Jan Wiktor Nowak - Polski Serwis Naukowy

Jan Wiktor Nowak (ur. 5 października 1931 w Toruniu, zm. 25 marca 2002 w Siedlcach) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy gnieźnieński w latach 1982–1996, biskup diecezjalny siedlecki w latach 1996–2002.

Życiorys

Młodość i wykształcenie

Urodził się 5 października 1931 w Toruniu. Był synem Jana, funkcjonariusza Policji Państwowej i Praksedy z domu Zielińskiej. Został ochrzczony w kościele Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Toruniu. W warunkach okupacji niemieckiej przygotował się do Pierwszej Komunii św., którą przyjął już po zakończeniu II wojny światowej.

Policja Państwowa – (w skrócie PP) umundurowana i uzbrojona organizacja pełniąca funkcje porządkowe oraz antykryminalne na terenie Polski w latach 1918-1939.

Radio Plus – sieć katolickich stacji radiowych zrzeszonych w grupie radiowej Ad.point (Eurozet). W chwili obecnej do sieci należą rozgłośnie diecezjalne, które weszły z Ad.pointem w spółkę (Radio Plus Polska-Zachód) bądź podpisały z nim umowę franczyzową. Spółka Ad.Point jest producentem programu dla całej sieci i właścicielem marki Radio Plus.

Uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie w 1951 złożył egzamin dojrzałości. Studia odbył w latach 1951–1956 w seminariach duchownych w Poznaniu i Gnieźnie. 25 maja 1956 w katedrze gnieźnieńskiej przyjął święcenia kapłańskie z rąk bpa Franciszka Jedwabskiego.

Stefan Wyszyński (ur. 3 sierpnia 1901 w Zuzeli, zm. 28 maja 1981 w Warszawie) – arcybiskup warszawski, gnieźnieński i prymas Polski, (zwany Prymasem Tysiąclecia), kardynał, Sługa Boży Kościoła katolickiego.

Arcybiskupie Seminarium Duchowne w Poznaniu - Katolickie wyższe seminarium duchowne archidiecezji poznańskiej przygotowujące mężczyzn do przyjęcia święceń diakonatu i prezbiteratu. Klerycy są studentami kierunku teologii o specjalności kapłańskiej Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. A. Mickiewicza. Jurysdykcję kanoniczną nad Seminarium sprawuje arcybiskup poznański.

Działalność naukowa i duszpasterska

W latach 1956–1959 był wikariuszem parafii w Nowej Wsi Wielkiej, potem w Smogulcu. W 1961 kard. Stefan Wyszyński, prymas Polski, wysłał go na studia specjalistyczne do Instytutu Katolickiego w Paryżu, a następnie na studia z teologii moralnej w Papieskim Uniwersytecie Laterańskim w Rzymie. Uwieńczył je doktoratem z zakresu teologii w 1964. Studiując w Rzymie, uczestniczył przy pracach soboru watykańskiego II. Po powrocie do kraju i archidiecezji gnieźnieńskiej został profesorem Wyższego Seminarium Duchownego w Gnieźnie, a w latach 1970–1982 był rektorem tego seminarium.

Pierwsza Komunia Święta – uroczystość katolicka związana z mszą świętą podczas której wierni, przeważnie 8-letnie (2. klasa szkoły podstawowej) dzieci, po raz pierwszy przyjmują sakrament Eucharystii pod postacią Hostii. Dzieci ubierają się w specjalne stroje (dziewczynki w białe sukienki, chłopcy w garnitury lub w alby komunijne). Dzieci do tego dnia przygotowują się cały rok.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Pełnił również szereg odpowiedzialnych funkcji w gnieźnieńskiej kurii metropolitalnej, m.in. kierownika Archidiecezjalnego Instytutu Pastoralnego, wchodził w skład kapituły przy kościele kolegiackim św. Jerzego w Gnieźnie oraz otrzymał godność prałata Jego Świątobliwości.

