Ten artykuł dotyczy apostoła Jakuba Sprawiedliwego. Zapoznaj się również z: hasło o Jakubie II Sprawiedliwym, królu Aragonii.

Św. Jakub Sprawiedliwy (zm. ok. 62) – brat (rodzony, przyrodni, stryjeczny lub cioteczny - żadna z identyfikacji nie jest pewna) Jezusa Chrystusa, najważniejszy z tzw. braci Pańskich, stał na czele Kościoła w Jerozolimie, męczennik chrześcijański. Jest czasem identyfikowany z Jakubem synem Alfeusza, należącym do grona Dwunastu Apostołów. Jako krewny Pana nie od razu uwierzył w misję swego brata ciotecznego Jezusa, stało się to po zmartwychwstaniu. Choć nie był jednym z Dwunastu, jest uznawany za Apostoła z racji pozycji zajmowanej w Kościele w Jerozolimie. Uważa się go za autora Listu św. Jakuba. Święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Patron Urugwaju, farmaceutów, pilśniarzy oraz ludzi umierających. Wiązany przez niektórych uczonych z tzw. Ossuarium Jakuba.

Znaczenie i etymologia imienia

W języku gr. Iakob' lub Iakobos, od hebr. Ja'akob, skrót od aram. Ja'akob-El: "Bóg osłania", „Bóg chroni" (etymologia niepewna) lub od hebr. akeb: "pięta": "on trzyma za piętę" (por. Rdz 25,26), lub od hebr. akab: "ten, który pozbawia (dziedzictwa)" (por. Rdz 27,36). Greckie słowo μικρος - mikros, mniejszy zdaje się wskazywać na to, że był niższy od Jakuba, syna Zebedeusza. czasem tłumaczone jako „młodszy”. Bardziej prawdopodobnie jest jednak, że nie chodziło o ich wiek czy wzrost, ale o kolejność przystępowania do grona Apostołów. Hebr. Cadik: "sprawiedliwy, prawy", scs. Apostoł Iakow, brat Gospodień po płoti

Życie i działalność

Jest wymieniony 15 razy w Nowym Testamencie: Mt 13,55; 27,56; Mk6,3; 15,40; 16,1; Łk 24,10; Dz 12,17; 15,13; 21,18; 1 Kor 15,7; Ga 1,19; 2,9; 2,12; Jk 1,1; Jud 1,1. Był synem Kleofasa i Marii, a zarazem krewnym Jezusa — stąd zaliczany do grona „braci Pańskich" (Mt 13,55; 27,56; Mk 6,3; 15,40; 16,1; Łk 24,10; Ga 1,19). Jego braćmi rodzonymi byli Józef, Juda i Szymon (Mt 13,55; 27,56; Mk 6,3; 15,40; Jud 1). Jeżeli przyjąć bardziej prawdopodobną interpretację, nie jest on tożsamy z Jakubem synem Alfeusza, jednym z Dwunastu. Kalendarz katolicki i ikonografia tradycyjnie łączą te dwie postacie. Nie ma jednak dostatecznie pewnej podstawy do tego utożsamienia, ze względu np. na kwestię synostwa: nie ma możliwości dowiedzenia, że Alfeusz i Kleofas są jedną i tą samą osobą. Siostra Marii z Nazaretu, matki Jezusa czyli Maria, żona Kleofasa spod krzyża (por. J 19,25) wydaje się być tą samą osobą co Maria z Markowej listy kobiet stojących niedaleko krzyża, a następnie idących do grobu Pańskiego o świcie zmartwychwstania: Maria, matka Jakuba Mniejszego - jej mężem a więc i ojcem jej syna był Kleofas (por. Mk 15,40 i 16,1). Zaś Jakub z listy dwunastu jest synem Alfeusza, por. Mk 3,18.

