Jak-130 - Polski Serwis Naukowy

Jak-130 (ros. Як-130) – rosyjski samolot szkolno-treningowy, powstały w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa. Jego pierwszy lot odbył się 26 kwietnia 1996 roku. Jak-130 został pierwszy raz pokazany publicznie na paryskich pokazach lotniczych w 2005 roku.

Historia rozwoju

W 1991 w związku ze starzeniem się używanych przez Rosję Aero L-39 Albatros, rozpoczęto program budowy nowego samolotu szkolno-treningowego dla WWS Rosji. Do konkursu staneły cztery biura konstrukcyjne Mikojana i Gurewicza, Suchoja, Miasiszczewa i Jakowlewa. Tylko dwa kontynuowały swoje programy, MiG z MiG-AT oraz Jakowlew z Jak-130. W 1993 roku do firmy Jakowlew dołączyła włoska Aermacchi zaczęły on współpracę by stworzyć wspólny samolot szkolenia zaawansowanego. Bazą do jego powstania był opracowywany już od dwóch lat Jak-130. Włoska firma miała być odpowiedzialna za dostosowanie samolotu do wymagań zachodnich odbiorców, zgodnych ze standardami NATO oraz marketing na zachodnich rynkach. W 2000r nastąpił podział kooperantów, Włosi za kwotę 70mln $ otrzymali pełną dokumentację techniczną, co pozwoliło im kontynuować prace samodzielnie. Rosjanie dzięki pozyskanym tak funduszom kontynuowali prace nad Jak-130. W wyniku podziału powstały: Jak-130 oraz Aermacchi M-346.

Dolar amerykański (oficjalna nazwa – United States dollar, międzynarodowy skrót – USD) – oficjalna waluta Stanów Zjednoczonych, Portoryko, Mikronezji, Marianów Północnych, Palau, Wysp Marshalla, Panamy, Ekwadoru (od 2000), Salwadoru (od 2001), Timoru Wschodniego i Zimbabwe (od 2009). Jeden dolar amerykański dzieli się na sto centów amerykańskich. Często zapisuje się go za pomocą symbolu $.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

26 kwietnia 1996 roku oblatano pierwszy prototyp a 30 kwietnia 2004 r. pierwszy samolot przedseryjny, wyprodukowany w Niżnym Nowogrodzie (nr 01), do którego dołączyły do 2008 roku trzy dalsze. Pierwszy seryjny Jak-30 (nr 90) został oblatany 19 maja 2009. W grudniu 2009 samolot ukończył próby państwowe.

Jakowlew - popularna nazwa radzieckich i rosyjskich samolotów konstrukcji Aleksandra Jakowlewa lub biura konstrukcyjnego Jakowlewa. Samoloty produkowane seryjnie noszą oznaczenie Jak z numerem.

Wojna domowa w Libii – konflikt zbrojny rozpoczęty po wystąpieniu opozycji przeciwko złej sytuacji materialnej, bezrobociu, korupcji, ograniczaniu swobód obywatelskich oraz długoletnim rządom Muammara Kaddafiego. Protesty zapoczątkowane 15 lutego pod wpływem udanych rewolucji w Tunezji i Egipcie, przerodziły w się w wojnę domową.

Służba

W 2005 roku Rosyjskie Siły Powietrzne zamówiły 12 samolotów. Pierwszy seryjny Jak-130 został dostarczony do ośrodka szkolenia w Lipiecku 19 lutego 2010. Po eksploatacji doświadczalnej, seryjne samoloty mają być najpierw używane w szkole w Krasnodarze. Oprócz pierwszej serii, Rosja planowała zakup co najmniej dalszych 62 sztuk.