Istnieją spory co do liczby papieży i antypapieży w historii. Wymienia się od 36 do 43 antypapieży. W roku 1942 kardynał Giovanni Mercati, prefekt Archiwów Watykanu, stworzył listę papieży, która od tamtej pory została oficjalnie uznana przez Kościół katolicki. Zamieszczona poniżej lista jest zgodna z listą Mercatiego.

Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej, od 2009 prymas senior Polski. Kawaler Orderu Orła Białego.

Wikariusz biskupi dla miasta Bydgoszczy

20 lutego 1982 papież Jan Paweł II mianował go biskupem pomocniczym arcybiskupa gnieźnieńskiego Józefa Glempa. Sakrę biskupią przyjął 25 marca 1982 w bazylice prymasowskiej w Gnieźnie. Wkrótce po konsekracji został skierowany do Bydgoszczy na stanowisko proboszcza parafii farnej św. Marcina i Mikołaja oraz wikariusza biskupiego dla miasta Bydgoszczy. Prymas Józef Glemp uzasadnił jego stałą obecność w Bydgoszczy koniecznością pobudzania i jednoczenia wspólnych dla całego miasta inicjatyw duszpasterskich. Postawił przed nim następujące zadania:

Sakrament święceń, święcenia kapłańskie, kapłaństwo, święcenia – sakrament w Kościele katolickim, także Kościołach prawosławnych, anglikańskich i starokatolickich, który nadaje władzę uświęcania, tj. udzielania innych sakramentów.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

odbywanie spotkań z dziekanami bydgoskimi,

okresowe uczestnictwo w konferencjach dekanalnych,

utrzymywanie osobistych kontaktów z kapłanami parafii bydgoskich,

organizowanie kapłańskich dni skupienia lub godzin adoracji,

roztoczenie opieki nad bydgoskimi ośrodkami duszpasterstwa specjalistycznego i akademickiego, oazowego, zakonnego, ministranckiego, głuchoniemych, niewidomych i chorych w szpitalach,

rozwój kultu Matki Bożej Pięknej Miłości („Madonny Bydgoskiej”) przy bydgoskiej farze,

organizacja stałej posługi w konfesjonale w kościele farnym,

objęcie kierownictwa Prymasowskiego Instytutu Kultury Chrześcijańskiej im. Stefana kardynała Wyszyńskiego w Bydgoszczy,

sprawowanie opieki nad Prymasowskim Instytutem Teologicznym im. Stefana kardynała Wyszyńskiego w Gnieźnie.

Oprócz obowiązków biskupa Bydgoszczy miał również wykonywać zadania wikariusza generalnego w Gnieźnie, m.in. kierować dwoma wydziałami kurii metropolitalnej: Wydziału do Spraw Zakonnych i Wydziału Katechetycznego.

Biskup diecezjalny - biskup, któremu powierzono jakąś aktualnie istniejącą diecezję. Potocznie używa się wobec biskupa diecezjalnego również określenia biskup ordynariusz danej diecezji.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Biskup Nowak do pilnych zadań pastoralnych w Bydgoszczy zaliczał troskę o pogłębienie świadomości religijnej wiernych przez udoskonalenie przekazu informacji z dziedziny wiary i moralności oraz wydarzeń z życia Kościoła. Zadania te realizował przez kilka lat w trudnym okresie stanu wojennego w PRL. Mimo wielu trudności rozwinął w Bydgoszczy niezwykle czynną i owocną posługę pastoralną. Dostosował sieć parafialną do potrzeb rozbudowującego się miasta. W latach 1982–1995 w Bydgoszczy zostało erygowanych 12 parafii, a ich liczba w 1995 sięgnęła 39. Wspierał aktywnie starania proboszczów zmierzające do budowy świątyń. W czasie jego posługi zbudowano 12 kościołów. Jako kustosz miejskiego sanktuarium maryjnego szczególną troską otaczał kult Matki Boskiej Bydgoskiej w kościele farnym. Zorganizował w nim stały dyżur spowiedniczy.