Gdy Jezus wybrał Dwunastu Apostołów, zaraz po tym wydarzeniu jego bliscy interweniowali, by uchronić Jezusa od tego, co rodzina uważała za odejście od zmysłów. Jakub mógł być wśród tych, którzy przyszli ratować swego brata:

Mateusz Ewangelista wylicza braci Jezusa:

Spośród czterech wymienionych, Jakub i Juda są autorami listów, które weszły w skład Nowego Testamentu; postaci tych nie należy łączyć z apostołami o tych samych imionach, gdyż z Ewangelii wynika, że za życia Jezusa bracia Pańscy nie wierzyli w niego. Jedna z kobiet patrzących się na Ukrzyżowanego w Mk 15,40 wymieniona jest jako Maria, matka Jakuba młodszego i Józefa. Jest ona wymieniana także po zmartwychwstaniu, również razem z Marią Magdaleną i Salome, jako Maria /matka/ Jakuba (Mk 16,1). Jan Ewangelista nazywa stojącą pod krzyżem Marię siostrą matki Jezusa i żoną Kleofasa (J 19,25). Według biskupa Hegezypa,który jest wczesnym świadkiem z Jerozolimy sprzed roku 185 r., Kleofas był bratem Józefa, męża matki Jezusa. Biskup ten napisał, że Szymon był synem Kleofasa, brata św. Józefa. Wśród późniejszych Ojców Kościoła panowała opinia, że bracia Pańscy byli synami Św. Józefa z pierwszego małżeństwa. W przeważającej tradycji chrześcijańskiej, wymienieni w Mt 13,55-56 bracia i siostry Jezusa, byli więc braćmi i siostrami nie rodzonymi, lecz ciotecznymi lub stryjecznymi. Zwłaszcza, że termin brat w językach semickich mógł oznaczać różnych krewnych, nie ma tam osobnego słowa na oznaczenie kuzynów. Gdyby czterej wymienieni bracia Pańscy byli synami rodzonymi Marii z Nazaretu, zapewne Jezus na krzyżu nie powierzyłby swej Matki opiece swego umiłowanego ucznia Jana: Oto matka Twoja (J 19,27).

Niektórzy autorzy żydowscy oraz teolodzy z kręgu liberalnych protestantów interpretują ten fragment jako mówiący o braciach rodzonych Jezusa.

Wtedy, gdy Jan Ewangelista mówi o niewierze braci Jezusa, jednym z nich mógł być Jakub Młodszy:

Dopiero Jezus ukazał mu się jako zmartwychwstały (1 Kor 15,7) życie wiary Jakuba całkowicie się zmieniło, poddał się łasce. Jakub Mniejszy stał się główną postacią Kościoła jerozolimskiego. W Ga 1,19 Apostoł Paweł nazywa go bratem Pańskim a w Ga 2,9 wymienia razem z Kefasem i Janem jako „filary". W Dz 12,17, Piotr, chciał aby o jego cudownym uwolnieniu z więzienia powiedziano Jakubowi. Według Dz 15 Jakub odgrywał czołową rolę na Soborze Jerozolimskim, który zebrał się by rozpatrzeć spór, który powstał w Antiochii Syryjskiej dotyczący stosowania Prawa do nawróconych pogan. Mimo iż Jakub przewodził tej części Kościoła, która była bardziej przywiązana do tradycji judaizmu, zgadzając się ze stanowiskiem Pawła opowiedział się za rozwiązaniem liberalnym wobec braci z pogaństwa(Dz 15,13-21). W ten sposób został zażegnany groźny spór, i dano wzór na przyszłość, w jakim stopniu chrześcijanie nawróceni z pogaństwa mają zachowywać Prawo judaizmu. Dekret tego Soboru (Dz 15,22-29), zwany Dekretem Apostolskim, bywa też czasami nazywany „Jakubowym", ze względu na wpływ Jakuba Młodszego na jego ustanowienie

Rzeźba św. Jakuba Mniejszego

Józef Flawiusz podaje, że Ananiasz kazał go ukamienować w 62 r.. Święty Hegezyp napisał, że Jakub został strącony z wieży świątyni jerozolimskiej, ukamienowany, a następnie dobity pałką.

czytaj dalej: [2], [3]