Jacob Burckhardt - Polski Serwis Naukowy

Jacob Burckhardt (25 maja 1818 w Bazylei – 8 sierpnia 1897 tamże) – szwajcarski historyk sztuki, literatury i kultury, teoretyk renesansu i baroku.

Jego najbardziej znane dzieło, Kultura Odrodzenia we Włoszech, mimo upływu 150 lat od pierwszego wydania, wciąż pozostaje aktualne. Rozpowszechniło ono filozoficzny termin Giorgio Vasariego – "renesans" na oznaczenie epoki w kulturze europejskiej XVI-XVII wieku.

Życie

Burckhardt był synem protestanckiego duchownego i do roku 1839 studiował teologię – najpierw w Bazylei, a następnie w Neuchâtel. Utrata wiary spowodowała, że przeniósł się na Uniwersytet Humboldta, gdzie szczególną uwagę poświęcił historii sztuki, nowej wówczas dyscyplinie historii. Uczęszczał na wykłady Leopolda von Rankego, twórcy nowoczesnego podejścia do zagadnień historycznych, opartego na badaniu źródeł i przekazów. W roku 1841 przebywał na uniwersytecie w Bonn u historyka sztuki Franciszka Kuglera, któremu zadedykował swoją pierwszą książkę, Die Kunstwerke der belgischen Städte, wydaną w roku 1842.

Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.

Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).

W latach 1843-1855 Wykładał na uniwersytecie w Bazylei, a następnie na ETH w Zurychu. W roku 1859 wrócił do Bazylei i objął stanowisko profesora, które piastował aż do przejścia na emeryturę w roku 1893. Od roku 1886 wykładał wyłącznie historię sztuki. W roku 1867 odrzucił ofertę profesury ze strony uniwersytetu w Tybindze, a w roku 1872 ofertę uniwersytetu Humboldta, gdzie proponowano mu katedrę po Rankem.

Historia sztuki – nauka humanistyczna, której przedmiotem są dzieła sztuki oraz piśmiennictwo o sztuce. Klasyczna historia sztuki ogranicza się do zagadnień malarstwa, rzeźby i architektury Europy od paleolitu do współczesności oraz obu Ameryk po 1494 r.

Historia literatury to jeden z podstawowych działów literaturoznawstwa zajmujący się przekształceniami w literaturze określonego kręgu językowego dokonywanymi na tle historycznym. Historia literatury zajmuje się periodyzacją procesu historyczno-literackiego, badaniem rozwoju ewolucji i różnych zjawisk w dziedzinie literatury, komparatystyką, ewolucją postaw czytelniczych, form literackich, związkami literatury z życiem danej społeczności a także ewolucją idei, problemów i motywów, będących pożywką dla literatury poszczególnych okresów literackich.

Dzieło

Siegfried Giedion opisał osiągnięcia Burckhardta następująco: "Wielki odkrywca epoki Renesansu, jako pierwszy wskazał, jak należy ujmować w sposób całościowy dany okres, odnosząc się nie tylko do jego malarstwa, rzeźby i architektury, ale również instytucji społecznych życia codziennego."

Uniwersytet Eberharda Karola w Tybindze (Eberhard Karls Universität in Tübingen) należy do najstarszych uniwersytetów Niemiec. Został założony w roku 1477 przez hrabiego Eberharda im Bart. Liczy 14 wydziałów 30 kierunkach studiów. Obecnie studiuje na nim 23 tysiące studentów pod opieką 10 tysięcy współpracowników (wraz z kliniką uniwersytecką), w tym ok. 450 profesorów. Studenci stanowią jedną czwartą ludności miasta Tybingi.

Pisma historyczne Burckhardta w znaczący sposób przyczyniły się do ukształtowania historii jako dyscypliny naukowe, a jednocześnie mają wartość literacką same w sobie. Jego nowatorskie podejście do badań historycznych kładło nacisk na wartość sztuki, kultury i estetyki dla analiz życia społecznego i politycznego epoki. Jako historyk stał w opozycji do popularnych wówczas prądów myślowych: heglizmu, pozytywizmu i ekonomizmu, które zdominowały dyskurs naukowy również w naukach humanistycznych.

Jego dziełem są m.in.:

Czasy Konstantyna Wielkiego – wydane w 1853

Cicerone – wydane w 1855

Kultura odrodzenia we Włoszech – wydane w 1860

Literatura

Kuderowicz Z., Biografia kultury. O poglądach Jakuba Burckhardta, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1973.

Przypisy

Za angielską Wikipedią, z: Siegfried Giedion, Space, Time and Architecture (6th ed.), p 3.