Grób Jakuba Jasińskiego na Kamionku

Jakub Krzysztof Ignacy Jasiński (Jasieński; ur. 24 lipca 1761 w Węglewie k. Pyzdr w Wielkopolsce, wg innych źródeł w Szarleju, zm. 4 listopada 1794 w Warszawie) – polski szlachcic herbu Rawicz, generał, generał lejtnant wojsk litewskich, działacz polityczny, poeta, inżynier.

Nauka i służba w czasie pokoju

W 1773 roku został przyjęty do Szkoły Rycerskiej zwanej Korpusem Kadetów, w której wyszkolono go na inżyniera wojskowego i ukształtowano na patriotę. W Korpusie Jasiński zapoznał się z systemami fortyfikacji i umocnień polowych budowanych z wykorzystaniem terenu. Opanował budownictwo koszar i mostów, poznał zasady miernictwa i kartografii. Poznał też zasady walki i dowodzenia oddziałami. Od 1783 został wykładowcą i wychowawcą na uczelniach wojskowych w Warszawie. W 1784 był zwolniony z wojska i z rekomendacji gen. Franciszka Woyny, dowódcy Korpusu Kadetów do listopada 1787, pracował jako guwerner synów Piotra Potockiego. W latach tych napisał m.in. Chciało się Zosi Jagódek. Pisał liryki patriotyczne i rewolucyjne. Studiował dzieła Jana Jakuba Rousseau i Woltera. W 1788 roku rozpoczął obrady Sejm Czteroletni. W tym czasie Jakub Jasiński wrócił do wojska, pełnił służbę w Warszawie, potem w Wilnie. Popierał program Stronnictwa Patriotycznego. W 1789 roku Stanisław August Poniatowski powierzył Jasińskiemu zorganizowanie Korpusu Inżynierów Wielkiego Księstwa Litewskiego, którego szefem został Kazimierz Nestor Sapieha – marszałek konfederacji litewskiej na Sejm Czteroletni. Oprócz organizacji Korpusu Jasiński rozwinął na początku 1790 roku system szkolenia. Za zasługi w organizacji Korpusu został awansowany do pułkownika. Wiosną 1792 roku Jasiński został skierowany do prac przy Kanale Królewskim, łączącego Dniepr z Bugiem poprzez Prypeć.

Wojna polsko-rosyjska

27 kwietnia 1792 w Sankt Petersburgu podpisano akt konfederacji, który ogłoszono w Targowicy (pod fałszywą datą 14 maja). Znosił on postanowienia Konstytucji 3 Maja. 18 maja wojska rosyjskie wkroczyły w granice Rzeczypospolitej. Jasiński w tym czasie był na Białorusi, gdzie prowadził rozpoznanie topograficzne granicy z Rosja, w celu opracowania map militarnych, a także sporządzał plany obronne miast i trasy przemarszu wojsk. Całą kampanię uczestniczył w randze pułkownika w wojnie polsko-rosyjskiej jako szef inżynierii w obozie gen. Józefa Judyckiego w rejonie Mińska i Brześcia, gdzie zasłużył się jako inżynier i odznaczył w bitwie pod Mirem i w obronie Brześcia. 11 czerwca pod Mirem dowodził oddziałem rozpoznawczym i dzięki właściwej ocenie przeciwnika doprowadził do wycofania wojsk w kierunku Nieświeża, a następnie do Grodna i dalej do Brześcia, przez co zostały ocalone siły własne. Jasiński przygotował Brześć do obrony. Główny wysiłek skupił na pracach fortyfikacyjnych i budowie mostu (drugi most na Bugu). Umocniono zamek i przyczółek mostowy oraz redutę nad Starym Muchawcem. Przygotował miasto do walk ulicznych. 23 lipca rozegrała się bitwa o Brześć. Przewaga wojsk rosyjskich spowodowała konieczność opuszczenia miasta. Za obronę Brześcia został płk Jasiński odznaczony Krzyżem Kawalerskim Virtuti Militari. Po starciu Brzeskim i bitwie pod Grannem, armia litewska cofając się do Warszawy, pod Glinkami dołączyła do Korpusu Rezerwowego gen.A. Byszewskiego. 24 lipca król przeszedł na stronę konfederacji targowickiej. Wywołało to niezadowolenie wojska. 27 lipca Stanisław August wydał rozkaz zabraniający armiom litewskim wstępu do stolicy. J. Jasiński przekazał dowództwo nad Korpusem Kadetów Michałowi Sokolnickiemu, a sam wyjechał do Warszawy.