Stan wojenny został wprowadzony 13 grudnia 1981 r. na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na mocy uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r., podjętej niejednogłośnie na polecenie Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (pozakonstytucyjnego tymczasowego organu władzy, faktycznie nadrzędnego wobec konstytucyjnych władz państwowych), poparty przez Sejm PRL uchwałą z dnia 25 stycznia 1982 r.. Został zawieszony 31 grudnia 1982 r., a zniesiono go 22 lipca 1983 r.

Parafia katedralna św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy – rzymskokatolicka parafia w Bydgoszczy, erygowana około 1346. Mieści się przy ulicy Farnej 2, należy do dekanatu Bydgoszcz II.

Znaczący był jego udział przy tworzeniu Hospicjum im. ks. Jerzego Popiełuszki (1990). Był inicjatorem Bydgoskich Rekolekcji dla Młodych Małżeństw i Dni Skupienia dla Narzeczonych. Z jego inicjatywy przy parafii św. Wincentego à Paulo utworzono Specjalistyczną Poradnię Rodzinną. Przyczynił się również do sprowadzenia do Bydgoszczy sióstr z Szensztackiego Instytutu Sióstr Maryi, które podjęły w parafiach pracę z rodzinami i młodzieżą żeńską (w 2000 na osiedlu Piaski powstało szensztackie Sanktuarium Matki Bożej Trzykroć Przedziwnej w Bydgoszczy).

Franciszek Jedwabski (ur. 29 stycznia 1895 w Wilkowyi, zm. 26 czerwca 1975 w Poznaniu) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy poznański w latach 1947–1975.

Siedlce (ros. Седлец, jid. שעדליץ Shedlits) – miasto we wschodniej Polsce położone pomiędzy rzekami Muchawką i Helenką. Pod względem liczby mieszkańców 48. miejsce w Polsce i 4. w województwie mazowieckim. Siedziba kurii diecezji siedleckiej. Miasto stanowi lokalne i ponadlokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (2 szkoły wyższe, seminarium duchowne i 10 szkół średnich, szkoła muzyczna I i II stopnia), militarne (1 Siedlecki Batalion Rozpoznawczy, wojskowa komenda uzupełnień), kulturalne (2 domy kultury, 4 biblioteki, 3 muzea).

Przedmiotem szczególnej jego troski była młodzież szkolna i studenci. Tradycją stały się wspólne modlitwy biskupa z maturzystami. Doprowadził do utworzenia Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego (1985) oraz Prymasowskiego Instytutu Kultury Chrześcijańskiej (1982) – ośrodka miejskiego duszpasterstwa ponadparafialnego. Później Instytut ten przekształcił się w pięcioletnie studia teologiczne, a w roku akademickim 1988–1989 uzyskał status wyższej uczelni na prawach państwowych. W kwietniu 1990 Instytut został afiliowany do Papieskiego Wydziału Teologicznego w Poznaniu.

Papieska Rada Iustitia et Pax (łac. Pontificium Consilium de Iustitia et Pax) jest jedną z dykasterii kurii rzymskiej działającej przy Stolicy Apostolskiej. Zajmuje się kwestiami krzewienia pokoju i sprawiedliwości w świecie.

Sakra - święcenia duchowne w kościołach chrześcijańskich, najczęściej dotyczy święceń biskupich. Niegdyś sakrę nadawano nowo wybranym królom, w formie namaszczenia na stanowisko.

Podczas jego posługi na trwale w dzieje bydgoskiego kościoła wpisały się Tygodnie Kultury Chrześcijańskiej. W 1987 zorganizował po raz pierwszy Bydgoskie Dni Społeczne, służące upowszechnieniu nauki społecznej Kościoła. Potrafił skupić wokół siebie znaczące grono bydgoskiego laikatu. Na uwagę zasługuje również jego współpraca z katolickimi środkami społecznego przekazu: prasą i Radiem Plus, gdzie w 1995 zainaugurował cykl audycji pt. „Głos bydgoskiego Kościoła”.

