Jan Łodzia - Polski Serwis Naukowy

Jan herbu Łodzia (zm. 14 kwietnia 1346) – biskup poznański, autor sekwencji i antyfon. Czasami za Długoszem nazywany Jan z Kępy, chociaż jest to prawdopodobnie błąd kronikarza, gdyż w XIV wieku Kępa należała do Doliwów.

Biografia

Urodził się jako syn wielkopolskiego rycerza Sędziwoja. Na kartach historii pojawia się po raz pierwszy w 1319, gdy jako kanclerz biskupa poznańskiego, wszedł w skład delegacji wyznaczonej przez papieskich sędziów, która miała wręczyć pozew Krzyżakom w sprawie procesu między Polską a zakonem o Pomorze Gdańskie. Wiadomo, że podczas tego procesu uczestniczył w posiedzeniach sądu w Inowrocławiu i Brześciu Kujawskim. Wpisano go również w wyroku z 1321 kończącym ten proces jako jednego ze świadków. W tym samym okresie otrzymał stanowisko archidiakona poznańskiego. W 1331 nieomal zginął podczas krzyżackiej wyprawy wojennej na Wielkopolskę, gdy wojska Zakonu zdobyły Słupcę.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.

W 1335 otrzymał godność biskupa poznańskiego. Jako nowy biskup, wraz z Janisławem I, arcybiskupem gnieźnieńskim zaskarżył Zakon do kurii rzymskiej. Podczas procesu w 1339, który miał miejsce w Warszawie między Zakonem a Polską pozwany jako świadek wydał zarówno negatywną opinię o rządach jakie sprawował Władysław Łokietek na Pomorzu jak i o zbrodniach dokonanych przez zakon krzyżacki. Swoich roszczeń zrzekł się, podobnie jak reszta biskupów, w 1343 przy zawarciu pokoju kaliskiego. W 1344 r. rozpoczął przebudowę poznańskiej katedry w stylu gotyckim. Zmarł 14 kwietnia 1346. Pochowano go w katedrze.

Sekwencja do Ducha Świętego - w chrześcijaństwie rodzaj religijnej kompozycji wokalnej zbliżonej do hymnu, popularnej w średniowieczu. Wykonuje się ją unisono, zaś jej tekst, nie pochodzący z Biblii, układano po łacinie. Wykonywana była po Alleluja (Aklamacji przed Ewangelią).

Brześć Kujawski – miasto położone na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, dawna siedziba książąt kujawskich. Według danych z 2006 miasto miało 4521 mieszkańców.

Twórczość

Do naszych czasów dotrwało kilka napisanych przez niego hymnów ku czci Matki Boskiej i świętych. Przypuszczalnie to również on ułożył inskrypcję wyrytą na grobie Bolesława Chrobrego ufundowanym przez jednego ze swych poprzedników na tronie biskupim Bogufała II. Według przekazów biskup Jan był również muzykiem, grającym na cytrze.

Pomorze Gdańskie (Pomorze Nadwiślańskie, Pomorze Wschodnie, Pomerelia, kasz. Pòrénkòwô Pòmòrskô, niem. Pommerellen) – historyczna dzielnica Polski nad dolną Wisłą nad Morzem Bałtyckim w przybliżeniu obejmująca swym obszarem szeroki pas wokół dolnej Wisły, tj. wschodnią część województwa pomorskiego oraz północną część województwa kujawsko-pomorskiego. Historycznie Pomorze Gdańskie sąsiadowało z zachodu z Pomorzem Zachodnim, zaś ze wschodu z Prusami.

Cytra (z gr. kitara) – ludowy strunowy instrument muzyczny, szarpany o płaskim pudle rezonansowym. Pochodzi z terenów Niemiec i Austrii, popularny również w Indiach pod nazwą swarmandal. Cytrę stroi się za pomocą klucza.

