Jan Mazurkiewicz - wojskowy - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy pułkownika Armii Krajowej. Zapoznaj się również z: Jan Mazurkiewicz (psychiatra).

Generał Tadeusz Bór-Komorowski na Woli. Od Lewej: Major Wacław Janaszek "Bolek" (szef sztabu "Radosława"), Generał Tadeusz Bór-Komorowski, pułkownik Jan Mazurkiewicz "Radosław" i kapitan Ryszard Krzywicki "Szymon" (adiutant)

Jan Mazurkiewicz, ps. Radosław, a także Jan, Sęp, Socha, Zagłoba (ur. 27 sierpnia 1896 we Lwowie, zm. 4 maja 1988 w Warszawie) – polski dowódca wojskowy, pułkownik Armii Krajowej, dowódca Zgrupowania "Radosław" w czasie powstania warszawskiego, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku, wiceprezes Zarządu Głównego ZBoWiD, członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1981–1983).

Czerniaków – rejon warszawskiego Mokotowa leżąca między Skarpą Wiślaną a korytem Wisły (Dolny Mokotów). Od północy graniczy z Powiślem, od południa z Sadybą. Na przedwojennych mapach lokalizowany był w okolicach placu Bernardyńskiego, z czasem jednak przyjęło się określać tym mianem także tereny na wschód od ulicy Czerniakowskiej - obszar przyporządkowywany do tej pory Siekierkom - uwzględniono to w podziale MSI - niemniej północna część włączona została do rejonu MSI Ujazdow i częściowo Solec (północny fragment Cypla Czerniakowskiego).

Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.

Życiorys

Urodził się w rodzinie rzemieślniczej we Lwowie. Jego ojciec zginął w pożarze w 1905 r. Dzieciństwo spędził w Złoczowie, do gimnazjum uczęszczał we Lwowie. Był członkiem Związku Strzeleckiego. Wraz ze sformowanym na bazie tego związku batalionem wstąpił do I Brygady Legionów Polskich. W czasie walk ranny, dostał się do niewoli rosyjskiej, z której udało mu się uciec. Wrócił do Legionów. W 1918 r. kolejno walczył w II Korpusie dowodzonym przez generała Hallera, w POW i w Wojsku Polskim. W latach 1938-1939 był wykładowcą taktyki na kursach dla dowódców kompanii w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W sierpniu 1939, przed wybuchem II wojny światowej, był w sztabie Grupy Operacyjnej Dywersji (późniejsza Ekspozytura 2).

Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (KC PZPR) – organ kierowniczy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w latach 1948–90; najwyższa władza PZPR między zjazdami, kierująca całokształtem pracy partii.

Jan Dobraczyński, ps. literackie i dziennikarskie: Eugeniusz Kurowski, j.d., J.D. (ur. 20 kwietnia 1910 w Warszawie, zm. 5 marca 1994 tamże) – polski pisarz i publicysta, uczestnik kampanii wrześniowej i powstania warszawskiego, generał brygady, poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej I i IX kadencji, działacz katolicki współpracujący z władzami PRL.

W połowie września 1939 w Stanisławowie założył Tajną Organizację Wojskową. Po klęsce wrześniowej Komenda tej organizacji mieściła się w Budapeszcie. Po powrocie na teren Generalnego Gubernatorstwa, w 1940 r., został komendantem TOW. Był nim aż do połączenia TOW z Kedywem (Kierownictwem Dywersji Armii Krajowej) w 1943 r. Po scaleniu został zastępcą płk Augusta Emila Fieldorfa ps. Nil, a od początku 1944 r. był dowódcą Kedywu.

August Emil Fieldorf, ps. Nil (ur. 20 marca 1895 w Krakowie, zamordowany 24 lutego 1953 w Warszawie) – bojownik o niepodległość Polski, generał brygady Wojska Polskiego, organizator i dowódca Kedywu Armii Krajowej, zastępca Komendanta Głównego AK, dowódca organizacji NIE.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

W powstaniu warszawskim dowodził zgrupowaniem (nazwanym od jego pseudonimu Radosław), w skład którego wchodziły oddziały: Broda 53, Zośka, Parasol, Miotła, Pięść i Czata 49. Przeszedł szlak bojowy od Woli, poprzez Stare Miasto, ewakuację kanałami, Czerniaków i ponownie przejście kanałami na Mokotów. Po kapitulacji kontynuował działalność konspiracyjną, a po rozwiązaniu Armii Krajowej dowodził Obszarem Centralnym Delegatury Sił Zbrojnych .

