Jagiellonowie - Polski Serwis Naukowy

Państwa we władaniu dynastii Jagiellonów ok. 1500 r.

Drzewo genealogiczne Jagiellonow

Jagiellonowie lit. Jogailaičiai – gałąź dynastii Giedyminowiczów, wywodząca się od Władysława II Jagiełły, wielkiego księcia litewskiego i króla Polski. Jej przedstawiciele panowali w Polsce w latach 1386-1572, na Litwie w latach 1377-1401 i 1440-1572, w Czechach w latach 1471-1526 oraz na Węgrzech w latach 1440-1444 i 1490-1526.

Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.
Język litewski (lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.

W szczytowym okresie skupiali pod swoim panowaniem obszar ponad 2 000 000 km², co czyniło ją jedną z najpotężniejszych dynastii w Europie. Przez cały czas swojego panowania rywalizowała o wpływy z monarchią Habsburgów. Za kontynuatorów Jagiellonów można uznać polską linię dynastii Wazów za sprawą Zygmunta III Wazy, syna króla Szwecji Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki, córki Zygmunta I Starego.

Kazimierz Piotr Hieronim Stadnicki (ur. 29 czerwca 1808 w Żmigrodzie, zm. 10 czerwca 1886 we Lwowie), historyk polski, członek Akademii Umiejętności w Krakowie.
Ludwik II Jagiellończyk (ur. 1 lipca 1506 w Budzie, zm. 29 sierpnia 1526 pod Mohaczem) – król Czech i Węgier panujący samodzielnie w latach 1516-1526.

Ich panowanie w Polsce zostało zapoczątkowane przez ustalone na podstawie unii w Krewie małżeństwo Jagiełły z dziedziczką tronu polskiego Jadwigą Andegaweńską, koronowaną na króla Polski po śmierci Ludwika Węgierskiego, siostrzeńca Kazimierza III Wielkiego, który nie pozostawił męskich potomków. Panowanie Jagiellonów to czas wielkich sukcesów militarnych państwa polsko-litewskiego na zachodzie (wygrane wojny z zakonem krzyżackim) i jednoczesnej presji na ziemie litewskie zaborczego Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. W tym czasie nastąpił rozkwit kulturalny i gospodarczy kraju.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Władysław II Jagiellończyk, syn Kazimierza IV Jagiellończyka obejmując trony Czech (1471 r.) i Węgier (1490 r.), daje początek czesko-węgierskiej gałęzi dynastii Jagiellonów, która wymarła w 1526 roku (Ludwik II Jagiellończyk).

Zygmunt I Stary jest kontynuatorem polskiej gałęzi dynastii Jagiellonów, która wymarła w linii męskiej w 1572 r. (Zygmunt II August), a w linii żeńskiej w 1596 r. (Anna Jagiellonka).

Przedstawiciele dynastii Jagiellonów

Pierwsze pokolenie

Władysław II Jagiełło (ok. 1362 - 1434), wielki książę litewski i król Polski; żony: Jadwiga Andegaweńska (1374 - 1399), Anna Cylejska (1380 - 1416), Elżbieta Granowska (1372 - 1420), Zofia Holszańska (ok. 1405 - 1461)

Drugie pokolenie

Dzieci Władysława II Jagiełły:

Katarzyna Habsburżanka (ur. 15 września 1533 w Wiedniu, zm. 28 lutego 1572 w Linzu) – królowa polska, wielka księżna litewska, córka cesarza Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki, córki Władysława II Jagiellończyka.
Anna Jagiellonka (ur. 23 lipca 1503, w Budzie; zm. 27 stycznia 1547, w Pradze) — księżniczka (później królowa) czeska i węgierska z dynastii Jagiellonów. Córka króla Czech i Węgier Władysława II Jagiellończyka i Anny de Foix. Żona cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, króla Czech i Węgier Ferdynanda I Habsburga.

Elżbieta Bonifacja (1399 - 1399)

Jadwiga (1408 - 1431)

Władysław III Warneńczyk (1424 - 1444), król Polski i Węgier

Kazimierz (1426 - 1427)

Kazimierz IV Jagiellończyk (1427 - 1492), wielki książę litewski i król Polski; żona: Elżbieta Rakuszanka (1436 - 1505)

Trzecie pokolenie

Dzieci Kazimierza IV Jagiellończyka

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.
Jan III Waza (ur. 20 grudnia 1537 w zamku Stegeborg, zm. 17 listopada 1592 w Sztokholmie) – król Szwecji w latach 1569 – 1592. Syn Gustawa I Wazy i jego drugiej żony Małgorzaty Leijonhufvud.

