Jacek Wysmułek - Polski Serwis Naukowy

Jacek Wysmułek (ur. 20 sierpnia 1937 r. w Pruszkowie koło Warszawy, zm. 21 stycznia 1983 w Białowieży) – wieloletni leśniczy w Białowieskim Parku Narodowym i Nadleśnictwie Białowieża. Twórca kilku szlaków w Puszczy Białowieskiej. Działacz i przewodnik PTTK. Twórca koncepcji ochrony drzew – pomników przyrody w Puszczy Białowieskiej. Współautor kilku opracowań na temat Puszczy Białowieskiej.

Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK) - stowarzyszenie powstałe z połączenia w 1950 roku Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, grupujące turystów i krajoznawców. Towarzystwo stawia sobie za zadanie upowszechnianie na terenie Polski turystyki kwalifikowanej i krajoznawstwa.

Życiorys

Edukacja

Uczył się w technikum leśnym w Białowieży oraz w Brynku na Śląsku. W 1955 r. rozpoczął studia na wydziale leśnym Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

Praca w leśnictwie

W 1956 ma apel ministra leśnictwa Romana Gesinga objął stanowisko leśniczego w Nadleśnictwie Wetlina (leśnictwo Kalnica) w Bieszczadach. W lipcu 1960 roku został zatrudniony jako leśniczy w leśnictwie "Parki" w Białowieskim Parku Narodowym (BNP), prowadząc pierwsze obserwacje pod kierunkiem prof. Jana Jerzego Karpińskiego.

Żubr (Bison bonasus) – gatunek łożyskowca z rodziny krętorogich, rzędu parzystokopytnych. Aktualnie populacja żubrów na świecie liczy ok. 3400 osobników, z czego 650 żyje w Polsce na terenie Puszczy Białowieskiej, Puszczy Boreckiej, Puszczy Piskiej, Puszczy Rominckiej,Puszczy Knyszyńskiej, Nadleśnictwa Mirosławiec, Nadleśnictwa Kobiór oraz w Bieszczadach (kolejnych ok. 150 żubrów znajduje się w zamkniętych hodowlach).

Jesion (Fraxinus L.) – rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae), który obejmuje ok. 60 gatunków drzew i krzewów. Występuje w umiarkowanej strefie półkuli północnej.

Jako leśniczy w BNP zdecydowanie walczył z kłusownictwem. Czynił m.in. starania o utworzenie strefy ochronnej parku narodowego i był przeciw ustawianiu na jego granicy ambon myśliwskich. Na tym stanowisku pracował przez czternaście lat. W 1974 roku stanął w obronie nienaruszalności powierzonego mu ścisłego rezerwatu przyrody BPN, w którym jego zwierzchnik – ówczesny dyrektor BPN – kazał zastrzelić innemu pracownikowi chronione prawem zwierzę – żubra. Za krytykę czynu swego dyrektora został przez niego zwolniony z pracy w BPN.

Białowieża (białorus. Белавежа-Bieławieża) — duża wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, na Równinie Bielskiej, w powiecie hajnowskim, w gminie Białowieża, nad Narewką, o charakterze małomiasteczkowym.

Jelenia Góra (niem.: Hirschberg im Riesengebirge, czes.: Jelení Hora, dawniej Hiršberk, Hornšperk) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim w śródgórskiej Kotlinie Jeleniogórskiej nad rzeką Bóbr. Miasto jest siedzibą Zarządu Karkonoskiego Parku Narodowego oraz polską stolicą Euroregionu Nysa.

Po tym incydencie – choć został przywrócony do pracy wyrokiem sądowym – nie wrócił już do pracy w BPN. Od kwietnia 1975 roku rozpoczął pracę w Nadleśnictwie Białowieża na stanowisku leśniczego ds. turystyki i ochrony przyrody. Urządzał kempingi, zaprojektował sieć pól namiotowych: "Pogorzelce", "Grudki" i "Budy" dla indywidualnych turystów. Zagospodarował uroczysko Stara Białowieża jako miejsce ogniskowe dla zbiorowych wycieczek, a także "Filipówkę" i "Hajduki", ogradzając te miejsca oryginalnym płotem z krążków lipy. Zrekonstruował też niektóre stare krzyże powstańcze i żołnierskie na terenie puszczy, m.in. krzyż na Górze Batorego i krzyż przed polem namiotowym we wsi Pogorzelce.

