Jan Tarło - wojewoda sandomierski - Polski Serwis Naukowy

Jan Tarło herbu Topór (ur. 1684, zm. 5 stycznia 1750 w Opolu Lubelskim) – wojewoda sandomierski od 1736, lubelski od 1719, podstoli wielki litewski, starosta krośnieński, generał ziem podolskich od 1728, w 1719 odznaczony Orderem Orła Białego.

Był synem Stanisława Tarło - wojewody lubelskiego.

Kształcił się we Francji, przebywał m.in. na dworze Ludwika XIV. Był posłem na kilku sejmach, czterokrotnie marszałkiem Trybunału Koronnego. W 1717 został podstolim Wielkiego Księstwa Litewskiego, w 1719 wojewodą lubelskim, a 1736 sandomierskim. Generał-lejtnant wojsk koronnych. Brał czynny udział w konfederacji tarnogrodzkiej. W 1733 roku podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego. Podczas wojny o sukcesję polską przystąpił do konfederacji dzikowskiej i stojąc jako regimentarz na czele wojsk koronnych zmierzających w kierunku oblężonego przez siły sasko-rosyjskie Gdańska stoczył 8 kwietnia 1734 z armią rosyjską bitwę pod Wyszyczynem. Popierał Stanisława Leszczyńskiego, należał potem do stronnictwa Potockich, przeciwników Familii. W czasie sejmu grodzieńskiego 1744, który mógł przeprowadzić aukcję wojska Rzeczypospolitej, Prusacy łudzili Tarłę oddaniem mu korony Polski. Sejm ostatecznie został zerwany przez posłów przekupionych przez Prusaków.

Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.

Familia – nazwa stronnictwa, powstałego w połowie XVIII wieku, zgrupowanego wokół magnackich rodów Czartoryskich i Poniatowskich, dążącego do wprowadzenia reform społeczno-ustrojowych w Rzeczypospolitej.

Pochowany w kościele pod wezwaniem pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Opolu Lubelskim, w którym znajduje się jego nagrobek.

Kenotafium Jana Tarły w kościele Matki Boskiej Łaskawej w Warszawie

nagrobek symboliczny Jana Tarły, po scaleniu i konserwacji, 2010

Posiada nagrobek symboliczny w kościele Matki Bożej Łaskawej w Warszawie o.o. jezuitów. Pierwotnie wystawiony w kościele św. Pryma i Felicjana opraz Matki Boskiej Zwycięskiej. W 1834 po przekazaniu przez Iwana Paskiewicza kościoła św. Pryma i Felicjana na cerkiew prawosławną, przeniesiony do kościoła pojezuickiego (po kasacie jezuitów w 1773), przekazanego pijarom usuniętym z ich własnego kościoła.

Jerzy Stanisław Majewski (ur. 1959) - dziennikarz i publicysta, od 1993 roku dziennikarz "Gazety Wyborczej". Autor licznych artykułów i książek o Warszawie:

Konfederacja dzikowska – konfederacja generalna zawiązana 5 listopada 1734 w Dzikowie pod Tarnobrzegiem, utworzona na wezwanie króla-elekta Stanisława Leszczyńskiego, który wobec połączonej interwencji wojsk saskich i rosyjskich na korzyść Augusta III, uszedł do Królewca. Marszałkiem generalnym konfederacji został starosta jasielski Adam Tarło. Na czele wojsk konfederackich stanął regimentarz Józef Potocki.

Uważany za jedno z wybitnych dzieł rzeźby późnego baroku, pomnik powstał w pracowni Jana Jerzego Plerscha w 1752-3 dla kościoła o.o. pijarów. Rozebrany, przeniesiony a następnie ponownie złożony przez Fasustyna Cenglera w kościele o.o. jezuitów. Zniszczony w 1944, został poddany scaleniu i konserwacji w 2010.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Trybunał Królestwa Polskiego, Trybunał Główny Koronny (łac. Iudicium Ordinarium Generale Tribunalis Regni) – najwyższy sąd apelacyjny Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej dla spraw prawa ziemskiego czyli szlacheckiego.

Osobny artykuł: Portalowy kenotaf wojewody Jana Tarły.

Przypisy

historia parafii Wniebowzięcia NMP w Opolu Lubelskim (pol.). [dostęp 2010-08-23].
Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 148.
↑ S. Orgelbranda Encyklopedja Powszechna. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Akcyjnego Odlewni Czcionek i Drukarni S. Orgelbranda Synów, XIX i pocz. XX wieku (może wymagać uaktualnienia).
Jerzy Dunin-Borkowski i Mieczysław Dunin-Wąsowicz, Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. Lwów 1910, s. 231.
świątynia w Opolu Lubelskim (pol.). [dostęp 2010-08-23].
↑ Katalog Zabytków Sztuki t.11 z.1 cz. 1 Warszawa Stare Miasto. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1993, s. 422. ISBN 83-221-0628-9.
epitafium Jana Tarły w kościele pw. Matki Bożej Łaskawej w Warszawie do 1944 (pol.). Narodowe Archiwum Cyfrowe. [dostęp 25 sierpnia 2010].
Monika Górecka-Czuryłło: Scalone piękno baroku. Rzeczpospolita, 07-05-2010. [dostęp 2010-08-23].
Jerzy S. Majewski: Odrestaurują barokową perełkę z XVIII w. (pol.). Gazeta Stołeczna, 23-07-2010. [dostęp 2010-08-23].

Bibliografia

Oksana Winnyczenko, Testament wojewody sandomierskiego Jana Tarły (1750), 2009

Вінниченко О. Заповіт сандомирського воєводи Яна Тарла (1750 р.) // Вісник Львівського університету. Серія історична. Львів, 2009. Вип. 44. С. 385–415..

Stanisław Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 20 października 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lunéville w Lotaryngii) – król Polski w latach 1705-1709 i 1733-1736, książę Lotaryngii i Baru w latach 1738-1766.

Jan Jerzy Plersch (ur. 1704 lub 1705, zm. 1 stycznia 1774 w Warszawie) – polski rzeźbiarz niemieckiego pochodzenia, jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy warszawskich.