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Batalion "Parasol" – harcerski batalion Armii Krajowej biorący udział w powstaniu warszawskim, składający się przede wszystkim z członków Szarych Szeregów.

1 sierpnia 1945, w pierwszą rocznicę wybuchu powstania, został aresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Zwolniony po miesiącu, stanął na czele tzw. Centralnej Komisji Likwidacyjnej AK. Zwrócił się do AK-owców z apelem o ujawnienie się i skorzystanie z amnestii. U części oficerów AK spotkało się to z dezaprobatą, a nawet posądzeniem o zdradę. W wyniku jego apelu ujawniło się ok. 50 tys. członków podziemia, w tym część nadal działających w zbrojnym podziemiu. Rzekoma amnestia była podwójnym oszustwem bezpieki - nie dość że obiecywała "łaskę" mimo iż żołnierze AK nie popełnili przestępstw przeciwko narodowi to jeszcze ubecy mieli tajną instrukcję by ujawniających się akowców po ich ewidencji "internować i odosobnić".

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON) - organizacja polityczna utworzona w okresie stanu wojennego przez PZPR i podporządkowane jej stronnictwa polityczne oraz zależne od władz organizacje katolickie w celu propagandowego wykazania poparcia społeczeństwa dla polityki partii, a w szczególności wprowadzenia stanu wojennego. PRON miał nawiązywać do tradycji działalności Frontu Jedności Narodu, jednoczącego "patriotycznie" nastawionych Polaków różnych orientacji politycznych i światopoglądowych (stąd istotny był udział organizacji katolickich).

W miarę swoich możliwości otaczał opieką swoich byłych żołnierzy, pomagał im znaleźć pracę i organizował opiekę medyczną.

W lutym 1949 r. został ponownie aresztowany. Poddano go długotrwałemu śledztwu, w czasie którego był torturowany. Próbowano na nim bezskutecznie wymusić zeznania obciążające gen. Fieldorfa "Nila". 16 listopada 1953 r. został skazany przez sędziego Mieczysława Widaja na karę dożywotniego więzienia. Na wolność wyszedł w wyniku amnestii w 1956, a rok później został zrehabilitowany.

Stare Miasto w Warszawie – najstarsze osiedle miejskie Warszawy będące zwartym zespołem architektury zabytkowej, przeważnie z XVII i XVIII wieku o średniowiecznym układzie zabudowy, otoczone pierścieniem murów obronnych z XIV–XVI wieku.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.

Uchwałą Rady Państwa PRL nr 74/80 z 9 października 1980 został awansowany do stopnia generała brygady LWP. Był wieloletnim wiceprezesem Zarządu Głównego ZBoWiD. W latach 1981-1983 członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Przewodniczący Komisji ZG ZBoWiD ds. Warszawskiego Krzyża Powstańczego.

Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD) – organizacja kombatancka utworzona 2 września 1949 roku, w wyniku narzuconego zjednoczenia 11 istniejących w tym czasie, działających od 1945, organizacji kombatantów i więźniów obozów hitlerowskich. Do 1989 politycznie i organizacyjnie podporządkowany PZPR.

Siedlce (ros. Седлец, jid. שעדליץ Shedlits) – miasto we wschodniej Polsce położone pomiędzy rzekami Muchawką i Helenką. Pod względem liczby mieszkańców 48. miejsce w Polsce i 4. w województwie mazowieckim. Siedziba kurii diecezji siedleckiej. Miasto stanowi lokalne i ponadlokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (2 szkoły wyższe, seminarium duchowne i 10 szkół średnich, szkoła muzyczna I i II stopnia), militarne (1 Siedlecki Batalion Rozpoznawczy, wojskowa komenda uzupełnień), kulturalne (2 domy kultury, 4 biblioteki, 3 muzea).

Zmarł 4 maja 1988. Został pochowany 11 maja 1988 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie wzięli udział m.in. przewodniczący Rady Państwa PRL, I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski, minister obrony narodowej gen. armii Florian Siwicki oraz przewodniczący Rady Krajowej PRON Jan Dobraczyński.

