Jan Chrzciciel Lampi - starszy - Polski Serwis Naukowy

Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego, po 1788

Portret Katarzyny II, 1793

Jan Chrzciciel Lampi, niem. Johann Baptist von Lampi, z wł. Giovanni Battista Lampi (ur. 31 grudnia 1751 w Romeno, zm. 11 lutego 1830 w Wiedniu) – malarz włoski pracujący w Austrii, portrecista.

Artysta był synem Mathiasa Lampiego, malarza tyrolskiego (1697–1780), który dekorował kościoły freskami, malował obrazy religijne, portrety oraz był restauratorem obrazów. Studia odbył w Salzburgu, Weronie i Trydencie, po czym w roku 1783 udał się do Wiednia, gdzie został pomocnikiem Hauzingera, a 1786 jego następcą. W latach 1786–1822 był (z przerwami) profesorem Akademii wiedeńskiej. W latach 1788–1791 przebywał w Warszawie na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego. W latach 1792–1797 był nadwornym malarza Katarzyny II. W roku 1797 powrócił do Wiednia. Był członkiem Akademii Sztuk Pięknych w Weronie, Wiedniu i Sankt Petersburgu. W 1798 został nobilitowany przez cesarza Franciszka II.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Franciszek II (I) Habsburg (niem. Franz II. (I.) Joseph Karl, ur. 12 lutego 1768 we Florencji, zm. 2 marca 1835 w Wiedniu) – w latach 1792-1806 ostatni cesarz rzymsko-niemiecki, król Czech i Węgier w latach 1792-1835, pierwszy cesarz Austrii (jako Franciszek I) 1804-1835. Syn cesarza Leopolda II i Marii Ludwiki Burbon, księżniczki hiszpańskiej. Ojciec cesarza Austrii Ferdynanda I oraz Marii Ludwiki, drugiej żony Napoleona Bonaparte.

Artysta swoje prace wykonywał głównie dla europejskich rodzin arystokratycznych oraz dworów w Trydencie i Weronie (1771-1779), Wiedniu (od 1783).

Początkowo tworzył pod wpływem włoskiego baroku, później Jacques'a Louisa Dawida i Angeliki Kauffmannowej. Jego twórczość znana jest głównie z obrazów portretowych (portret Józefy Potockiej) oraz z obrazów o treściach religijnych. Na jego twórczość w późniejszej fazie jego malarstwa miała wpływ sztuka angielska i francuska.

August II Mocny (niem. August II der Starke ur. 12 maja 1670 w Dreźnie (wg kalendarza juliańskiego), zm. 1 lutego 1733 w Warszawie) – król Polski i wielki książę litewski w latach 1697-1706 i 1709-1733, elektor Saksonii 1694-1733 jako Fryderyk August I (Friedrich August I.). Pierwszy władca dynastii saskiej Wettynów. Jego przydomek jest zazwyczaj wiązany z jego nieprzeciętną siłą.

Nobilitacja (z łac.), uszlachcenie – przejście do stanu szlacheckiego osoby (szlachectwo osobiste) lub osoby i jej rodziny (szlachectwo dziedziczne), niemających dotąd tytułu szlacheckiego. Nobilitacji dokonywała osoba panująca, panujący nadawał także danej rodzinie herb. Często uszlachceniu towarzyszyła też adopcja do istniejącego rodu heraldycznego. W Polsce niechęć szlachty do nadmiernego rozszerzania stanu szlacheckiego spowodowała od końca XVI wieku zanik automatycznej nobilitacji królewskiej na prośbę przez adoptującego, również ograniczyła nobilitacje królewskie. W obu przypadkach wymagana była zgoda Sejmu Rzeczypospolitej. Niektórzy polscy władcy (m.in. Stanisław Leszczyński, Stanisław August Poniatowski) obchodzili te ograniczenia, stosując tzw. nobilitacje sekretne, bez potwierdzenia sejmowego. Taka nobilitacja nie dawała faktycznie żadnych prerogatyw polskiego szlachectwa, i była stosowana głównie wobec cudzoziemców. Bez zgody sejmu niektórzy królowie nadawali także szlachectwo osobiste, bez prawa dziedziczenia, nadając tytuł Kawalera Złotej Ostrogi. Nobilitacje, także te sekretne, stanowiły często sposób zasilenia skarbca monarszego lub zjednania stronników. Dlatego m.in. prawo do nobilitacji uzurpowali sobie także np. biskupi krakowscy, jako książęta siewierscy.

Spuścizna artystyczna Lampiego, o nierównej zresztą wartości, jest bardzo wielka. Dzieła jego, prócz zbiorów publicznych, znajdują się w bardzo wielu galeriach prywatnych. Z polskich wymienić należy: w Krakowie portrety J. Dzierzbickiego i jego żony z domu Siekierzyńskiej w Muzeum Narodowym, biskupa Sołtyka w klasztorze kapucynów, Stanisława Augusta Poniatowskiego w Muzeum Czartoryskich, portret cesarza Józefa II w Uniwersytecie we Lwowie; portrety Józefy Amelii Potockiej z domu Mniszchówny w Muzeum Zamku w Łańcucie, Ogińskiej z Lasockich, generała Jakuba Jasińskiego w Galerii Mielżyńskich w Poznaniu: kanonika Kajetana Sołtyka, Szczęsnego Potockiego, generałów Grabowskiego i Morawskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie i wielu innych. W Petersburgu i Wiedniu znajdują się portrety panujących (Józef II, August II, Katarzyna II, Maria Fiodorowna i in.).

Józef II Habsburg, pełne imię: Józef Benedykt August Jan Antoni Michał Adam (ur. 13 marca 1741 w Wiedniu, zm. 20 lutego 1790 w Wiedniu) – najstarszy syn cesarzowej Marii Teresy Habsburg i Franciszka I Lotaryńskiego, wnuk Karola VI Habsburga. Cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego od 1764/1765 r.

Paweł Grabowski herbu Oksza (ur. 1759, zm. 4 listopada 1794? w Warszawie) – generał wojsk polskich, generał-komendant wojsk litewskich, starosta wołkowyski.

Jego 2 synowie: Franciszek Ksawery Lampi i Jan Chrzciciel Lampi (młodszy) także byli malarzami.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Jan Chrzciciel Lampi (starszy)

Bibliografia

Wielka ilustrowana encyklopedia Gutenberga (1929-1934, Kraków)

Ilustrowana encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (tom 5)