Jakub V - Polski Serwis Naukowy

Jakub V Stewart (ur. 10 kwietnia 1512 w Linlithgow Palace, zm. 14 grudnia 1542 w Falkland Palace) – król Szkocji w latach 1513-1542, jedyny spośród synów króla Jakuba IV Stewarta i Małgorzaty Tudor, najstarszej córki króla Anglii Henryka VII, który przeżył dzieciństwo. Jakub objął tron mając niewiele ponad rok, po śmierci ojca w bitwie pod Flodden. Do 1528 r. realną władzę w Szkocji sprawowali regenci.

Stworzenie zestawienia władców Francji może nastręczać problemy ze względu na wątpliwości w ustaleniu początku państwa francuskiego. Zwykle przyjmuje się, iż był nim początek dynastii Kapetyngów w 987 roku. W 1464 królowie Francji uzyskali od papieża prawo noszenia tytułu Królów Arcychrześcijańskich.

Klaudia de Valois (fr. Claude de France lub Claude de Valois), (ur. 14 października 1499 w Romorentin, zm. 20 lipca 1524 w Blois), starsza córka króla Francji Ludwika XII i jego żony, księżnej Bretanii Anny, córki księcia Franciszka II Bretońskiego.

W 1513 r. na mocy testamentu Jakuba IV regentką została wdowa po nim, Małgorzata. Jej regencja trwała do 1515 r., kiedy to na wieść o jej ślubie z hrabią Angus Rada Królewska pozbawiła ją regencji (testament Jakuba IV przyznawał Małgorzacie funcję regentki, tylko do czasu jej ewentualnego drugiego małżeństwa) i przekazał ją bratu stryjecznemu poległego króla, Janowi Stewartowi, 2. księciu Albany. Pierwsze lata życia małego króla upłynęły w kraju rozdzieranym waśniami klanów i sporach o regencję między Albany'm i Małgorzatą. Ostatecznie w 1524 r. Albany odpłynął do Francji i regentką ponownie została Małgorzata. W 1526 r. rozwiodła się z Angusem, co spowodowało zerwanie z jego krewniakami - klanem Douglasów, który porwali Jakuba i umieścili go Falkland Palace, uzyskując tym samym rzeczywistą władzę w kraju.

Bitwa pod Flodden Field miała miejsce dnia 9 września 1513 r w trakcie wojny szkocko-angielskiej. Starcie pomiędzy szkocką armią inwazyjną pod wodzą króla Jakuba IV a wojskami angielskimi Thomasa Howarda (2 księcia Norfolk) zakończyło się druzgocącą klęską Szkotów i śmiercią króla Jakuba.

Robert I, Robert VIII de Bruce, (średniowieczny gael. Roibert a Briuis; współczesny gael. Raibeart Bruis (ur. 11 lipca 1274, zm. 7 czerwca 1329) – król Szkocji 1306 – 1329.

Rządy samodzielne

W 1528 r. Jakub uciekł z niewoli i rozpoczął samodzielne rządy. Gros jego doradców stanowili teraz duchowni. Większość czołowych stronników Douglasów udała się na wygnanie, a ich majątki przejęła Korona. Jakub twardą ręką zaprowadził spokój na pograniczu i zwalczył plagę piractwa nękającego szkockie wybrzeża. W kraju prowadził politykę wymierzoną przeciw możnowładcom. W 1537 r. wydał Akt Rewokacji, w którym unieważniał wszystkie nadania ziemskie poczynione przez regentów. Liczni możnowładcy pod zarzutem spisku powędrowali na szafot.

Henryk VIII (ur. 28 czerwca 1491 w Greenwich, zm. 28 stycznia 1547 w Londynie) – król Anglii od 22 kwietnia 1509 do końca życia, lord Irlandii w latach 1494-1542, następnie król Irlandii 1542-1547. Drugi monarcha z dynastii Tudorów (po swoim ojcu, Henryku VII). Słynny z powodu założenia Kościoła Anglikańskiego i swoich sześciu żon.

Ludwik XII (urodzony 27 czerwca 1462 w Château de Blois, zmarł 1 stycznia 1515 w Paryżu), książę Orleanu, później w latach 1498-1515 król Francji. Był wnukiem księcia Ludwika Orleańskiego (synem Karola Orleańskiego), i prawnukiem Karola V, z dynastii Walezjuszów.