Władysław II Jagiellończyk (1456 - 1516), król Czech i Węgier; żony: Barbara Hohenzollern, Beatrycze Aragońska, Anna de Foix-Candale (1484 - 1506)

Jadwiga Jagiellonka (1457 - 1502); mąż: Jerzy Bogaty (1479 - 1503), książę Bawarii

święty Kazimierz (1458 - 1484)

Jan I Olbracht (1459 - 1501), król Polski

Aleksander Jagiellończyk (1461 - 1506), wielki książę litewski i król Polski; żona: Helena Moskiewska (1476 - 1513)

Zofia Jagiellonka (1464 - 1512); mąż: Fryderyk Starszy Hohenzollern (1460 - 1536), margrabia brandenburski na Ansbach i Bayreuth

Elżbieta Jagiellonka (I) (1465 - 1466)

Zygmunt I Stary (1467 - 1548), król Polski i wielki książę litewski; żony: Barbara Zápolya (1495 - 1515), Bona Sforza (1494 - 1557)

Fryderyk Jagiellończyk (1468 - 1503), arcybiskup gnieźnieński

Elżbieta Jagiellonka (II) (1472 - 1480)

Anna Jagiellonka (1476 - 1503); mąż: Bogusław X (1454 - 1532), książę pomorski

Barbara Jagiellonka (1478 - 1534); mąż: Jerzy Brodaty (1471 - 1539), książę saski

Elżbieta Jagiellonka (III) (1482 - 1517); mąż: Fryderyk II (1480 - 1547), książę legnicki

Czwarte pokolenie

Dzieci Władysława II Jagiellończyka

Jadwiga Jagiellonka (ur. 21 września 1457 w Krakowie, zm. 18 lutego 1502 w Burghausen) – królewna polska i księżniczka litewska, księżna bawarska. 14 listopada 1475 poślubiła księcia bawarskiego Jerzego Bogatego. W nawiązaniu do ich wystawnego wesela organizuje się festiwal Wesele w Landshut (Landshuter Hochzeit). Przypuszcza się, że Jadwiga podjęła się spisywania historii rodu Wittelsbachów.
Fryderyk II (ur. 12 lutego 1480, zm. 17 października 1547) - zwany w tradycji legnickiej Wielki, najwybitniejszy książę legnicki. Władał Księstwem Legnickim od 1498 a Księstwem Brzegu od 1521. Dzięki swej doskonałej polityce finansowej powiększył obszar księstwa o ziemie zaodrzańskie, stając sie pierwszym Księciem Legnicko-Wołowsko-Brzeskim

Anna Jagiellonka (1503 - 1547); mąż Ferdynand I Habsburg (1503 - 1564)

Ludwik II Jagiellończyk (1506 - 1526); żona Maria Habsburżanka (1505 - 1558)

Dzieci Zygmunta I Starego

Jadwiga (1513 - 1573); mąż: Joachim II Hektor (1505 - 1571), elektor brandenburski

Anna Jagiellonka (1515 - 1520)

Izabela Jagiellonka (1519 - 1559); mąż Jan Zápolya (1487 - 1540), król Węgier

Zygmunt II August (1520 - 1572), król Polski i wielki książę litewski; żony: Elżbieta Habsburżanka (1526 - 1545), Barbara Radziwiłłówna (1520 - 1551), Katarzyna Habsburżanka (1533 - 1572)

Zofia Jagiellonka (1522 - 1575); mąż: Henryk, hrabia Brunszwiku

Anna Jagiellonka (1523 - 1596); mąż Stefan Batory (1533 - 1586), król Polski

Katarzyna Jagiellonka (1526 - 1583); mąż Jan III Waza (1537 - 1592), król Szwecji

Olbracht Jagiellończyk (1527 - 1527)

Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie. Rządzili od powstania państwa polskiego (około 900 roku) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291-1305). W latach 1138-1320 miało miejsce tzw. rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześcnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 roku panowali dwaj monarchowie z węgierskiej linii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 roku przedstawiciele dynastii Jagiellonów, jednej z linii litewskich Giedyminowiczów.
Maria Habsburżanka (niem. Maria von Österreich) (ur. 18 września 1505 w Brukseli, zm. 18 października 1558 w Cigales) - królewna kastylijska, księżniczka burgundzka, królowa czeska i węgierska, namiestniczka Niderlandów w latach 1531-1555.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)