Żebra Żubra – leżąca na terenie Puszczy Białowieskiej ścieżka przyrodnicza. Pierwsza leśna ścieżka przyrodnicza w Polsce, wytyczona w latach 70. według projektu Jacka Wysmułka i jego żony Barbary Ewy.

Leśniczy - pracownik instytucji Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Jest pracownikiem Służby Leśnej w nadleśnictwie. Leśniczy jest podwładnym nadleśniczego i przełożonym podleśniczego. Sprawuje opiekę nad powierzonym mu leśnictwem, w którego skład wchodzą lasy należące do Skarbu Państwa jak również mogą to być lasy prywatne powierzone do prowadzenia przez starostę.

Wytyczył w Puszczy Białowieskiej dwa szlaki turystyczne. Pierwszy z nich Szlak Dębów Królewskich powstał w latach 1977-1979 w uroczysku Stara Białowieża. Razem z żoną Barbarą Ewą wyszukali grupę kilkusetletnich dębów, nadając im imiona książąt litewskich i królów polskich, którzy polowali w Puszczy Białowieskiej. Przy każdym z dębów umieszczona jest tabliczka z informacją o drzewie i osobie, której imieniem jest nazwana. Drugi szlak nazwany Żebra Żubra długości ok. 4 km, prowadzący m.in. po kładkach przez różne siedliska puszczańskie powstał w latach 1978-1981. W miejscach najbardziej interesujących razem z żoną umieścili tabliczki z odpowiednimi objaśnieniami.

Pogorzelce – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, w gminie Białowieża, nad Narewką. Zlokalizowane są w pobliżu uroczyska Poharelec (po drugiej stronie rzeki Narewka na terenie Białowieskiego Parku Narodowego), gdzie według przekazu ustnego było miejsce pracy pierwszych mieszkańców – wypalali tam drewno na węgiel i potaż.

Bieszczady (522.12 i 522.13; słow. i czes. Bukovské vrchy, ukr. Верхови́нський Вододі́льний хребет, węg. Keleti Beszkidek, ros. Бещады, serb. Бјешчади) – zachodnia część Beskidów Wschodnich, między Przełęczą Łupkowską (640 m n.p.m.) a Przełęczą Wyszkowską (933 m n.p.m.). Najwyższy szczyt Bieszczadów to Pikuj (1405 m n.p.m., na Ukrainie) zaś na terytorium Polski – Tarnica (1346 m n.p.m.). Dzielą się na:

Działalność w PTTK i ochronie przyrody

Jacek Wysmułek ratował stare pomnikowe drzewa, które w bardzo szybkim tempie znikały z Puszczy Białowieskiej. Wyszukał w puszczy ponad 150 dębów, jesionów oraz innych gatunków, które odpowiadały wszelkim kryteriom pozwalającym zaliczyć je do pomników przyrody i zabezpieczał je płotkami i tabliczkami. Współuczestniczył także w wyznaczaniu w Puszczy Białowieskiej nowych rezerwatów przyrody.

Hajnówka (biał. Гайнаўка, Hajnaŭka, ukr. Гайнівка, Hajniwka, ros. dawniej Гайновка Gajnawka obecnie Хайнувка Chajnuwka) – miasto i gmina w województwie podlaskim, siedziba władz powiatu hajnowskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego. Od 2007 roku w gminie wprowadzono język białoruski jako język pomocniczy.

Dąb Jagiełły - najsłynniejszy z dębów Puszczy Białowieskiej. Pod nim miał rzekomo przesiadywać Władysław Jagiełło przed łowami zorganizowanymi przed wyprawą grunwaldzką. Drzewo zostało zwalone przez wichurę 2 listopada 1974 roku. Faktycznie nie miało więcej niż 450 lat (obwód na wys. 130 cm. od podstawy 550 cm, wysokość 39 m). Jak na dąb rosnący w Puszczy Białowieskiej miał duże konary i sporą koronę. Kilka lat przed wywróceniem się Dąb Jagiełły stracił konar 29 metrowej długości. Obecnie można oglądać w Białowieskim Parku Narodowym jego rozkładający się pień.