Archidiecezja gnieźnieńska - jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim, pierwsza metropolia kościelna od 1000, siedziba prymasów Polski od 1418, oraz legatów papieskich od 1515. Unia personalna aeque principaliter z archidiecezją poznańską (1821-1946) i ad personam z archidiecezją warszawską (1946-1992).

Biskup pomocniczy - wyświęcony na biskupa duchowny katolicki, którego zadaniem jest pomoc biskupowi diecezjalnemu w zarządzaniu diecezją zazwyczaj jako wikariusz generalny lub biskupi.

Od 1990 był członkiem Papieskiej Rady Iustitia et Pax. W maju 1992 zorganizował w Bydgoszczy spotkanie Komisji Episkopatu Iustitia et Pax z krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Spotkanie, któremu przewodniczył kard. Roger Etchegaray, było okazją do prezentacji opinii o sytuacji Kościoła w państwach postkomunistycznych oraz rozważań na temat doktryny społecznej Kościoła. We wrześniu 1994 był gospodarzem spotkania Komisji Wspólnej Biskupów Polskich i Francuskich, poświęconemu wymianie doświadczeń pastoralnych.

Plac Świętego Piotra (wł. Piazza San Pietro) - plac przed bazyliką św. Piotra na Watykanie, należący do osi łączącej bazylikę i Via della Conciliazione. Został zaprojektowany w 1656 przez Berniniego jako prostopadły owal, który od strony zachodniej za pośrednictwem części w kształcie trapezu otwiera się na fasadę bazyliki, od strony wschodniej wychodzi na przebitą w latach 30. XX w. Via della Conciliazione.

Sobór Watykański II – ostatni, jak dotąd, sobór w Kościele katolickim, otwarty 11 października 1962 przez papieża Jana XXIII, zakończony 8 grudnia 1965 przez papieża Pawła VI.

Biskup siedlecki

25 marca 1996 papież Jan Paweł II mianował go biskupem diecezjalnym diecezji siedleckiej. Uroczysty ingres biskupa do katedry siedleckiej nastąpił 21 kwietnia tego roku. W czerwcu 1996 był gospodarzem 283 konferencji Episkopatu Polski. 6 października 1996 na placu św. Piotra w Rzymie koncelebrował beatyfikacyjną mszę świętą z papieżem Janem Pawłem II, w czasie której prezentował jako biskup siedlecki unickich męczenników podlaskich z Pratulina. W lutym 1997 zarządził misje ewangelizacyjne w diecezji, przygotowujące wiernych do trzeciego tysiąclecia. W 1998 zainicjował trzy diecezjalne kongresy: powołań, różańcowy oraz ruchów i stowarzyszeń katolickich. 10 czerwca 1999 był gospodarzem siedleckiego spotkania z papieżem Janem Pawłem II. Jego dziełem jest Centrum Charytatywno-Duszpasterskie przy kurii biskupiej w Siedlcach, służące m.in. rehabilitacji osób niepełnosprawnych.

Prymasowski Instytut Kultury Chrześcijańskiej im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego - sekcja zamiejscowa Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kształcąca na kierunku teologii o specjalności katechetyczno-pastoralnej w systemie zaocznym. Instytut znajduje się w Bydgoszczy.

Rektor - osoba sprawująca funkcję przełożonego w niższym, bądź wyższym seminarium duchownym. Rektor powoływany jest najczęściej przez biskupa diecezjalnego.

Zmarł 25 marca 2002 w Siedlcach, po długiej i ciężkiej chorobie. Pochowano go w podziemiach katedry siedleckiej.

Bibliografia

Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek, Bydgoski Słownik Biograficzny, t. VII, Bydgoszcz 2006, ISBN 83-85327-70-3, ss. 82–84.

Nitecki Piotr, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999, Warszawa 2000, ISBN 83-211-1311-7.

Polak Grzegorz, Kto Jest Kim w Kościele, Warszawa 1996, ISBN 83-905125-0-5.

Jan Wiktor Nowak w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2010-11-14]

Linki zewnętrzne

Nota biograficzna Jana Wiktora Nowaka na stronie diecezji siedleckiej [dostęp 2010-11-14]