Król cieszył się za to popularnością wśród niższych warstw społecznych. Brał w ochronę mniejszych dzierżawców przed wielkimi posiadaczami ziemskimi, ani też nie stronił od kontaktów z mieszczanami i chłopami. Zyskał sobie tym przydomek Króla Biedaków. Na duchowieństwo i szlachtę nakładał ogromne podatki z których finansował przebudowę swoich pałaców w duchu renesansowym. Sprawił sobie również za nie nową koronę. Jakub był zdecydowanie przeciwny nowinkom religijnym i zawzięcie tępił herezję. Za jego panowania spłonął na stosie pierwszy szkocki protestant Patryk Hamilton. Stało się to w 1528 r. Później takie egzekucje nie były czymś niezwykłym.

Auld Alliance (franc. Vieille Alliance, Stare Przymierze) – seria kolejnych traktatów, o charakterze zarówno obronnym jak i ofensywnym, zawieranych pomiędzy Szkocją i Francją, a skierowanych przeciwko Anglii. Według niektórych źródeł pierwszy sojusz tego rodzaju miał zostać zawarty w 1165 przez Wilhelma I Lwa, Ludwika VII i Magnusa V, brak jest jednak żadnych pisemnych źródeł potwierdzających taką współpracę pomiędzy królami Francji, Szkocji i Norwegii. Pierwsze udokumentowane porozumienie tego rodzaju zostało podpisane w Paryżu 23 października 1295 - jego sygnatariuszami byli John Balliol i Filip IV Piękny, przy kolejnych okazjach było ono odnawiane (w szczególności w czasie wojny stuletniej). Formalny koniec "Starego Przymierza" nastąpił wraz z podpisaniem Traktatu Edynburskiego w 1560, na mocy którego niewielkie siły francuskie opuściły Szkocję, spełniając tym samym żądania Anglii.

Małgorzata Tudor (ur. 28/29/30 listopada 1489 w Londynie, zm. 15 października 1541 w Perthshire), królowa Szkocji w latach 1503-1513, później regentka w imieniu swego małoletniego syna. Małgorzata była drugim dzieckiem i najstarszą córką króla Anglii Henryka VII Tudora i Elżbiety York, córki króla Edwarda IV; młodszą siostrą Artura, księcia Walii i starszą króla Henryka VIII i Marii Tudor, królowej Francji.

W polityce zagranicznej król Jakub opowiadał się za Starym Sojuszem (The Auld Alliance'), który od XII w. łączył tradycyjnie Francję i Szkocję. Z Francji pochodziły też obie żony Jakuba - Magdalena de Valois i Maria de Guise. Starał się jednocześnie utrzymywał poprawne stosunki ze swoim wujem, królem Anglii Henrykiem VIII, który usilnie namawiał go do porzucenia Starego Sojuszu. Przyjazne stosunki udawało się zachować do 1541 r. Gdy Jakub nie przybył na wyznaczone spotkanie do Yorku Anglia wypowiedziała Szkocji wojnę.

Klaudiusz Lotaryński, Klaudiusz de Guise, fr. Claude of Lorraine (20 października 1496, w Condé-sur-Moselle - 12 kwietnia 1550, w Joinville) - pierwszy książę de Guise w latach 1528-1550.

Franciszek de Burbon-La Marche (Franciszek I, hrabia de Vendôme) (1470 – 30 października 1495) - francuski szlachcic, najstarszy syn Jana VII, hrabiego Vendôme, i jego żony - Izabeli de Beauvau.

Szkocja była do wojny kompletnie nieprzygotowana. Król Jakub uległ w 1537 r. wypadkowi na polowaniu i nie wrócił do pełni sił. Możni nienawidzili króla, a mając w pamięci straszliwą klęskę pod Flodden nie kwapili się do działań przeciw Anglikom. Efekt mógł być tylko jeden - 24 listopada 1542 r. na torfowisku Solway Moss nad rzeką Esk armia szkocka została doszczętnie rozbita, zaś Jakub salwował się ucieczką z pola bitwy. Błąkał się jakiś czas bez celu, aż przewieziono go do Falkland Palace. Tam dotarła doń wieść o narodzinach córki Marii, która, po śmierci swych starszych braci, była dziedziczką tronu. Jakub miał wówczas powiedzieć It cam wi' a lass and it will gang wi' a lass - Z dziewką przyszło i z dziewką przeminie (Stewartowie nabyli prawa do tronu Szkocji dzięki małżeństwu Waltera Stewarta i Marjorie Bruce, córki króla Roberta I Bruce'a).

