Jan Luksemburski - Polski Serwis Naukowy

Ziemie pod kontrolą Jana Luksemburskiego (Luksemburg, Czechy, Pn.Włochy, Śląsk i Mazowsze)

Jan I Luksemburski, Jan Ślepy (czes. Jan Lucemburský, niem. Johann von Luxemburg) (ur. 10 sierpnia 1296, zm. 26 sierpnia 1346 pod Crécy) – syn cesarza rzymsko-niemieckiego Henryka VII, od 1309 hrabia Luksemburga, od 1310 król Czech, w latach 1310-1335 tytularny król Polski.

Luksemburg (luks. Lëtzebuerg, fr. Luxembourg, niem. Luxemburg) – gmina ze statusem miasta oraz stolica Wielkiego Księstwa Luksemburga. Jest centrum administracyjnym i finansowym państwa, jest położone na południu kraju, nad miejscem połączenia rzek Alzette i Pétrusse. W Luksemburgu ma swoją siedzibę kilka instytucji Unii Europejskiej, w tym jej Trybunał Sprawiedliwości.
Wacław II, czes. Václav, niem. Wenzel, polska wersja imienia: Więcław (ur. 27 września 1271 w Pradze, zm. 21 czerwca 1305 tamże) – z dynastii Przemyślidów, książę czeski w latach 1278-1297 (do 1285 regencja), król czeski od 1297, władca ziemi kłodzkiej od 1290, książę krakowski od 1291, sandomierski od 1292, brzesko-kujawski, sieradzko-łęczycki, wielkopolski i pomorski od 1299, król polski od 1300, władca zwierzchni nad księstwami: bytomskim (od 1289), opolskim, cieszyńskim (od 1291), raciborskim (od 1292), sieradzkim, łęczyckim i brzesko-kujawskim (w latach 1292-1299), inowrocławskim, dobrzyńskim (od 1299) oraz wrocławsko-legnickim i świdnicko-jaworskim (od 1301).

Młodość

Tak jak jego ojciec w młodości, poprzez to że mieszkał początkowo w Paryżu na dworze Filipa Pięknego był silnie związany z kulturą francuską. Dzięki zaaranżowanemu małżeństwu z córką Wacława II Elżbietą i wpływom swojego ojca-cesarza otrzymał jako 15 latek koronę Czech po wymarłych Przemyślidach. Jego wyprawa do Czech w celu objęciu władzy nie powiodła się (nie potrafił zdobyć Kutnej Hory), szczęśliwie jednak zmarł jego konkurent do czeskiej korony Henryk Karyncki w związku z czym koronowano go na króla czeskiego w lutym 1311 roku. W 1310 r., aby zjednać szlachtę czeską, wydał dla niej przywilej (obietnica nieobciążania podatkami, nienaruszalność majątków, ograniczenie obowiązków w zakresie służby wojskowej). W 1313 roku zmarł we Włoszech jego ojciec-cesrz a on sam nie potrafił przekonać elektów do poparcia jego kandydatury na cesarza, na którego wybrano w 1314 roku Ludwika Wittelsbacha.

Neumünster (dolnoniem. Niemünster, Neemünster) - miasto na prawach powiatu w północnych Niemczech, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, w pobliżu autostrady A7. W roku 2008 miasto liczyło 77 100 mieszkańców.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Polityka w Rzeszy

W sporze o tron cesarski, który wybuchł po śmierci ojca Jana Luksemburskiego, którym był Henryk VII Luksemburczyk, doszło w 1314 roku do podwójnej elekcji gdzie wybrano dwu królów: Fryderyka Pięknego Habsburga i Ludwika IV Bawarskiego z rodu Wittelsbachów. Był to tzw. konflikt Staufów i Welfów inaczej określany jako gibelińsko-gwelficki. Ludwik IV Bawarski reprezentował orientację gibelińską, antypapieską, Fryderyk Piękny natomiast gwelficką, popieraną przez papieża. Jan Luksemburski poparł w początkach swego panowania Ludwika IV Wittelsbacha.

Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie. Rządzili od powstania państwa polskiego (około 900 roku) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291-1305). W latach 1138-1320 miało miejsce tzw. rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześcnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 roku panowali dwaj monarchowie z węgierskiej linii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 roku przedstawiciele dynastii Jagiellonów, jednej z linii litewskich Giedyminowiczów.
Karol IV Luksemburski (ur. 14 maja 1316 w Pradze, zm. 29 listopada 1378 tamże) – syn i następca Jana Luksemburskiego oraz Elżbiety, córki króla Wacława II, siostry króla Wacława III - z dynastii Przemyślidów. Margrabia Moraw od 1334, hrabia Luksemburga 1346–1353, król rzymski od 1346, król czeski od 1347, cesarz rzymski od 1355, margrabia Brandenburgii 1373-1378. Na chrzcie otrzymał zwyczajowe u Przemyślidów imię Wacław, ale przy bierzmowaniu przyjął imię Karol.

W czerwcu 1336, w trakcie walk o obsadę tronu w Karyntii, Jan Luksemburczyk zorganizował wyprawę przeciwko Habsburgom. W jego wyprawie brał udział również polski król Kazimierz III Wielki.

W 1346 doprowadził do wyboru swojego syna, Karola na króla Niemiec.

Polityka w Polsce

Jan Luksemburski używał tytułu króla Polski w swej oficjalnej tytulaturze, jednak jak wynika z późniejszych źródeł, swoje pretensje ograniczał do dawnego królestwa Przemysława II (czyli Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego), bo koronacja Władysława Łokietka zdaniem ówczesnych formalnie nie naruszała w niczym jego praw.

Stanisław Szczur (ur. 1955) – polski historyk mediewista, profesor doktor habilitowany, do 2006 wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim, ekspert w zakresie inkunabułów i starodruków.
Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.

Najazd na Kraków w 1327 roku

Jan Luksemburski dopiero w początkach 1327 r. postanowił upomnieć się o polskie dziedzictwo Wacława II, do którego miał powszechnie respektowane tytuły prawne, pomimo dość słabych praw do niego swojego poprzednika. Zajęty wewnętrznymi konfliktami w Czechach i zaangażowany w spory w Niemczech, nie mógł zapobiec koronacji Łokietka w Krakowie w 1320 roku. Znając upór Łokietka władca czeski wiedział, że może odzyskać Wielkopolskę i Pomorze jedynie na drodze zbrojnej, a do niej mogło dojść dopiero po odpowiednim dyplomatycznym przygotowaniu. Działania Łokietka przeciwko Brandenburgii, skierowane przeciwko czeskiemu sojusznikowi Ludwikowi Wittelsbachowi, umocniła jednak sojusz luksembursko-bawarski. Król Czech mógł w tej sytuacji liczyć na wsparcie cesarza. Innym problemem, który musiał rozwiązać Jan było stanowisko węgierskich Andegawenów, którzy wspierali Łokietka. Prowadził więc rokowania z dworem węgierskim na temat małżeństwa swej córki Anny z Władysławem, synem króla węgierskiego Karola Roberta. Zakończyły się one 13 lutego 1327 r. zawarciem układu tyrnawskiego. Dokument traktatowy nie wymieniał Władysława Łokietka jako sojusznika węgierskiego i król czeski mógł uznać to za sukces swej dyplomacji oraz odczytać jako pozostawienie mu przez Andegawenów swobody działania w Polsce. Równocześnie z pertraktacjami z dworem węgierskim przygotowywał się do wyprawy na państwo Łokietka nakładając na poddanych nowe podatki na wystawienie wojska, z którym miał ruszyć na Polskę.

Jan Henryk Luksemburski (ur. 12 lutego 1322, zm. 12 listopada 1375) – książę Karyntii, margrabia morawski. Najmłodszy syn Jana Luksemburskiego i Elżbiety, brat cesarza Karola IV Luksemburskiego.
Wacław I Luksemburski ( ur. 25 lutego 1337 r. w Pradze , zm. 7 grudnia 1383 r. w Luksemburgu) – książę Luksemburga od 1354 r., książę Brabacji i Limburgii od 1356 r.

Wyprawa wojsk czeskich zatrzymała się dopiero u bram Krakowa i tylko skuteczna interwencja dyplomatyczna Węgier, w których interesie nie leżała likwidacja królestwa Władysława Łokietka, uratowała je przed całkowitą katastrofą i uzależnieniem od Czech. Jan Luksemburski odstąpił od oblężenia i powrócił przez Śląsk do Czech.