MiG-AT (z ang. AT- Advanced Trainer - zaawansowany samolot treningowy) to zaawansowany odrzutowy samolot treningowy (oblatany w 1996 r.), zaprojektowany w celu zastąpienia w służbie w Rosyjskich Siłach Powietrznych starszych czechosłowackich maszyn typu Aero L-29 i L-39. Ogólne założenia konstrukcyjne, czynią maszynę bardzo konwencjonalną i wnoszącą dużo mniej innowacji, niż konkurencyjny projekt Jak-130. W projekcie brały udział również firmy francuskie.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

W marcu 2006 Algieria zamówiła 16 samolotów Jak-130, z których pierwszy został oblatany w 2009. W styczniu 2010 sześć samolotów zamówiła Libia, umowa przestała obowiązywać po wprowadzeniu przez ONZ w lutym 2011 embarga na dostawy uzbrojenia do Libii w czasie trwajacej tam wojny domowej . Wersja eksportowa, oznaczona Jak-130.11, odróżnia się wyposażeniem i jest produkowana w Irkucku (w zakładzie korporacji Irkut, która kupiła biuro Jakowlewa).

Libia (ليبيا, Libija), oficjalnie Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى, Al-Jamāhīriyyah al-`Arabiyyah al-Lībiyyah aš-Šabiyyah al-Ištirākiyyah al-`Udhmā) – państwo położone w Afryce Północnej, nad zatoką Wielka Syrta (Morze Śródziemne).

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Syria od 2010 negocjuje kontrakt dotyczący dostawy 36 Jak-130 o wartości 550 mln USD, także ta sprzedaż może zostać zablokowana przez międzynarodowe sankcje z powodu tłumienia przez siły rządowe trwających od marca 2011 protestów, rosyjskie władze pozostają jednak przychylne prezydentowi Baszarowi al-Assadowi, w końcu 2011 roku dostarczono do Syrii pierwsze elementy z dwóch zamówionych systemów K-300P Bastion z pociskami przeciwokrętowymi Jachont.

Powstanie w Syrii – antyrządowy ruch zbrojny o charakterze społeczno-politycznym w Syrii. Jego przyczyną były dziesięcioletnie rządy Baszara al-Assada, syna syryjskiego dyktatora Hafeza al-Assada, który był u władzy przez 30 lat. Inspiracją do protestów dla Syryjczyków były udane rewolucje w Tunezji, Egipcie oraz wojna domowa w Libii.

P-800 Oniks (NATO: SS-N-26, (Jachont) Яхонт, ros. określenie korundów np. szafir) rosyjski przeciwokrętowy pocisk manewrujący wystrzeliwany z wyrzutni lądowych, pokładu samolotu, okrętu nawodnego lub podwodnego. P-800 w zaopatrzonej w specjalną kapsułę wersji przeznaczonej dla okrętów podwodnych, nosi oznaczenie P-800 Bolid

Wypadki

Do pierwszego wypadku samolotu doszło 26 lipca 2006 roku. Wkrótce po starcie z lotniska w obwodzie riazańskim, przedseryjny Jak-130 (nr 03) wpadł w korkociąg i rozbił się. Piloci zdołali się katapultować i przeżyć bez poważniejszych obrażeń. Przyczyną wypadku była wówczas awaria układu sterowania.

L-39 Albatros – odrzutowy samolot szkoleniowy produkcji czechosłowackiej firmy Aero Vodochody, wprowadzony do użytku w na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku, w celu zastąpienia swego poprzednika, Aero L-29 Delfin.

Alenia Aermacchi – wiodąca włoska firma w projektowaniu i produkcji wojskowych samolotów treningowych. Założona w 1913 roku, zajmowała się też produkcją motocykli do lat 70. XX wieku. Alenia Aermacchi jest w stanie zaoferować szeroki wachlarz produktów spełniających wymagania wszystkich faz treningu pilotów wojskowych.

Do drugiego wypadku doszło 29 maja 2010 roku w Ośrodku zastosowania bojowego i przeszkalania kadry latającej WWS FR w Lipiecku, gdzie trwa doświadczalna eksploatacja Jaków-130. Rozbił się tuż po starcie, o 16:58 czasu lokalnego, piloci katapultowali się.

Przypisy

↑ Piotr Butowski, Jakowlew Jak-130 wszedł do służby w Rosji w: Lotnictwo nr 4/2010, s.10-11
Reżim Kaddafiego do Trybunału w Hadze, embargo na broń
Rosja sprzeda Syrii 36 Jaków
Rosyjskie pociski obronią Syrię od morza