Maria I Stuart (ur. 8 grudnia 1542, zm. 8 lutego 1587) – królowa Szkocji w latach 1542 – 1567 z dynastii Stuartów. Panowała od 14 grudnia 1542 do 24 lipca 1567 jako królowa Szkotów. Najbardziej znana ze wszystkich szkockich monarchów, głównie ze względu na swe tragiczne życie.

11 czerwca jest 162. (w latach przestępnych 163.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 203 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Jakub zmarł 14 grudnia i został pochowany w Holyrood Abbey w Edynburgu. Tron objęła jego córka Maria, mająca wówczas ledwie sześć dni. Szkocja stanęła ponownie w obliczu rządów regencyjnych.

Rodzina

1 stycznia 1537 r. w katedrze Notre-Dame w Paryżu Jakub poślubił Magdalenę de Valois (10 sierpnia 1520 - 7 lipca 1537), córkę Franciszka I de Valois, króla Francji i Klaudii Francuskiej, córki króla Francji Ludwika XII. Małżeństwo nie doczekało się potomstwa.

12 czerwca 1538 r. w St Andrews Jakub poślubił Marię de Guise (22 listopada 1515 - 10/11 czerwca 1560), córkę Klaudiusza, księcia Guise i Antoniny de Vendôme, córki Franciszka, księcia Vendôme (ślub per procura odbył się w Notre-Dame w Paryżu 18 maja 1538 r. Jakuba zastępował lord Maxwell). Jakub i Maria mieli razem dwóch synów i córkę:

Notre-Dame de Paris – gotycka katedra w Paryżu. Jedna z najbardziej znanych katedr na świecie, między innymi dzięki powieści Dzwonnik z Notre Dame francuskiego pisarza Victora Hugo.

Henryk VII (ur. 28 stycznia 1457 – zm. 21 kwietnia 1509) – król Anglii i lord Irlandii od 22 sierpnia 1485 do końca życia. Pierwszy król z dynastii Tudorów, uważany za jednego z najlepszych angielskich władców.

Jakub (22 maja 1540 - kwiecień 1541), książę Rothesay

Artur (kwiecień 1541), książę Rothesay

Maria (8 grudnia 1542 - 8 lutego 1587), królowa Szkocji

Jakub miał również wiele nieślubnych dzieci:

Z Elizabeth Shaw:

James Stewart (1529 - 1558), opat Kelso i Melrose

Z lady Małgorzatą Erskine, córką Johna Erskine, 4. hrabiego Mar:

James Stewart (1531 - 23 stycznia 1570), 1. hrabia Moray

Z Euphemią Elphistone, córką Alexandra, lord Elphinstone:

Król – tytuł osoby sprawującej najwyższą władzę w państwie o ustroju monarchicznym; władca przeważnie koronowany w specjalnym obrzędzie; najpowszechniej występujący tytuł monarszy. Słowo Król w języku polskim i innych językach pochodzi od imienia Karola Wielkiego. Czeski Král, litewski karalius, ros Король itd.

Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).

Robert Stewart (1533 - 1591), hrabia Orkadów

Z Elizabeth Katherine Carmichael, córką sir Johna Carmichaela:

John Stewart (przed 1531 - 1563), ożenił się z Joanną Hepburn i miał z nią syna Franciszka, hrabiego Bothwell

Z Elżbietą Stewart:

Adam Stewart (zm. 1606), ożenił się z Janet Ruthven i miał z nią córkę Marię.

Z Elizabeth Bethune:

Joanna, żona Archibalda Campbella, 5. hrabiego Argyll. Nie mieli razem dzieci.

Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Wyspa oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i Kanał La Manche. Stolicą Anglii jest miasto Londyn, natomiast jej patronem – święty Jerzy.

Maria de Guise, fr. Marie de Guise, ang. Mary of Guise (22 listopada 1515 – 11 czerwca 1560) - królowa Szkocji jako żona Jakuba V, matka Marii Stuart, królowej Szkotów. W latach 1554-1560 była regentką Szkocji.