"Pomocnik historyczny" to bezpłatny dodatek do polskiego tygodnika Polityka. Wychodzi co kwartał i porusza różnorakie kwestie dotyczące historii. Publikują dziennikarze pracujący dla tygodnika oraz specjaliści z danych dziedzin.
Saara (lub Kraj Saary, niem. Saarland) to kraj związkowy (Bundesland) w zachodniej części Republiki Federalnej Niemiec, którego stolicą jest Saarbrücken.

Zhołdowanie Górnego Śląska i księstwa Wrocławskiego

Nieoczekiwany wymarsz wojsk czeskich na Łokietka musiała zrobić odpowiednie wrażenie na książętach śląskich, którzy bali się energicznych działań Władysława Łokietka kolejno podporządkowującego sobie poszczególne polskie księstwa. Gdy wojska czeskie oblegały Kraków do Opawy zostali wezwani przez Jana Luksemburskiego polscy książęta Bolesław niemodliński, Leszek raciborski, Kazimierz cieszyński, Władysław kozielsko-bytomski i złożyli Janowi Luksemburskiemu w dniach 18 i 19 lutego 1327 roku hołd jako Królowi Polski i Królowi Czech. Następnie w Bytomiu hołd złożył mu 24 lutego Jan oświęcimski. Następnie Jan Luksemburski udał się do Wrocławia gdzie hołd złożyli mu Bolesław opolski i Henryk VI wrocławski. .

Porcelana – rodzaj białej, przeświecającej ceramiki wysokiej jakości, wynaleziony w Chinach w VII w. Porcelana jest wytwarzana z mieszanki glinki kaolinowej ze skaleniem i kwarcem poprzez wypalanie uformowanych wyrobów w temperaturze od 920-980 °C (wyroby nieszkliwione, tzw. biskwit) aż do 1280-1460 °C (wyroby szkliwione). Charakteryzuje się niską nasiąkliwością, bardzo dobrymi właściwościami dielektrycznymi, dużą wytrzymałością mechaniczną, wysoką odpornością na działanie czynników chemicznych i nieprzepuszczalnością dla cieczy i gazów.
Przemyślidzi (czes. Přemyslovci) - czeska dynastia wywodząca się od legendarnego Przemysła, męża Libuszy. Panowała w Czechach od czasów Borzywoja, który ok. roku 871 przyjął chrzest. Główna linia wygasła w 1306 roku wraz ze śmiercią Wacława III. Boczna linia zapoczątkowana przez Mikołaja I (nieślubny syn Przemysła Ottokara II) panowała w księstwach śląskich (opawskim, karniowskim i raciborskim) między 1269 a 1521.

Wspieranie Krzyżaków, nadanie im Pomorza i zhołdowanie Mazowsza

Jan Luksemburski wspierał działania Zakonu Krzyżackiego i w związku z tym w końcu 1328 roku ruszył wraz z nimi przeciwko Litwie, która była w sojuszu z Łokietkiem. W związku z tym, gdy Jan i Krzyżacy walczyli z wojskami litewskimi Łokietek lojalnie zaatakował Krzyżaków najeżdżając ziemię chełmińską. Miało to fatalne skutki dla Łokietka ponieważ dzięki propagandzie Krzyżaków odebrano ten najazd jako atak na chrześcijan, którzy walczyli z poganami. Od Łokietka zdystansował się nawet papież, a Jan Luksemburski wracając z krucjaty zawarł w marcu 1329 r. w Toruniu układ sojuszniczy z Krzyżakami nadając im jako król Polski (którym nie był bo się nie koronował), Pomorze Gdańskie, co wzmocniło krzyżackie prawa do tej dzielnicy.

Otto Wesoły, niem. Otto der Fröhliche (ur. 23 czerwca 1301 r. w Wiedniu; zm. 17 lutego 1339 r.) – książę Austrii, Styrii i Karyntii z dynastii Habsburgów.
Bitwa pod Crécy rozegrała się 26 sierpnia 1346 r. między wojskami angielskimi króla Edwarda III i francuskimi króla Filipa VI. Była wynikiem walk o sukcesję tronu Francji, do którego rościli sobie prawa angielscy władcy, a które przeszły do historii pod nazwą wojny stuletniej.

Następnie podbił z Krzyżakami ziemię dobrzyńską i skierował się na Mazowsze. Po rozpoczęciu oblężenia Płocka nie widzący szans na obronę książę Wacław płocki skapitulował i 29 marca 1329 roku złożył Janowi Luksemburskiemu hołd lenny ze swego księstwa, przez co księstwo płockie znalazło się pod czeskim zwierzchnictwem.