Poza pracą zawodową Jacek Wysmułek udzielał się w organizacjach społecznych. Do PTTK wstąpił w 1952 roku w Jeleniej Górze, gdzie pracował jako przewodnik pod kierunkiem Tadeusza Stecia. W latach 1964-1967 pełnił funkcję Prezesa Koła Przewodników w Białowieży. W czasie swojej kadencji czynił starania o powiększenie liczby członków, troszczył się o dobór właściwej kadry szkoleniowej. Pierwszy w historii Koła Przewodników podjął starania o jednolite umundurowanie białowieskich przewodników. Prowadził dokumentację fotograficzną działalności Koła Przewodników PTTK.

Białowieski Park Narodowy – park narodowy położony w północno-wschodniej części Polski, w województwie podlaskim, utworzony z Nadleśnictwa Rezerwat jako Park Narodowy w Białowieży obowiązującym od 11 sierpnia 1932 roku Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, restytuowany w obecnej formie z mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 1947 roku. Drugi po "Parku Narodowym w Pieninach" park narodowy w Polsce i jeden z pierwszych parków narodowych w Europie. Znany z ochrony najlepiej zachowanego fragmentu Puszczy Białowieskiej, ostatniego w Europie fragmentu lasu pierwotnego oraz liczącej kilkaset sztuk, największej na świecie wolnościowej populacji żubra.

Pruszków (ros. Прушков; jidysz פּרושקאָוו, Pruszkow) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, położone nad Utratą. Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej.

W latach 1966-1967 reaktywował Koło PTTK przy BPN, poszerzając je o przewodników, wozaków oraz właścicieli kwater prywatnych. Koło to liczyło ok. 200 osób. Jego zasługą jest utworzenie Oddziału PTTK w Hajnówce. W Białowieży zainicjował wyrób drobnych pamiątek regionalnych. Zaprojektował odznakę "Przewodnik Białowieski PTTK" oraz plakietki na różne uroczystości Koła. Jacek Wysmułek był przewodnikiem turystycznym. Posiadał pierwszą klasę przewodnicką.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Dąb (Quercus L.) – rodzaj drzew, rzadziej wysokich krzewów, zaliczony do rodziny bukowatych (Fagaceae Dumort.). Należy do niego ok. 200 gatunków występujących prawie wyłącznie w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w wyższych partiach gór strefy tropikalnej. Najdalej na południe występują na Wyspach Sundajskich. Gatunkiem typowym jest Quercus robur L..

Uratował bramę carską w Parku Pałacowym przed jej rozbiórką.

Publikacje

Zostawił po sobie kilka publikacji, m.in. rozdział, traktujący o szlakach turystycznych napisany do III wydania książki J.J. Karpińskiego "Puszcza Białowieska" (1977). Z wywiadu radiowego z nim powstała audycja "Podzwonne dla Dębu Jagiełły" którą polskie radio nadało w kilka dni po powaleniu tego drzewa przez wichurę.

Stara Białowieża – uroczysko w Puszczy Białowieskiej znajdujące się 1 km od wsi Pogorzelce, a 5 km od Białowieży, od północy przylegające do koryta rzeki Łutownia.

Brynek – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim, w gminie Tworóg. W dawnych czasach posiadłość Donnersmarcków.

Zmarł 21 stycznia 1983 roku mając zaledwie 45 lat. W swoim testamencie podał szczegółowy opis jak należy konserwować drzewa – pomniki przyrody. Testament ten został wydrukowany w miesięczniku społeczności lokalnej "Głosie Białowieży" nr 11-12, 1997 pod tytułem "Ja nie zdążyłem...". Jego grób znajduje się na białowieskim cmentarzu.

Linki zewnętrzne

Dąb im. Jacka Wysmułka w Puszczy Białowieskiej. [dostęp 2011-08-30].