Jan Godfryd Roesner - Polski Serwis Naukowy

Jan Godfryd Roesner

Tablica poświęcona Roesnerowi w Toruniu

Jan Godfryd Roesner, Johann Gottfried Roesner, także Rösner (ur. 11 listopada 1658 w Sulechowie, Brandenburgia, zm. 7 grudnia 1724 w Toruniu) – burmistrz Torunia, kupiec, czołowa postać tzw. tumultu toruńskiego.

III wojna północna (wielka wojna północna) toczyła się w latach 1700-1721 pomiędzy Danią, Rosją, Saksonią, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecją z drugiej. Rzeczpospolita formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku, ale faktycznie znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku którego wzrosło znaczenie Rosji, a Szwecja utraciła status europejskiego mocarstwa.

August II Mocny (niem. August II der Starke ur. 12 maja 1670 w Dreźnie (wg kalendarza juliańskiego), zm. 1 lutego 1733 w Warszawie) – król Polski i wielki książę litewski w latach 1697-1706 i 1709-1733, elektor Saksonii 1694-1733 jako Fryderyk August I (Friedrich August I.). Pierwszy władca dynastii saskiej Wettynów. Jego przydomek jest zazwyczaj wiązany z jego nieprzeciętną siłą.

Biografia

Był synem Tobiasza i Teodory z Wendtów. Ojciec był rajcą miejskim we Wschowie, opuścił miasto w 1656 wraz z wojskami szwedzkimi (podobnie jak wielu protestantów) i osiadł w Sulechowie. Tam też jego syn Jan Godfryd rozpoczął naukę szkolną, by w 1676 przenieść się do Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. W latach 1679–1683 studiował na uniwersytecie we Frankfurcie nad Odrą, zdobywając m.in. przygotowanie prawnicze i tytuł doktora praw (w 1683 obronił w Lipsku pracę doktorską De remediis subsidiariis). W 1687 został sekretarzem miejskim w Toruniu. Do dalszej kariery we władzach miasta mógł przyczynić się ślub z córką jednego z rajców Jana Kisslinga, Katarzyną (1694); Roesner pozostawał jednak z teściem w konflikcie. Prowadził natomiast z powodzeniem handel w Toruniu, a w 1698 został rajcą miejskim. Przez pewien czas był rezydentem Torunia przy dworze Augusta Mocnego. W 1703 otrzymał nominację na burgrabiego królewskiego w Toruniu, potem pełnił ten urząd jeszcze 11 razy (kadencja burgrabiego trwała rok), a w 1706 został pierwszy raz burmistrzem Torunia. Łącznie był burmistrzem sześć razy.

Gimnazjum Akademickie w Toruniu - protestancka szkoła półwyższa założona w Toruniu w 1568, odznaczająca się wysokim poziomem nauczania i nowatorstwem poglądów[potrzebne źródło]. Jedna z najsłynniejszych i najświetniejszych uczelni w Królestwie Polskim[potrzebne źródło].

Stanisław Achremczyk (ur. 10 stycznia 1951 w Masztalerzach koło Grodna) – polski historyk, profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, od 1990 dyrektor Ośrodka Badań Naukowych im. Kętrzyńskiego w Olsztynie.

Po śmierci teścia w 1708 (w tym samym roku zmarła też Katarzyna Roesnerowa) prowadził proces z jego spadkobiercami; usunął herb i koronę z epitafium Kisslinga w kościele Mariackim, a kiedy zapadł dla niego niekorzystny wyrok w sądzie królewskim, nakazujący przywrócenie poprzedniego wyglądu epitafium, wykorzystując stanowisko burmistrza nie wykonał go. W okresie wojny północnej sprzyjał Augustowi Mocnemu, co naraziło go na represje ze strony Szwedów (był więziony po zajęciu Torunia przez Szwedów pod zarzutem wydania kasy miejskiej oficerom saskim) i zwolenników Stanisława Leszczyńskiego. Kilkakrotnie musiał występować w sprawach społecznych miasta, m.in. bronił profesora gimnazjum Jana Arndta, oskarżonego przez jezuitów o znieważenie papieża w sztuce Actum dramaticum de impia pietate Caiphae (1719).

Stanisław Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 20 października 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lunéville w Lotaryngii) – król Polski w latach 1705-1709 i 1733-1736, książę Lotaryngii i Baru w latach 1738-1766.

Kościół Świętego Ducha – świątynia rzymskokatolicka w Toruniu. Do 1945 budynek służył jako kościół ewangelicki, po czym przeszedł w ręce zakonu jezuitów.

W lipcu 1724 doszło w Toruniu do wydarzeń, które przeszły do historii pod nazwą tumultu toruńskiego. Zdemolowane zostało kolegium jezuickie przez tłum mieszczan ewangelickich, a zakon oskarżył burmistrza o brak zdecydowanych działań w obronie gmachu katolickiego. Rada i miasto Toruń zostały pozwane przed sąd asesorski, a sprawa, początkowo bagatelizowana, nabierała znaczenia wobec wielkiego oburzenia szlachty. Sąd asesorski uznał Rosenera za winnego tumultu i wydał wyrok śmierci. Roesner nie skorzystał z możliwości ucieczki (jeszcze po wydaniu wyroku pozostawał kilka dni na wolności dzięki poręczeniom stanu mieszczańskiego) ani przejścia na katolicyzm i mimo protestów kilku państw europejskich został ścięty. Cieszącego się pośmiertną sławą burmistrza uczczono m.in. pomnikiem w kościele Św. Ducha (pomnik ten istniał do 1950), a współcześnie - tablicą na domu przy ul. Chełmińskiej, w którym mieszkał.

Sąd asesorski, asesoria – sąd królewski w I Rzeczypospolitej. Powstał w XVI w. Przewodniczył w nim kanclerz lub w jego zastępstwie podkanclerzy, asesorami byli referendarze i urzędnicy królewskiej kancelarii. Orzekał w sprawach gdy stroną pozwaną było miasto rządzące się prawem magdeburskim lub chełmińskim albo mieszczanin pochodzący z takiego miasta, a także w sprawach tyczących się dóbr i dochodów królewskich. Wobec słabości sądownictwa dawnej Rzeczypospolitej, sąd asesorski uchodził za najbardziej kompetentny i bezstronny.

Sulechów (niem. Züllichau) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie zielonogórskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sulechów. Wchodzi w skład Lubuskiego Trójmiasta. W latach 1950-1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.

Małżeństwo z Katarzyną z Kisslingów pozostało bezdzietne.

Bibliografia

Stanisław Achremczyk, Jan Godfryd Roesner, w: Polski Słownik Biograficzny, tom XXXI, 1988-1989