Jajnik - Polski Serwis Naukowy

Jajnik owcy: 1 - jajnik, 2 - pęcherzyki Graafa, 3 - więzadło jajnika, 4 - jajowód, 5 - tętnica jajnikowa i żyła jajnikowa.

Kolejność zmian w jajniku podczas cyklu miesiączkowego: 1 – menstruacja (miesiączka), 2 – rosnące pęcherzyki, 3 – dojrzały pęcherzyk z komórką jajową, 4 – owulacja (jajeczkowanie), 5 – ciałko żółte, 6 – zanik ciałka żółtego.

Schemat żeńskiego układu płciowego

Zobacz hasło jajnik w Wikisłowniku

Jajnik (łac. ovarium) – parzysty narząd, występujący u kobiet i samic zwierząt, odpowiednik rozwojowy jąder.

Żyła główna dolna, inaczej żyła próżna dolna, żyła czcza dolna (łac. vena cava inferior) - duże naczynie żylne zbierające krew z dolnej połowy ciała.

Hormon luteinizujący, lutropina, LH - glikoproteinowy hormon gonadotropowy wydzielany przez komórki gonadotropowe przedniego płata przysadki mózgowej. Wydzielanie to jest stymulowane przez podwzgórzową gonadoliberynę (GnRH).

U dojrzałej kobiety ma kształt spłaszczonej elipsoidy o wielkości 5×3×1 cm i masie 6-8 g. Jajniki leżą wewnątrz jamy otrzewnej przy bocznych ścianach miednicy na tylnej powierzchni wiązadeł szerokich macicy, do których przywiązane są za pomocą krótkich krezek. Górne bieguny jajników objęte są przez jajowody. Jajniki służą podwójnemu celowi – wytwarzaniu komórek jajowych oraz wydzielaniu żeńskich hormonów płciowych, estrogenów, progesteronu, relaksyny i androgenów.

Hormon (od gr. ὁρμάω hormao - rzucam się naprzód, pędzę) – związek chemiczny, który jest wydzielany przez gruczoły lub tkanki układu hormonalnego. Funkcją hormonu jest regulacja czynności i modyfikacja cech strukturalnych tkanek leżących w pobliżu miejsca jego wydzielania lub oddalonych, do których dociera poprzez krew (wyjątkiem są tzw. hormony lokalne). Istnieją także takie hormony, które wywierają wpływ na funkcjonowanie wszystkich tkanek organizmu.

Jajowód (łac. tuba uterina, oviductus, salpinx) to przewód o długości ok. 10-12 cm, który biegnie od rogu macicy, dochodząc do jajnika. Koniec jajowodu w sąsiedztwie jajnika ma kształt lejka z wypustkami zwanymi strzępkami jajowodu; strzępki ułatwiają wprowadzanie komórki jajowej do światła jajowodu. Zadaniem jajowodów jest przeprowadzenie komórki jajowej do jamy macicy co odbywa się dzięki skurczom ich mięśniówki, obecności wydzieliny produkowanej przez gruczoły jajowodów oraz ruchowi rzęsek wyścielających ich błonę śluzową.

Od chwili osiągnięcia przez kobietę dojrzałości płciowej (pokwitanie) aż do wygaśnięcia jej funkcji rozrodczej (menopauza – przekwitanie), tj. przez okres około 35-40 lat – co ok. 28 dni dojrzewa w jajniku tzw. pęcherzyk Graafa, zawierający komórkę jajową. Dojrzały do pęknięcia pęcherzyk ma średnicę około 1 -1,5 cm, a komórka jajowa około 0,2 mm. Dojrzewanie pęcherzyka zachodzi pod wpływem FSH, zaś pod wpływem LH dochodzi do zwiększenia ilości płynu w pęcherzyku i wreszcie jego pęknięcia. Gdy pęcherzyk pęka, jajo dostaje się do jajowodu, a z pozostałej części pęcherzyka powstaje ciałko czerwone, natomiast z niego ciałko żółte, które wydziela progesteron konieczny dla umożliwienia wszczepienia zapłodnionego jaja w śluzówkę macicy .

Progesteron (luteina) – steroidowy żeński hormon płciowy wytwarzany przez ciałko żółte i łożysko (w czasie ciąży). Najważniejszy hormon wydzielany przez gonady (jajniki i jądra).

Owulacja, jajeczkowanie (łac. ovulatio) – proces polegający na wytwarzaniu gamet żeńskich (komórek jajowych). U ssaków w jego trakcie pęka pęcherzyk Graafa, do jajowodu lub jamy ciała uwalniana jest komórka jajowa oraz następuje wydzielenie hormonu hamującego następną owulację, która u większości kręgowców odbywa się w regularnych cyklach. U kobiet owulacja występuje co ok. 28 dni, mniej więcej między 13. a 15. dniem przed wystąpieniem krwawienia. Niepoprawnym jest stwierdzenie, że jajeczkowanie ma miejsce w połowie cyklu, ponieważ długości jego trwania są zróżnicowane. Najczęściej do owulacji dochodzi na 14 dni przed krwawieniem. Wystąpienie owulacji uwarunkowane jest również czynnikami zewnętrznymi.

Unaczynienie jajnika

tętnicze: tętnica jajnikowa, gałąź jajnikowa tętnicy macicznej

żylne: żyła jajnikowa (po prawej stronie uchodzi do żyły głównej dolnej, a po lewej do żyły nerkowej)

chłonne: naczynia biegnące w więzadle wieszadłowym jajnika do węzłów chłonnych lędźwiowych

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Jądra (łac. testis, dosłownie – świadek, orchis, testimonium virile, grec. didymis ) – męskie narządy rozrodcze u ludzi i zwierząt odpowiednik rozwojowy jajników.

Macica (łac. uterus) – narząd żeńskiego układu rozrodczego, w którym zachodzi rozwój embrionalny kręgowców lub odcinek dróg rodnych bezkręgowców, w którym gromadzone są jaja przechodzące wstępny rozwój.

Przypisy

↑ Zygmunt Urbanowicz: Mała encyklopedia anatomii człowieka. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2003, s. 143. ISBN 83-89309-09-2.
↑ Janina Sokołowska -Pituchowa (red.): Anatomia człowieka : podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 398 -402. ISBN 83-200-2832-9.
↑ Zygmunt Urbanowicz: Mała encyklopedia anatomii człowieka. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2003, s. 243. ISBN 83-89309-09-2.