Jacques Chaban-Delmas - Polski Serwis Naukowy

Jacques Chaban-Delmas (ur. 7 marca 1915 w Paryżu, zm. 10 listopada 2000 tamże) – francuski polityk, premier kraju, przewodniczący Zgromadzenia Narodowego, a także minister obrony narodowej oraz robót publicznych, transportu i turystyki.

Życiorys

Jacques Delmas urodził się w średnio zamożnej rodzinie, ale dzięki uporowi samotnie wychowującej go matki mógł zdobyć dobre wykształcenie. W czasie II wojny światowej służył początkowo w armii, a po klęsce Francji w czerwcu 1940 działał w ruchu oporu. W czasie powstania paryskiego w 1944 był delegatem Wolnej Francji i to on przyjmował kapitulację hitlerowskiego komendanta Paryża. Awansowano go wtedy ze stopnia porucznika do generała brygady. Podczas wojny przybrał konspiracyjny pseudonim "Chaban", który po wyzwoleniu dodał do nazwiska.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Zgromadzenie Narodowe jest niższą izbą francuskiego parlamentu. Izba powstała w 1789 roku tuż po zwołaniu Stanów Generalnych. W czasie rewolucji w bardzo szybkim tempie następowała zmiana na stanowisku przewodniczącego izb parlamentu. Wraz z nadejściem dyrektoriatu we Francji powstały dwie izby parlamentu. Niższa izba, Rada Pięciuset także miała problem z częstymi zmianami na stanowiskach przewodniczących co utrudniało jej prace. Za czasów Napoleona Bonapartego zamiast Zgromadzenia Narodowego, powstał Korpus Legislacyjny który miał na celu uzupełniać braki w tworzeniu prawa. W rzeczywistości organ ten miał za mało siły aby móc sprawować władze legislacyjną. Wraz z nadejściem restauracji przywrócony został bikameralny system z Izbą Parów oraz Izbą Deputowanych. w Izbie Deputowanych pierwszy raz w historii przewodniczący izby został wybrany na zasadzie elekcji dokonanej przez posłów.

Po wojnie związał się z ruchem gaullistowskim i z jego ramienia został w 1947 wybrany merem Bordeaux. Urząd ten pełnił – co było fenomenem we francuskiej polityce – aż do 1995. Niedługo po wyborze usunięto go z Partii Radykalnej, która nie chciała mieć w swoich szeregach gaullistowskiej V kolumny.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Mer (fr. maire) – we Francji wybieralny przewodniczący rady miejskiej lub rady municypalnej gminy. Jest on jednocześnie przedstawicielem (reprezentantem) władzy państwowej w najmniejszych jednostkach podziału administracyjnego Francji – wykonuje zadania administracji publicznej oraz stoi na czele organów tejże administracji.

W 1958 został pierwszym przewodniczącym Zgromadzenia Narodowego V Republiki. Zaś w 1969 premierem przy prezydencie Pompidou.

Sytuował się na lewicy ruchu i planował – jako premier – przeprowadzić wiele postępowych reform, natrafiając jednak na sprzeciw konserwatysty Pompidou. W 1971 reprezentował Francję na obchodach 2500-lecia Cesarstwa Perskiego, które były jednym z największych w historii zgromadzeń koronowanych głów i przywódców z całego świata.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.

Legion of Merit (Legia Zasługi) - drugi w randze najwyższych odznaczeń amerykańskich przyznawanych za zasługi podczas pokoju. Order jest przyznawany od 1942 roku za szczególne zasługi w międzynarodowej współpracy i utrzymaniu światowego pokoju. Pierwsze amerykańskie odznaczenie wręczane obywatelom innych państw. Obywatele Stanów Zjednoczonych mogą być dekorowani jedynie najniższym stopniem Legii - pozostałe stopnie wręcza się obcokrajowcom.

W 1972 po konflikcie z prezydentem ustąpił z urzędu.

Po śmierci prezydenta Pompidou w 1974 został kandydatem ruchu gaullistowskiego na prezydenta. Ale w decydującym momencie opuścił go "klan pompidoulistów" pod wodzą Jacques'a Chiraca, który przeszedł na stronę Valéry'ego Giscarda d'Estaing. W wyborach prezydenckich wygranych przez Giscarda d'Estainga, Chabana wyprzedził jeszcze François Mitterrand.

Médaille de la Résistance (pl. Medal Oporu, Medal Ruchu Oporu) – francuskie odznaczenie ustanowione przez generała Charlesa de Gaulle w 1943 roku, nadawane za zasługi dla francuskiego ruchu oporu i także akty odwagi oraz poświecenia w trakcie niemieckiej okupacji Francji w czasie II wojny światowej.

Iran (pers. ايران – Īrān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

W 1978 ponownie wybrano go na przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego.

Chaban słynął z tężyzny fizycznej i zamiłowania do sportu (w młodości grał zawodniczo w rugby i tenisa). Jego następca na urzędzie premiera – Pierre Messmer – oświadczył nawet, że "on sam nie jest skoczkiem i nie powinno się oczekiwać po nim takich niedorzeczności".

Jako jeden z nielicznych gaullistów poparł zatwierdzony ostatecznie projekt liberalizacji przepisów dotyczących przerywania ciąży.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Order Leopolda II (fr.: Ordre de Léopold II, nl.: Orde van Leopold II) – jeden z narodowych orderów Królestwa Belgii (trzeci w hierarchii ważności). Przyznawany za znaczne zasługi dla dobra narodu belgijskiego lub wobec panującego monarchy. Może być nadawany obywatelom belgijskim lub cudzoziemcom

Zmarł 10 listopada 2000 w Paryżu. Po oficjalnych uroczystościach pogrzebowych, które odbyły się w stolicy Francji, został pochowany w miejscowości Ascain.
Odznaczenia

Komandor Legii Honorowej

Compagnon de la Libération

Krzyż Wojenny

Médaille de la Résistance z Rozetą

Commander Legii Zasługi

Komandor Orderu Leopolda II

Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari

Krzyż Wielki Orderu Izabeli Katolickiej

Order Jugosłowiańskiej Gwiazdy I klasy

Pamięć

Po śmierci Chaban-Delmasa, jego imieniem nazwano stadion piłkarski klubu Girondins Bordeaux (wcześniej noszący nazwę: Parc Lescure).
Partia Radykalna (fr. Parti radical, PR) – francuska centrowa, liberalna partia polityczna, stowarzyszona z Unią na rzecz Ruchu Ludowego. Zwana także od swojej paryskiej siedziby Parti radical "valoisen".

Francuski ruch oporu 1940-1944 (fr. Résistance) - walka społeczeństwa francuskiego przeciwko okupantom niemieckim oraz władzom kolaboracyjnym podczas II wojny światowej.

Przypisy

↑ Ordre de la Liberation - Jacques Chaban-Delmas (fr.) [dostęp 2012-01-27]

Źródła

Ordre de la Liberation - Jacques Chaban-Delmas

"Le nouvel Observateur" - La mort de Jacques Chaban-Delmas