Jan Urban - dziennikarz - Polski Serwis Naukowy

Jan Urban (wł. Jan Urbach; ur. 7 marca 1895 w Łodzi, zm. 7 września 1987 w Warszawie) – polski dziennikarz i sprawozdawca sejmowy, deputowany do Krajowej Rady Narodowej.

Życiorys

Był synem Szymona Urbacha – właściciela zakładu optyczno-chemiczno-elektrotechnicznego przy ul. Piotrkowskiej w Łodzi. W okresie carskim uczestniczył w walce o polskie nauczanie w Łodzi, następnie kształcił się na studiach inżynierskich w Liège. W tym okresie był działaczem Polonii Belgijskiej. Po powrocie do kraju został wykładowcą Towarzystwa Krzewienia Oświaty oraz Robotniczego Uniwersytetu Ludowego w Łodzi. W latach 1918–1921 walczył w charakterze ochotnika w Legii Akademickiej Wojska Polskiego. W 1921 rozpoczął pracę dziennikarza – został korespondentem sejmowym prasy łódzkiej. Był jednocześnie działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej. W latach 1929–1939 stał na czele redakcji związanego z PPS "Głosu Porannego". W swej publicystyce poruszał wątki antynazistowskie.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Stowarzyszenie Dziennikarzy PRL – stowarzyszenie zawodowe dziennikarzy, utworzone w 1982 bezpośrednio po delegalizacji Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego. Po utworzeniu SDPRL ponad połowa członków SDP zapisała się do nowego stowarzyszenia; ówczesne jego władze jednak, chcąc maksymalnie poszerzyć jego zasięg, zdecydowały się przyjąć w swoje szeregi również – oprócz dziennikarzy prasy, radia i telewizji – pracowników radiowęzłów, gazet zakładowych i rzeczników prasowych urzędów.

Grób Jana Urbana na Wojskowych Powązkach

Po przegranej wojnie obronnej w 1939 pozostał we wschodniej strefie okupacyjnej. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej zaciągnął się jako ochotnik do I Armii Wojska Polskiego. Został redaktorem naczelnym gazety IV dywizji "Do boju". Po dotarciu do kraju wszedł w skład Krajowej Rady Narodowej jako delegat Związku Patriotów Polskich, jednak ostatecznie zrzekł się mandatu. Podjął pracę w resorcie informacji i propagandy PKWN. Został organizatorem i redaktorem naczelnym pisma PPS "Barykada wolności". Współzakładał Związek Zawodowy Dziennikarzy, wchodząc w skład jego zarządu głównego. Jako członek specjalnej grupy operacyjnej czynnie uczestniczył w procesie upaństwowienia zakładów poligraficznych w Łodzi. Stał na czele redakcji "Monitora Polskiego". Współorganizował odrodzone pismo socjalistyczne "Robotnik".

Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich - stowarzyszenie zrzeszające polskich dziennikarzy. Powstało w 1951 r, zajmując miejsce Związku Zawodowego Dziennikarzy RP. Dwukrotnie odegrało kluczową rolę w życiu Polski: w 1956 roku, kiedy uczestniczyło w próbie demokratyzacji ustroju PRL i w latach 1980-1981, kiedy aktywnie współdziałało z Solidarnością.

Głos Poranny – dziennik wydawany w Łodzi w latach 1929-1939. W okresie powojennym dziennik o tym tytule nie ukazywał się, natomiast w latach 1945-1990 funkcjonował pod nazwą Głos Robotniczy. W latach 1990-1997 powrócił do pierwotnej nazwy Głos Poranny.

W 1947 zamieszkał w Warszawie. Przez szereg lat wykonywał funkcję sekretarza redakcji pism: "Rzeczpospolita", "Głos Pracy", "Przyjaźń", "Służba Zdrowia" i "Walka z Alkoholizmem".

Po likwidacji PPS został członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Należał do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL. W ostatnim okresie życia wchodził w skład Zespołu Starszych Dziennikarzy SD PRL.

Odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotą Odznaką Honorową Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL.

Związek Patriotów Polskich (ZPP) - organizacja polityczna, powołana w lutym 1943 przez komunistów polskich w ZSRR; narzędzie polityki Stalina w kwestii polskiej - przygotowywał warunki do przejęcia władzy przez komunistów w powojennej Polsce.

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) – partia założona w grudniu 1948, na skutek połączenia Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej, po przeprowadzeniu czystek w ich szeregach. Określana również jako realno-socjalistyczna, sprawująca rządy w Polsce Ludowej, w latach 1948–1989 na drodze dyktatury proletariatu.

Z małżeństwa z Marią z d. Brodacz (1900–1994), miał syna Jerzego. Jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Przypisy

Julian Tuwim, Tam zostałem: wspomnienia młodości, "Czytelnik", Warszawa 2003, s. 254
Stefan Stępień, Związek Parlamentarny Polskich Socjalistów w działalności prawodawczej Krajowej Rady Narodowej, Lublin 1998, s. 62–63

Źródła

Zmarł Jan Urban, "Życie Warszawy", nr 210 z 9 września 1987, s. 2.

"Życie Warszawy", nr 213 z 12–13 września 1987, s. 8 (nekrolog zamieszczony przez SD PRL)