Jadwiga Bornsteinowa - Polski Serwis Naukowy

Jadwiga Bornsteinowa, z domu Goldman (ur. 8 grudnia 1877 w Warszawie, zm. 10 kwietnia 1971 w Warszawie) – polska bibliotekarka żydowskiego pochodzenia.

Biografia

Urodziła się w Warszawie w żydowskiej rodzinie inteligenckiej, jako córka Jerzego Goldmana (1833–1904), dziennikarza, uczestnika powstania styczniowego, zesłanego na Ural oraz Emilii z z domu Paprockiej (1838–1895). Jej kuzynem był Henryk Wohl (1836–1907). W 1907 wyszła za mąż za Benedykta Bornsteina, późniejszego profesora filozofii w Wolnej Wszechnicy Polskiej (1915–1939) i na Uniwersytecie Łódzkim (od 1945), zmarłego w 1948.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

Ukończyła gimnazjum w Warszawie oraz kurs rysunków technicznych. Pracowała jako rysowniczka w biurze wodociągów i kanalizacji oraz w prywatnym biurze architektonicznym, była przez rok nauczycielką gimnazjum żeńskiego, wykonywała także pracę chałupniczą. Podczas kilkuletniego pobytu na wsi zajmowała się tłumaczeniem i opracowywaniem artykułów przyrodniczych dla Nauki i Życia (dodatku do Nowej Gazety). Podczas I wojny światowej zatrudniła się w warszawskiej Bibliotece Publicznej.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Benedykt Leon Bornstein (ur. 31 stycznia 1880 w Warszawie, zm. 11 listopada 1948 w Łodzi) – polski filozof, kierownik Katedry Filozofii Systematycznej Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie i profesor filozofii na Uniwersytecie Łódzkim, mąż Jadwigi Bornsteinowej, brat Maurycego Bornsztajna.

Przez 6 lat prowadziła tzw. katalog dziesiętny w Bibliotece Publicznej, była także sekretarzem Towarzystwa Czytelń miasta Warszawy. Zorganizowała Bibliotekę Muzeum Pedagogicznego. W 1922 przeszła do pracy w Głównym Urzędzie Statystycznym, gdzie była początkowo bibliotekarką, następnie kierowniczką referatu statystyki życia kulturalnego i oświaty pozaszkolnej. Przeszła na emeryturę – po raz pierwszy – w 1939, krótko przed wybuchem II wojny światowej. W czasie okupacji ukrywała się.

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - drugie najwyższe polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione ustawą z 4 lutego 1921.

Uniwersytet Łódzki – polska wyższa uczelnia utworzona 24 maja 1945 r. jako kontynuatorka dorobku i tradycji działających w okresie międzywojennym w Łodzi Instytutu Nauczycielskiego (1921-1928), Wyższej Szkoły Nauk Społecznych i Ekonomicznych (1924-1928) oraz oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej (1928-1939). W 2007 r. znalazł się wśród 500 najlepszych uczelni na świecie według rankingu magazynu The Times.

Powróciła do pracy zawodowej po śmierci męża. W 1949 została kustoszem Centralnej Biblioteki Pedagogicznej w Łodzi, a od października 1950 do 1958 pracowała w Instytucie Bibliografii Biblioteki Narodowej w Warszawie. Współpracowała z redakcją Przewodnika Bibliograficznego. Działała w Związku Bibliotekarzy Polskich i Stowarzyszeniu Bibliotekarzy Polskich.

Wolna Wszechnica Polska, utworzona w 1918 roku w Warszawie z Towarzystwa Kursów Naukowych, była prywatną szkołą wyższą z czterema wydziałami: matematyczno-przyrodniczym, humanistycznym, nauk politycznych i społecznych, pedagogicznym. W ramach Wolnej Wszechnicy od 1919 działało Collegium Publicum prowadzące publicznie dostępne wykłady niedzielne. W skład Wszechnicy wchodziły także: Studium Pracy Społeczno-Oświatowej (od 1925), Studium Skarbowo-Finansowe (od 1926), Studium Administracji Komunalnej (od 1926) i Studium Migracyjno-Kolonialne (od 1936). W okresie międzywojennym uczelnia specjalizowała się głównie w naukach społecznych, była również znana jako jednostka dokształcająca organizatorów życia kulturalnego, oświatowego i gospodarczego kraju, w szczególności nauczycieli.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

W 1925 zgłosiła w Związku Bibliotekarzy Polskich wniosek w sprawie zakładania bibliotek dziecięcych, co doprowadziło do otwarcia pierwszej w Warszawie biblioteki dla dzieci. Była autorką szeregu publikacji z dziedziny bibliotekarstwa, m.in. Jak urządzić bibliotekę szkolną i domową (1927). Wiele artykułów poświęciła statystyce bibliotecznej i klasyfikacji dziesiętnej. Niektóre z nich:

Główny Urząd Statystyczny, GUS – centralny organ administracji państwowej podległy Prezesowi Rady Ministrów zajmujący się zbieraniem informacji statystycznych na temat większości dziedzin życia publicznego i niektórych stron życia prywatnego. Do przekazywania danych obligują odpowiednie przepisy prawa (ustawa o statystyce publicznej oraz ogłaszany corocznie Program Badań Statystycznych). Dane mogą być udostępniane tylko w formie zagregowanej (opracowanej), która uniemożliwia identyfikację pojedynczych respondentów (tajemnica statystyczna).

Biblioteki naukowe w Polsce w oświetleniu statystycznym (Przegląd Biblioteczny, 1928)

Biblioteki wyższych zakładów naukowych (Kwartalnik Statystyczny, 1930)

O statystyce bibliotek w Polsce (Przegląd Biblioteczny, 1933)

Zasady klasyfikacji dziesiętnej. Podręcznik bibliotekarski (1925)

System dziesiętny katalogowania działowego i jego strony dodatnie (Wiedza i Życie, 1926)

Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna (1969)

Zmarła w Warszawie. Pochowana jest obok męża na cmentarzu ewangelicko-reformowanym przy ulicy Żytniej.

Odznaczenia

Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Honorowa Odznaka Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich

Przypisy

Grób Jerzego Goldmana w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
Grób Emilii Goldman w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie

Bibliografia

Irena Morsztynkiewiczowa, Klasyfikacja dziesiętna, bibliotekarstwo, statystyka życia kulturalnego – Jadwiga Bornsteinowa, w: Portrety bibliotekarzy polskich, Wrocław 1980

Hanna Tadeusiewicz, Jadwiga Bornsteinowa, w: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement, Warszawa–Łódź 1986