Jan Piekałkiewicz - Polski Serwis Naukowy

Jan Piekałkiewicz

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Oświadczenie Delegata Rządu na Kraj, piętnujące osoby pomagające Niemcom w wyniszczaniu narodu polskiego (1942)

Jan Piekałkiewicz, ps. Juliański, Wernic, Wrocławski (ur. 19 września 1892 w Kursku, zamordowany 19 czerwca 1943 w Warszawie) – polski ekonomista, polityk, działacz ruchu ludowego (Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast", Stronnictwo Ludowe), Delegat Rządu na Kraj od 5 sierpnia 1942 do 19 lutego 1943.

Statystyka – nauka, której przedmiotem zainteresowania są metody pozyskiwania i prezentacji, a przede wszystkim analizy danych opisujących zjawiska, w tym masowe.

Pawiak – Położone w samym centrum Warszawy więzienie śledcze, popularnie zwane Pawiakiem (nazwa pochodzi od ulicy Pawiej, przy której znajdowała się brama wjazdowa) zostało zbudowane w latach 1830-1836 wg projektu znanego warszawskiego architekta Henryka Marconiego.

Życiorys

Pochodził z rodziny inteligenckiej. Ukończył studia ekonomiczne w Petersburgu. Jako statystyk, w 1921 przeprowadził pierwszy spis ludności II Rzeczypospolitej. W latach 20. pracował w GUS. Od 1924 pełnił funkcję profesora Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie. Od 1927 był członkiem Międzynarodowego Instytutu Statystycznego. W latach międzywojennych był autorem prac z zakresu finansów, statystyki i ekonometrii, a także docentem na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Ekonometria - nauka pomocnicza w ramach ekonomii, wykorzystująca narzędzia matematyki, statystyki, oraz informatyki do badania ilościowych związków zachodzących między zjawiskami i zmiennymi ekonomicznymi. Jest zbiorem metod opracowanych najczęściej poza ekonomią, ale wykorzystywanych na jej polu.

Inteligencja - określenie warstwy społecznej żyjącej z pracy umysłu, wykształconej ostatecznie w XIX wieku głównie ze zubożałej szlachty, ale również ze stanu mieszczańskiego, rzadziej bogatego chłopstwa i podupadłej arystokracji. Tradycyjnie inteligencja obejmowała nauczycieli, lekarzy, artystów, inżynierów i czasami też urzędników, obecnie - osoby zajmujące pozycje zawodowe, wymagające wyższego wykształcenia.

Od 1926 był członkiem PSL "Piast". W latach 1931–1939 działał w SL. W okresie 1938–1939 zasiadał w Radzie Naczelnej SL. Od 1940 prowadził działalność konspiracyjną w SL "Roch". Z ramienia SL "Roch" został w 1941 zastępcą Delegata Rządu na Kraj. W 1942, po ustąpieniu Cyryla Ratajskiego, został Delegatem Rządu na Kraj.

Stronnictwo Ludowe "Roch" – kryptonim politycznej organizacji konspiracyjnej powstałej w drugiej połowie 1940, w czasie II wojny światowej głównie na bazie przedwojennego Stronnictwa Ludowego oraz Związku Młodzieży Wiejskiej. Nazwa pochodzi od "Ruchu Oporu Chłopskiego".

Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" powstało w grudniu 1913 (lub 1 lutego 1914) w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika Piast oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego zastąpił w 1918 dotychczasowy wiceprezes Wincenty Witos.

3 grudnia 1942 wydał w "Biuletynie Informacyjnym" odezwę o powszechnym obowiązku walki cywilnej. W grudniu 1942 zatwierdził powołanie Rady Pomocy Żydom "Żegota". Następnie polecił dokumentowanie zbrodni niemieckich oraz objęcie opieką więźniów politycznych. W oświadczeniu zamieszczonym na łamach "Biuletynu Informacyjnego" z października 1942, napiętnował kolaborantów i osoby pomagające Niemcom w wyniszczaniu narodu polskiego jako zdrajców, ostrzegając ich przed konsekwencjami ich działalności (z karą śmierci włącznie).

Rada Pomocy Żydom przy Delegacie Rządu RP na Kraj – polska organizacja podziemna działająca w latach 1942-1945, jako organ polskiego rządu na uchodźstwie, której zadaniem było organizowanie pomocy dla Żydów w gettach oraz poza nimi. Rada działała pod konspiracyjnym kryptonimem Żegota.

Profesor (z łac. professor) – tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym lub tytuł zwyczajowy honorowy nadawany nauczycielom szkolnictwa podstawowego, gimnazjalnego oraz ponadgimnazjalnego, a także stanowisko nauczycieli akademickich.

19 lutego 1943 został aresztowany przez Niemców (wcześniej odmówił dowódcy AK przydzielenia sobie ochrony osobistej) i przewieziony do więzienia na Pawiaku. Następnie wywieziony do więzienia Gestapo w Alei Szucha, gdzie po torturach został zamordowany w dniu 19 czerwca 1943.

W uznaniu wielkich historycznych zasług dla niepodległości i chwały Rzeczypospolitej Polskiej w 1995 roku został pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego

Włodzimierz Bonusiak (ur. 21 lutego 1942 w Kaliszu) – polski historyk (specjalność to historia gospodarczo-społeczna Polski i historia powszechna XX wieku), od 1996 do 2001 rektor WSP w Rzeszowie, w latach 2002-2008 rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Zbrodnie niemieckie w Polsce (1939-1945) – zbrodnie popełnione na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej, zaplanowane i dokonane przez partię narodowych socjalistów, NSDAP, instytucje i organy władzy państwowej III Rzeszy niemieckiej, oraz działających w jej strukturach funkcjonariuszy i organizacji. Zbrodnie te, będące konsekwencją niemieckiego programu ludobójstwa, zostały zakwalifikowane jako zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko pokojowi przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze w 1946.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Jan Piekałkiewicz

Przypisy

↑ Paweł Dubiel, Józef Kozak: Polacy w II wojnie światowej: kim byli, co robili. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 123. ISBN 83-7399-054-2.
Inne źródła podają datę 15 czerwca. Por. Włodzimierz Bonusiak, Kto zabił profesorów lwowskich?, Rzeszów 1989, s. 109
M.P. z 1996 r. Nr 12, poz. 139. [dostęp 2011-11-08].