Ważniejsze utwory

Salve salutis janua (sekwencja na uroczystość Wniebowzięcia NMP w 16 zwrotkach), wyd.: G. M. Dreves Analecta hymnica medii aevi, t. 10: "Sequentiae ineditae", Lipsk 1891, s. 54 (wg zapisu z XV w.). – J. Surzyński Matka Boska w muzyce polskiej, Kraków 1905, dod. muzyczny, s. 6-7 (tu pt. Prosa de Assumptione Mariae; z nutami); wyd. krytyczne H. Kowalewicz "Cantica Medii Aevi Polono-Latina", t. 1: "Sequentiae", Warszawa 1964, Bibl. Latina Medii et Recentioris Aevi, t. 14; źródła wymienia H. Kowalewicz; zob. też C. U. J. Chevalier Repertorium hymnologicum, t. 2, Louvain 1897, s. 521

In laudem sacro praesuli (sekwencja na cześć św. Wojciecha, z akrostychem: Johannes presul Posnaniensis); wyd. krytyczne H. Kowalewicz "Cantica Medii Aevi Polono-Latina", t. 1: "Sequentiae", Warszawa 1964, Bibl. Latina Medii et Recentioris Aevi, t. 14; wiad. o sekwencji: In laudem sancti sacro presuli..., jako prawdopodobnie identyczna z utworem J. Łodzi, podał M. Liebeskind "Sekwencjarz Tarnowski" (XVI w.); Muzyka 1930, nr 6

Lux clarescit in via (antyfona maryjna); wyd. krytyczne H. Kowalewicz "Cantica Medii Aevi Polono-Latina", t. 1: "Sequentiae", Warszawa 1964, Bibl. Latina Medii et Recentioris Aevi, t. 14

Materiały

Materiały do uczestnictwa w procesie polsko-krzyżackim w Inowrocławiu 1320-1321 i w Warszawie 1339, wyd. w: Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum, t. 1, Poznań 1855; wyd. 2 Poznań 1890

Akta dot. spraw diecezjalnych i majątkowych z 1335-1344, wyd. w: Codex diplomaticus Maioris Poloniae, t. 2, Poznań 1878, nr: 1009, 1152, 1182, 1184, 1194, 1214, 1227, 1231

Utwory o autorstwie niepewnym

De sancto Paulo (sekwencja; inc,: Paule, doctor egregie...), wyd. C. Blume Analecta hymnica..., t. 42, Lipsk 1903, s. 281-282; wyd. krytyczne H. Kowalewicz "Cantica Medii Aevi Polono-Latina", t. 1: "Sequentiae", Warszawa 1964, Bibl. Latina Medii et Recentioris Aevi, t. 14, (autorstwo prawdopodobne wg H. Kowalewicza)

Tu es Petrus et super hanc petram..., sekwencja na cześć św. Piotra, (autorstwo przypuszczalne wg M. Liebeskinda; błędnie identyfikowane wg H. Kowalewicza)

Bibliografia

Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 495-496

Termin architektura gotycka odnosi się do stylu w architekturze europejskiej okresu późnego średniowiecza, od około połowy XII do początku XVI wieku. Za wzorcowy przykład budynku gotyckiego uważa się gotycką katedrę, choć w rzeczywistości był to również okres rozwoju architektury świeckiej (mieszczańskiej i rezydencjonalnej). Architektura gotycka w zamierzeniu jej twórców miała w doskonały sposób odzwierciedlać boską naturę i wielbić Boga. Strzelista i ogromna bryła kościoła stała się symbolem czasów, w których religijność łączyła w sobie wyprawy krzyżowe i pragnienie wzniesienia się ku Bogu. W bryle dominują kierunki pionowe. Ich powtarzalność w bliskim sąsiedztwie, rozczłonkowanie bryły, delikatna dekoracja tworzą budowle ekspresyjne i lekkie. Barwne światło przenikające do wnętrza przez wysokie witraże stwarza wrażenie uduchowienia, a powtarzające się we wnętrzu wertykalne linie i znaczna odległość do sklepienia kieruje wzrok ku górze.

Biskup (łac. episcopus z gr. ἐπίσκοπος episkopos: nadzorca, opiekun) - w Kościołach chrześcijańskich duchowny o najwyższych święceniach, urząd kościelny.