Jan Czekanowski - Polski Serwis Naukowy

Grób Jana Czekanowskiego na Powązkach

Jan Czekanowski (ur. 6 października 1882 w Głuchowie, zm. 20 lipca 1965 w Szczecinie) – polski antropolog, etnograf, statystyk i językoznawca.

Biografia

Uczęszczał do szkoły W. Górskiego w Warszawie a następnie przeniósł się do Libawy na Łotwie. W 1901 ukończył tam szkołę średnią. W 1902 zapisał się na uniwersytet w Zurychu. Studiował antropologię, anatomię, etnografię i matematykę. Był uczniem Rudolfa Martina, słynnego szwajcarskiego antropologa i autora klasycznego podręcznika Lehrbuch der Anthropologie, którego standardy do dziś są stosowane w antropologii.

Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – honorowy tytuł naukowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj[potrzebne źródło] osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

Studia ukończył w 1906, w 1907 obronił doktorat. Podjął pracę w Królewskim Muzeum Ludoznawczym w Berlinie. Wziął udział w słynnej dwuletniej wyprawie antropologicznej do środkowej Afryki (1906-1907). Prowadził badania międzyrzecza rzek Kongo – Nil, uczestnicząc w ekspedycji księcia Adolfa Meklemburskiego. Po powrocie usystematyzował zebrane materiały antropologiczne i etnograficzne, które zostały wydane w pięciu tomach. W 1910 r. przeniósł się do Muzeum Antropologii i Etnografii w Petersburgu.

Kongo – w górnym biegu Lualaba, rzeka w Afryce Równikowej, uchodzi do Oceanu Atlantyckiego. Płynie przez Demokratyczną Republikę Konga, Republikę Konga i Angolę. Druga, co do długości, rzeka w Afryce. Jej zlewnia pokrywa 12% kontynentu. Roczny odpływ – ok. 1260 km³.

Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej, powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.

W 1913 został kierownikiem Zakładu Antropologicznego na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie stworzył lwowską szkołę antropologiczną. W latach 1934-1936 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Wprowadził nowatorską zasadę statystyki matematycznej. Mieszkał i pracował we Lwowie w latach 1913-1945. Po zajęciu Lwowa w roku 1939 przez Związek Radziecki dalej kontynuował swoją pracę na Uniwersytecie.

Lingwistyka (językoznawstwo) – dział nauk humanistycznych badający istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie lingwistyki (językoznawstwa) – językoznawca, inaczej lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Po II wojnie światowej osiadł w Poznaniu, gdzie kierował Katedrą Antropologii UAM. Przeprowadził badania dynamiki rozwoju ludności w okresie 1937-1946 i strat ludnościowych Polski. Był zwolennikiem kierunku statystycznego w badaniach antropologicznych.

Jego córka Anna Czekanowska-Kuklińska, profesor muzykologii, rozwinęła metodę statystyki matematycznej w dziedzinie badań porównawczych nad melodiami ludowymi.

Michał Jan Musielak (ur. 1949 w Wagrowcu) – historyk, bioetyk, badacz problematyki eugeniki i dziejów filozofii medycyny w Polsce, uczeń Julii Zabłockiej i Antoniego Czubińskiego.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Jan Czekanowski piastował liczne funkcje naukowe i społeczne m.in. był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Statystycznego. W latach 1923-1924 był prezesem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika. 1959 Uniwersytet Wrocławski, a 2 kwietnia 1962 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przyznały mu tytuł doktora honoris causa.

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (UAM) – państwowy uniwersytet z siedzibą w Poznaniu. Powstał w 1919 roku - początkowo jako Wszechnica Piastowska, w 1920 r. przemianowana na Uniwersytet Poznański. Podczas II wojny światowej, w latach 1940-1944 Uniwersytet Poznański działał w Warszawie jako tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich. 24 grudnia 1955 roku Uniwersytet otrzymał patrona i nową nazwę: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

Anna Czekanowska-Kuklińska (ur. 25 czerwca 1929 we Lwowie) – polska muzykolog i etnograf, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, córka antropologa i etnografa Jana Czekanowskiego, badacza kultur pierwotnych Afryki i podróżnika.

Napisał wiele książek, m.in.:

Forschungen in Nil-Kongo-Zwischengebiet, Leipzig 1917, t.1-5.

Zarys antropologii Polski, Lwow 1930.

Wstęp do historii Słowian, Poznań 1957.

W głąb lasów Aruwimi, Wrocław 1958.

Carnets de Route en Afrique Centrale (Dziennik wyprawy do Afryki Środkowej). (nie wydana)

Bibliografia

Jan Czekanowski: Antropologia polska w międzywojennym dwudziestoleciu 1919-1939, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1949

Michał Musielak, Sterylizacja ludzi ze względów eugenicznych w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i w Polsce (1899-1945: wybrane problemy, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2008.