Jan Kazimierz Dorawski - Polski Serwis Naukowy

Jan Kazimierz Dorawski (ur. 8 lutego 1899 w Krakowie – zm. 16 stycznia 1975 tamże), polski lekarz; wybitny taternik i alpinista, autor wielu nowych dróg wspinaczkowych w Tatrach. Działacz turystyczny, taternicki i narciarski. Autor trzech książek i licznych artykułów w czasopismach taternickich.

Rumanowy Szczyt (słow. Rumanov štít) – dwuwierzchołkowy szczyt o wysokości 2428 m n.p.m. położony w głównej grani Tatr Wysokich na terytorium Słowacji.

Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).

W latach 1918-1920 służył w wojsku polskim. Po ukończeniu studiów medycznych zawodowo związał się z Krakowem, pracując jako lekarz rentgenolog. W 1947 r. był jednym z inicjatorów reaktywacji Koła Krakowskiego Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego.

Działalność wspinaczkowa

Od 1906 r. poznawał Tatry turystycznie podczas wyjazdów wakacyjnych. Taternictwo uprawiał od 1922 r. i do ok. 1935 r. był jednym z czołowych polskich taterników.

„Wierchy” – rocznik poświęcony tematyce górskiej wydawany we Lwowie w latach 1923-1926, a następnie w Krakowie w latach 1927-1950 przez Towarzystwo Tatrzańskie, od roku 1951 jako organ PTTK (od tomu 20). Do tej pory ukazały się 73 tomy (z czego 16 przed II wojną światową), ostatni za rok 2007. Początkowo nosił podtytuł Rocznik poświęcony górom i góralszczyźnie, po wojnie Rocznik poświęcony górom. Czasopismo stanowi kontynuację „Pamiętnika Towarzystwa Tatrzańskiego”.

Kieżmarski Szczyt (słow. Kežmarský štít) – wysoki, zwornikowy szczyt (2558 m n.p.m.) w bocznej grani słowackich Tatr Wysokich, pomiędzy Widłami (Vidly) i Małym Kieżmarskim Szczytem (Malý Kežmarský štít).

Od chwili założenia w 1923 r. należał do Sekcji Taternickiej Akademickiego Związku Sportowego w Krakowie. W tym samym czasie wstąpił również do Polskiego Związku Narciarskiego. Działał też w Sekcji Turystycznej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a później w Klubie Wysokogórskim PTT oraz w Zarządzie Głównym PTT.

Diabla Przełęcz (słow. Diablovo sedlo) – przełęcz w słowackich Tatrach Wysokich w Grani Baszt. Oddziela ona Zadnią Basztę (2379 m n.p.m.) od Diablej Turni, najbardziej na północ wysuniętej kulminacji trójwierzchołkowej Diablowiny. Jest to dość głęboka przełęcz, jej nazwa pochodzi od szczytu Diablowina. Po zachodniej stronie jej podsypane piargami stoki opadają do Doliny Młynickiej w okolicy Niżniego Koziego Stawu. Po wschodniej stronie, od strony Doliny Mięguszowieckiej pod przełęczą znajduje się komin opadający do Szataniego Żlebu.

Alpy Delfinackie - część Alp Zachodnich we Francji. Nazwa związana z historyczną krainą francuską - Delfinatem. W środkowej części znajduje się najwyższy, krystaliczny masyw Écrins zaliczany do Zewnętrznych Alp Krystalicznych. Łańcuch ciągnę się na przestrzeni około 110 km z północy na południe. Ich przedłużeniem w kierunku zachodnim są w większości wapienne Prealpy, do których zaliczono m. in. Chartreuse, Vercors i Dévoluy. Lasy są tu bukowe i jodłowe, wyżej modrzewiowe, ponad nimi hale. Najwyższym szczytem pasma jest Barre des Écrins, który osiąga 4102 m. Rejon posiada dobrą infrastrukturę turystyczną, między innymi 32 schroniska.

W połowie lat 20. XX w. wraz z niektórymi członkami Sekcji Taternickiej krakowskiego AZS stworzył nieformalną grupę taterników o zdecydowanie sportowym nastawieniu zwaną „Grupą Syfonów”, która w latach 1926-1930 nadawała ton polskiemu taternictwu. W tym czasie Dorawski dokonał wielu przejść nowych dróg w Tatrach:

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Akademicki Związek Sportowy (oficjalny skrót AZS) — studenckie stowarzyszenie sportowe, działające na terenie Polski, którego głównymi celami są: rozwój kultury fizycznej, promocja zdrowego stylu bycia, wychowanie młodzieży w atmosferze sportu i aktywności fizycznej.

Rumanowy Szczyt północno-wschodnią ścianą (1928);

Lodowy Szczyt z Doliny Śnieżnej (1929);

Mały Kieżmarski Szczyt dolnymi urwiskami północnej ściany (1929);

Diabla Przełęcz od wschodu (1930);

Gierlach wschodnią ścianą (1930);

Kieżmarski Szczyt południową ścianą (1930);

Ramię Krywania środkiem północnej ściany (1930);

Lodowy Szczyt północno-zachodnią ścianą (1931).

Towarzyszami jego wypraw byli inni wybitni wspinacze tamtych czasów, jak Wincenty Birkenmajer, Kazimierz Kupczyk, Adam i Marian Sokołowscy, Alfred i Jan A. Szczepańscy, Mieczysław Szczuka czy Karol Wallisch.