Bonna Luksemburska, Bonna Czeska (Bona), (ur. 20 maja 1315, zm. 11 września 1349 w Maubuisson), córka Jana Luksemburskiego, króla Czech i jego pierwszej żony Elżbiety (córki króla Wacława II).
Münster to miasto na prawach powiatu położone w północnej części kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia. Spolszczona nazwa miasta, dziś już rzadko używana, to Monastyr.

Zhołdowanie Dolnego Śląska (Brzeg, Legnica, Żagań, Ścinawa)

Wracając z pełnej sukcesów wyprawy pruskiej król czeski Jan Luksemburski zatrzymał się we Wrocławiu gdzie na przełomie kwietnia i maja 1329 roku, jego lennikami zostali: Jan ścinawski, Bolesław brzesko-legnicki, Konrad oleśnicki i Henryk żagański.

Stosunki z Kazimierzem Wielkim

Henryk VII Luksemburski (ur. zm. 24 sierpnia 1313 w Buonconvento koło Sieny) – hrabia Luksemburga i Laroche, margrabia Arlon, od 1308 do 1313 król niemiecki, od 1312 cesarz.
Bolko (Bolesław) II Mały (Świdnicki) (ur. pomiędzy 1309 a 1312 rokiem, zm. 28 lipca 1368) – książę świdnicki od 1326 r., jaworski od 1346 r., Łużyce od 1364 r., książę na połowie Brzegu i Oławy od 1358 r., książę siewierski od 1359 r., książę na połowie Głogowa i Ścinawy od 1361 r. Ostatni niezależny książę piastowski na Śląsku.

W 1335 roku przy mediacji króla węgierskiego Karola Roberta na zjeździe w Wyszehradzie Kazimierz Wielki wykupił czeskie prawa do korony polskiej za ogromną jak na owe czasy sumę 20 tys. kop groszy praskich (dwukrotność rocznych dochodów z żup solnych w Wieliczce).. Traktat nie zawierał żadnych zobowiązań Kazimierza względem podporządkowanego przez Jana Śląska. Pokój umocniono projektem małżeństwa wnuka Jana Luksemburskiego – Jana, syna księcia Henryka XIV dolnobawarskiego i Małgorzaty Luksemburskiej – i córki Kazimierza, Elżbiety.

Wacław II, czes. Václav, niem. Wenzel, polska wersja imienia: Więcław (ur. 27 września 1271 [1][2] w Pradze, zm. 21 czerwca 1305 tamże) – z dynastii Przemyślidów, książę czeski w latach 1278-1297 (do 1285 regencja), król czeski od 1297, władca ziemi kłodzkiej od 1290, książę krakowski od 1291, sandomierski od 1292, brzesko-kujawski, sieradzko-łęczycki, wielkopolski i pomorski od 1299, król polski od 1300, władca zwierzchni nad księstwami: bytomskim (od 1289), opolskim, cieszyńskim (od 1291), raciborskim (od 1292), sieradzkim, łęczyckim i brzesko-kujawskim (w latach 1292-1299), inowrocławskim, dobrzyńskim (od 1299) oraz wrocławsko-legnickim i świdnicko-jaworskim (od 1301).
Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.

Wiosną 1345 roku książę świdnicki Bolko II Mały został najechany przez Jana Luksemburczyka. Kazimierz Wielki w odwecie uderzył w czerwcu na księstwo opawskie, co w kolei pociągnęło za sobą wyprawę czeską skierowaną na Kraków. 12 lipca 1345 roku Jan Luksemburski stanął pod Krakowem i oblegał go nieskutecznie przez osiem dni. W tym czasie Czesi zostali pobici pod Miechowem i Będzinem, w związku z czym Jan Luksemburczyk zmuszony był wycofać się spod Krakowa, a we wrześniu doszło do rozejmu między walczącymi stronami.

Grosz praski (łac. grossus pragensis, czes. pražský groš) – srebrna moneta czeska wprowadzona przez Wacława II w 1300 r. Była bita do 1547 r. Stała się najpopularniejszą monetą obiegową i przeliczeniową w średniowiecznej, środkowej Europie. W Polsce nazywany również groszem czeskim lub groszem szerokim.
Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Wyspa oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i Kanał La Manche. Stolicą Anglii jest miasto Londyn, natomiast jej patronem – święty Jerzy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)