Mieczysław Widaj (ur. 12 września 1912 w Mościskach, zm. 11 stycznia 2008 w Warszawie) - pułkownik Wojska Polskiego, zastępca przewodniczącego Najwyższego Sądu Wojskowego, w latach 1945-1953 odpowiedzialny za skazanie na śmierć 106 żołnierzy podziemia niepodległościowego.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Najważniejsze daty

30 sierpnia 1914 – przybył do Krakowa z batalionem Związku Strzeleckiego i wstąpił I. Brygady;

25 sierpnia 1915 – ranny w bitwie pod Łoczówkiem dostał się do niewoli rosyjskiej (z której uciekł);

1916 – po wyjściu z więzienia austriackiego wstąpił do 6 pułku piechoty I Brygady Legionów;

11 maja 1918 – brał udział w przegranej bitwie 13 pułku piechoty II Korpusu, dowodzonego przez gen. Józefa Hallera, pod Kaniowem na Ukrainie;

1918 – wstąpił (w stopniu porucznika) do 13 dywizji piechoty Wojska Polskiego;

1922 – wystąpił z wojska w randze kapitana;

1927 – wrócił do służby wojskowej. Pełnił ją w Równem, Grodnie, Brześciu oraz w Siedlcach;

1938 – został wykładowcą w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie;

sierpień 1939 – został członkiem sztabu Grupy Operacyjnej Dywersji, Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego;

wrzesień 1939 – utworzył Tajną Organizację Wojskową w Stanisławowie;

24 czerwca 1940 – powrócił na tereny okupowane przez Niemców jako Komendant Główny TOW;

marzec 1943 – po scaleniu TOW z Kedywem został zastępcą płk Fieldorfa;

13 kwietnia 1943 – awansowany do stopnia podpułkownika;

1 lutego 1944 – objął dowództwo Kedywu;

1 sierpnia 1944 – dowodził zgrupowaniem oddziałów Kedywu, nazwanych od jego pseudonimu – Radosław;

11 sierpnia 1944 – został ciężko ranny podczas wycofywania się oddziałów ze Stawek;

27 sierpnia 1944 – powrócił do swoich oddziałów, dowodził leżąc na noszach, nie wyleczony z ran;

30 sierpnia na 31 sierpnia – dowodził nieudaną próbą przebicia się ze Starego Miasta do Śródmieścia;

5 września 1944 – dowodził obroną Czerniakowa;

20 września 1944 – ewakuacja kanałami na Mokotów;

1 października 1944 – awansowany do stopnia pułkownika;

kwiecień-sierpień 1945 dowodził obszarem Centralnym DSZ

1 sierpnia 1945 – aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa;

początek września 1945 – zwolniony z więzienia;

8 września 1945 – wystosował list do członków AK z apelem o wyjście z podziemia i ujawnienie się;

4 lutego 1949 – ponowne aresztowanie przez UB;

16 listopada 1953 – po długim śledztwie, torturowany, został skazany jako zdrajca Narodu Polskiego na dożywotnie więzienie;

1956 – po ogłoszeniu amnestii zwolniony z więzienia;

1957 – rehabilitowany;

11 października 1980 – otrzymał akt nominacyjny na generała brygady w Belwederze z rąk przewodniczącego Rady Państwa PRL prof. Henryka Jabłońskiego;

sierpień 1981 – w filmie nadanym przez TVP ujawnia szczegóły tzw. pomocy sowieckiej dla powstańczych oddziałów Armii Krajowej;

Odznaczenia

Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari

Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari

Krzyż Niepodległości z Mieczami

Krzyż Walecznych – jedenastokrotnie

Warszawski Krzyż Powstańczy (1981)

Polska Organizacja Wojskowa, POW – tajna organizacja wojskowa powstała w sierpniu 1914 w Warszawie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego w wyniku połączenia działających w Królestwie Polskim konspiracyjnych grup Polskich Drużyn Strzeleckich i Związku Walki Czynnej w celu walki z rosyjskim zaborcą. Początkowo bezimienna, od października 1914 zaczęła używać nazwy POW.

Ludowe Wojsko Polskie (LWP) – nieoficjalna nazwa używana dla określenia części Wojska Polskiego utworzonej podczas II wojny światowej w latach 1943–1944 na terytorium ZSRR, a następnie wywodzących się z niej sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 1944–1952 i Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1952–1989.