Jama ciała - Polski Serwis Naukowy

Przekrój ciała pierścienicy. 10 – jama ciała (celoma)

Jama ciała – wypełniona płynem przestrzeń ograniczona listkami zarodkowymi powstającymi w okresie rozwoju zarodkowego zwierząt o słabo rozwiniętej tkance wypełniającej. U bezkręgowców jest elementem szkieletu hydrostatycznego. W jamach ciała rozwijają się narządy wewnętrzne.

Pseudocel, pseudoceloma (zwana także schizocelem lub schizocelomą) – typ wypełnionej płynem pierwotnej jamy ciała występujący u wtórnojamowców pozornych (Pseudocoelomata). U miąższniaków (Parenchymata), nazywany pozorną jamą wtórną, wypełniony jest parenchymą. W związku z tym, że płyn wypełnia jamę ciała, może krążyć w obrębie całego ciała, roznosząc gazy oddechowe i substancje odżywcze.

Listki zarodkowe – zespoły komórek powstające w czasie rozwoju zwierząt w procesie gastrulacji. W czasie rozwoju mogą powstać dwie lub trzy warstwy komórek (listki zarodkowe):

W zależności od sposobu powstawania wyróżnia się kilka typów jam ciała. Od ostatecznej postaci jamy ciała zależy tzw. ogólny plan budowy organizmu.

Organizmami, u których nie występuje jama ciała są Platyhelminthes (robaki płaskie), Acoelomorpha, Nemertea (wstężnice), Gnathostomulida (szczękogębe) i dawne Mesozoa (rombowce i prostopływce). Przestrzeń pomiędzy ich worem powłokowo-mięśniowym, a narządami wewnętrznymi wypełnia parenchyma – swoista tkanka łączna gromadząca zapasy pokarmowe oraz rozprowadzająca na drodze osmozy produkty przemiany materii).

Klasyfikacja biologiczna – szeregowanie organizmów w uporządkowany sposób według zasad systematyki biologicznej. Wynikiem tego procesu jest logiczny układ systematyczny prezentujący aktualny w danym okresie stan wiedzy o podobieństwie i pochodzeniu organizmów. W zależności od przyjętej metody badawczej może to być hierarchiczny układ oparty o kategorie systematyczne lub drzewo filogenetyczne, może obejmować wszystkie znane nauce organizmy lub ich określoną grupę. Dziedziną biologii, która zajmuje się klasyfikowaniem organizmów jest systematyka organizmów, a reguły klasyfikacji i nazewnictwa systematycznego określa jej poddyscyplina – taksonomia.

Rombowce (Dicyemida) – grupa około 100 gatunków mikroskopijnej wielkości morskich zwierząt bezkręgowych pasożytujących w nerkach głowonogów, klasyfikowanych w randze typu Dicyemida, a tradycyjnie zaliczanych do typu Mesozoa i gromady Rhombozoa.

Typy jam ciała

blastocel (pierwotna jama ciała)

pseudocel (pseudoceloma, schizocel)

hemocel

miksocel

celoma (wtórna jama ciała)

Hipoteza jam ciała

Na podstawie ogólnego planu budowy ciała ustalane są przypuszczalne pokrewieństwa pomiędzy grupami zwierząt. W klasyfikacji zwierząt opartej na hipotezie jam ciała wyróżniane były zwierzęta acelomatyczne, pseudocelomatyczne (pseudojamowce) i celomatyczne (wtórnojamowce). Badania wykazały jednak, że poszczególne typy jam ciała pojawiały się w toku ewolucji wielokrotnie i niezależnie, tak więc obecność lub brak jamy ciała danego typu nie daje podstaw do ustalenia filogenezy.

Blastocel, protoceloma, pierwotna jama ciała – szczelinowata jama ciała w zarodku znajdującym się w stadium blastuli. Wypełniona jest płynem wydzielanym przez otaczającą ją, pojedynczą warstwę blastomerów, ograniczona blastodermą. U dwuwarstwowców blastocel jest jedyną jamą ciała.

Bezkręgowce (Invertebrata) – zespół wszystkich grup zwierzęcych o rozmaitych planach budowy i różnym pochodzeniu, przeciwstawiany potocznie kręgowcom (Vertebrata). Jest to sztuczna jednostka systematyczna grupująca zwierzęta wielokomórkowe (Metazoa), wyodrębniane na podstawie negatywnej cechy diagnostycznej – braku szkieletu wewnętrznego (osiowego) w postaci kręgosłupa i czaszki. Pozostałe cechy, którymi określa się bezkręgowce nie są jednoznaczne. Do bezkręgowców należy 97–99% współcześnie występujących zwierząt. Liczba opisanych gatunków przekracza 1 milion.

Bibliografia

Janet Moore: Wprowadzenie do zoologii bezkręgowców. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2011. ISBN 978-83-235-0503-7.

Aleksander Rajski: Zoologia. T. 1: Część ogólna A. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1986. ISBN 83-01-06182-0.

Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.