Naokoło świata – seria książkowa wydawana blisko czterdzieści lat (od lipca 1956 r.) przez redakcję literatury reportażowej Państwowego Wydawnictwa "Iskry", pod kierownictwem redaktorki i dziennikarki Krystyny Goldbergowej (ur. 1930) oraz reportażysty i tłumacza Zbigniewa Stolarka (1920-1988). W cyklu "Iskier", z charakterystyczną białą obwolutą z kolorowym paskiem i logo serii – globusem (projekt Janusza Grabiańskiego), wydano blisko 200 tytułów - najlepsze książki polskiego i światowego reportażu. Ze względu na powszechne trudności z wyjazdami zagranicznymi w okresie PRL-u, cieszył się bardzo dużą popularnością. Książki były też bogato ilustrowane czarno-białymi fotografiami reporterskimi z całego świata. Seria przestała się ukazywać w pierwszej połowie l. 90.

Dolina Śnieżna (słow. Ľadová dolinka) – niewielka, wisząca dolina w słowackich Tatrach Wysokich, będąca lewym odgałęzieniem Doliny Czarnej Jaworowej (Čierna Javorová dolina).

W 1931 r. brał udział w wyprawie alpinistycznej w Alpy Delfinackie, gdzie uczestniczył m.in. w III przejściu południowej ściany La Meije w grupie górskiej Écrins. W 1934 r. był uczestnikiem I polskiej wyprawy w Andy, gdzie brał udział w I wejściach na Alma Negra (6120 m n.p.m.) i na La Mesa (6200 m n.p.m.). W 1934 r. kierował polską wyprawą w Atlas Wysoki, podczas której również uczestniczył w przejściach nowych dróg wspinaczkowych.

Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.

Pomysł założenia Towarzystwa Tatrzańskiego był rozważany wśród miłośników Tatr już w 1871. Założono je początkowo jako Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie 3 sierpnia 1873. Po ustanowieniu statutu Towarzystwo zostało zarejestrowane 19 marca 1874 z siedzibą w Nowym Targu. W maju 1874 zmieniło nazwę na Towarzystwo Tatrzańskie i przeniosło swoją siedzibę do Krakowa.

Funkcje sprawowane w organizacjach turystycznych i sportowych

1925-1929: członek Komisji Sportowej Polskiego Związku Narciarskiego;

1925-1948 (z przerwami): sekretarz i wiceprezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego;

1928-1932: prezes Sekcji Taternickiej Akademickiego Związku Sportowego w Krakowie;

1946-1950: prezes Klubu Wysokogórskiego PTT.

W 1950 r. został mianowany członkiem honorowym Klubu Wysokogórskiego PTT, a w 1974 r. członkiem honorowym Polskiego Związku Alpinizmu.

Lodowy Szczyt (słow. Ľadový štít, niem. Eistaler Spitze, węg. Jég-völgyi-csúcs) – najwyższy szczyt w głównej grani Tatr, o wysokości 2627 m n.p.m. Według niektórych źródeł jedynym wyższym od niego punktem w grani głównej jest należący do masywu Gerlacha wierzchołek – Zadniego Gerlacha.

Krywań (słow. Kriváň, niem. Krummhorn, Ochsenhorn, węg. Kriván) – wyniosły (2494 m n.p.m.) szczyt w południowo-zachodniej części Tatr Wysokich po stronie słowackiej, o charakterystycznym, zakrzywionym wierzchołku, od którego wziął swoją nazwę (nadal spotykana jest wśród starszych górali wymowa "Krzywań").

Publikacje

Dorawski dużo publikował na tematy związane z taternictwem i himalaizmem. Ogłosił wiele artykułów, notatek, sprawozdań, recenzji itp. zarówno w czasopismach specjalistycznych ("Taternik", "Wierchy") jak i w prasie codziennej. Był jednym z najlepszych w swoim czasie znawców dziejów zdobywania Himalajów. Napisał książki:

Wincenty Birkenmajer (urodzony w 1899 r. w Czernichowie koło Krakowa, zm. 17 kwietnia 1933 r. w Tatrach) – jeden z najwybitniejszych taterników dwudziestolecia międzywojennego, polonista, nauczyciel gimnazjalny, poeta.

Polski Związek Narciarski z siedzibą w Krakowie - stowarzyszenie kultury fizycznej pełniące rolę polskiej federacji narodowej w biegach narciarskich, kombinacji norweskiej, narciarstwie alpejskim oraz skokach narciarskich.

Walka o szczyt świata, Warszawa 1955;

Człowiek zdobywa Himalaje, Kraków 1957;

Wysoko w Andach, Warszawa 1961 ("Iskry", seria: "Naokoło świata").

Bibliografia

Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Dorawski Jan Kazimierz, w: Wielka encyklopedia tatrzańska, wyd. Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995, ISBN 83-7104-008-3;

Mieczysław Szczuka (19 października 1898 w Warszawie, zm. 13 sierpnia 1927 w Tatrach) – awangardowy artysta plastyk, reprezentujący polski konstruktywizm i produktywizm. W latach 1923–1927 zajmował się taternictwem.

Witold Henryk Paryski (ur. 10 września 1909 w Pittsburgh w stanie Pensylwania, USA, zm. 16 grudnia 2000 r. w Zakopanem) – krajoznawca, taternik, przewodnik tatrzański i ratownik TOPR-u, alpinista, działacz ochrony przyrody, absolwent medycyny, autor wielu prac o Tatrach i Podtatrzu. Autor przewodnika taternickiego Tatry Wysokie oraz (razem z żoną Zofią Radwańską-Paryską) Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej.