) võro (ok. 70 tys.) wepski (ok. 5 tys.) ingryjski (ok. 0,2 tys.) wotycki (ok. 0,1 tys.) liwski (ok. 0,1 tys.) języki wołżańskie (ok. 1,5 mln) maryjski (czeremiski) (ok. 550 tys.) mordwiński (ok. 900 tys.) w tym: erzja (ok. 500 tys.) moksza (ok. 400 tys.) języki permskie (ok. 1,2 mln) komi (ok. 500 tys.) komi właściwy (komi-zyriański) (ok. 345 tys.) komi-permiacki (ok. 150 tys.) udmurcki (ok. 700 tys.) lapoński (ok. 35 tys.) języki ugryjskie (ponad 14 mln) chantyjski (ok. 20 tys.) mansyjski (wogulski) (ok. 8 tys.) węgierski (ok. 14 mln.) języki samojedzkie (samodyjskie) (30 tys.) języki północnosamojedzkie juracki (nieniecki) (25 tys.) nganasański (tawgi-samojedzki) (700) eniecki (jenisej-samojedzki) (200) języki południowosamojedzkie selkupski (ostiak-samojedzki) (2 tys.) kamasyjski (sajan-samojedzki) † (język jukagirski) (0,7 tys.)

Porównanie

Języki uralo-ałtajskie (liga uralo-ałtajska) – liga językowa, w skład której wchodzą rodziny językowe: uralska i ałtajska. Posługuje się nimi około 176 mln mówiących, zamieszkujących tereny od Europy Wschodniej (rodzina ugrofińska - język węgierski, estoński, fiński i inne) poprzez Syberię (z językami samodyjskimi) i Mongolię (z językiem mongolskim) aż po Azję Środkową i Azję Mniejszą (języki tureckie). Języki te łączy szereg wspólnych cech morfologicznych i fonologicznych. Wśród językoznawców trwa spór, czy pochodzą one od wspólnego prajęzyka, czy podobieństwa są wyłącznie wynikiem wzajemnego oddziaływania w zamierzchłej przeszłości. Niektórzy językoznawcy próbują udowodnić przynależność do ligi uralo-ałtajskiej także języka koreańskiego i języka japońskiego.

Języki wołżańskie,określane też jako języki: wołżańsko-fińskie, fińsko-maryjskie lub fińsko-czeremiskie- grupa językowa w obrębie uralskiej rodziny językowej.