Ten artykuł dotyczy królowej. Zapoznaj się również z: aktorka Jane Seymour.

Kaplica św. Jerzego na zamku Windsor

Jane Seymour, Jane lub Joanna Seymour (ok. 1508/1509 – 24 października 1537) – królowa-małżonka Anglii i Irlandii jako trzecia żona króla Anglii Henryka VIII.

Jej ojcem był sir John Seymour, matką – Margaret Wentworth. Miała dwoch braci Thomas i Edward Seymour. Król Henryk VIII powziął namiętność ku niej jeszcze podczas poprzedniego małżeństwa; poślubił ją zaledwie 11 dni po straceniu jego poprzedniej żony, Anny Boleyn – 30 maja 1536 roku.

Jane Seymour przyczyniła się do powrotu do łask króla jego córki – Marii Tudor, z pierwszego małżeństwa z Katarzyną Aragońską. Ponadto dała ona królowi jedynego męskiego potomka, późniejszego króla Anglii i Irlandii, Edwarda VI. Zmarła w wyniku gorączki poporodowej 12 dni po jego urodzeniu, w nocy z 24 na 25 października 1537 roku.

Pomimo faktu, iż Jane nie była wykształcona tak dobrze jak pierwsze dwie żony Henryka VIII, to jednak otrzymała staranną edukację. Była najbardziej znana ze swojego talentu do szycia oraz haftowania, poza tym umiała pisać i czytać; znała również łacinę i język francuski.

Jane Seymour posiadała typową dla epoki urodę – bladą cerę, włosy w kolorze jasny blond oraz niebieskie oczy. Nie była jednak uważana za piękną, była raczej przeciętnej urody. Jeżeli chodzi o charakter, Eustachy Chapuys, Cesarski Ambasador, opisał Jane jako "raczej dumną i wyniosłą" co zdecydowanie odbiega od wizerunku pokornej Joanny, który został stworzony po ślubie z królem. Kiedy jasnym stał się fakt, iż Henryk VIII jest rozczarowany i znudzony Anną Boleyn, Seymourowie rozpoczęli działania mające na celu pozbycie się królowej, i zastąpienie jej Joanną. Tomasz Cromwell, prawa ręka i sekretarz króla, który sam był zagrożony ze strony Anny Boleyn, zawarł przymierze z rodziną Seymourów, dając im liczne dowody uznania, m.in. oddając swoje apartamenty na dworze królewskim, które były połączone z apartamentami króla. Gdy król zaczął interesować się Joanną, Seymourowie ujrzeli swoją szansę aby zabłysnąć. Jako, że ich rodowym herbem był paw – symbol dumy – zastąpili go feniksem – symbolem poświęcenia. Zmiana herbu była sprytnym taktycznym posunięciem – Seymourowie nie chcieli, aby Jane była utożsamiana z nadmierną ambicją, a pragnęli aby była postrzegana jako pokorna i posłuszna kobieta.

Henryk VIII i Jane Seymour

Henryk VIII zapewne wiedział o istnieniu Joanny, kiedy był mężem Katarzyny a później Anny, jednak zauważył ją dopiero w styczniu 1536 r. To właśnie w styczniu zmarła Katarzyna Aragońska, a Anna Boleyn straciła nienarodzone dziecko. Henryk VIII był rozgniewany na żonę, iż nie dała mu syna, oraz wyraził zaniepokojenie czy kiedykolwiek będzie mu dane mieć więcej dzieci z Anną. Anna natomiast zarzuciła Henrykowi, iż straciła dziecko ponieważ wypadek, któremu Henryk uległ podczas turnieju, wyglądał tak groźnie (Henryk stracił przytomność na 2 godziny), iż królowa obawiała się o jego życie. Dodatkowo, Anna cierpiała widząc jak panna Seymour siedziała na kolanach Henryka, co doprowadziło ją do wielkiego stresu i poronienia. Henryk VIII nie pragnął jednak skrzywdzić Anny Boleyn, a romans z Joanną Seymour z założenia miał być krótkotrwały. Dowodem na to jest list i sakiewka z pieniędzmi którą Henryk przesłał swej nowej miłości w marcu 1536 r. Pieniądze były formą zapłaty za usługi które – liczył na to monarcha – Jane miała mu wkrótce wyświadczyć w jego sypialni. Jednak ona ucałowała kopertę, i rzuciła się na kolana przed królewskimi posłańcami mówiąc iż "honor to jedyna rzecz którą będzie broniła nawet za cenę śmierci, a jeżeli król pragnie ją wynagrodzić, niech zrobi to po jej ślubie".

Jane Seymour i upadek Anny Boleyn

Z każdym dniem pozycja Anny Boleyn słabła. Król nie wykazywał już zainteresowania nią, chociaż jeszcze w kwietniu w liście do cesarza nazwał ją "umiłowaną i drogą małżonką". Jednak kłótnia Anny z Cromwellem prawdopodobnie przypieczętowała jej los – na początku maja królowa została oskarżona o zdradę stanu (planowanie zamordowania króla), cudzołóstwo oraz kazirodztwo. Jane stała się kandydatką na żonę numer trzy, co nie spodobało się ludności angielskiej. Chociaż Anna Boleyn nigdy nie była popularna, to jednak ludziom nie podobało się, że w czasie gdy druga żona jest przesłuchiwana i wciąż żyje, Henryk już planuje poślubić kolejną panią, nawet tego nie ukrywając.

Wkrótce po raz kolejny dał o sobie znać charakter Joanny. Jak podaje Eustachy Chapuys:

Z tego zapisu wyraźnie wynika iż Jane Seymour czuła się tak pewna swojej pozycji iż nie wahała się poruszać z Henrykiem VIII drażliwych tematów. Córka Henryka, Maria, bez wątpienia była tematem, o którym Henryk niechętnie rozmawiał, gdyż nie tolerował nieposłuszeństwa najstarszej córki. Kontynuacja tej rozmowy odsłania nam kolejny fakt – pomimo iż Jane została nazwana "głupią", powiedziała królowi, iż uważa za stosowne naprawić stosunki z Lady Marią, ze wzgląd na spokój króla, jej samej, jej przyszłych dzieci oraz całego Królestwa, gdyż bez tego ani Jego Wysokość ani jego lud nie będą zadowoleni.

Małżeństwo z Henrykiem VIII

Anna Boleyn została ścięta 19 maja 1536 r. Następnego dnia, król i Jane Seymour zaręczyli się w Hampton Court. Ślub odbył się 30 maja 1536 r. Jane jako królowa utrzymywała bliskie stosunki z Anną Stanhope (drugą żoną jej brata Edwarda) oraz siostrą Elżbietą (która w 1538 r. poślubiła syna Tomasza Cromwella, Grzegorza). Ponadto nowa królowa zatroszczyła się o Marię Tudor, córkę Katarzyny Aragońskiej – to dzięki niej Maria powróciła do łask króla, chociaż nie została przywrócona do aktu sukcesji aż do 1544 r. za namową szóstej żony Henryka, Katarzyny Parr. Jane dbała również o wizerunek swoich dam dworu – francuskie stroje propagowane przez Annę Boleyn zostały zabronione.

Na początku 1537 r. Jane Seymour spodziewała się pierwszego dziecka, ku zadowoleniu króla i całego dworu. Oczywiście nikt nie ukrywał, iż pożądany jest męski potomek, a nie kolejna córka. We wrześniu królowa zajęła apartamenty przeznaczone do porodu, oczekując na narodziny dziedzica.

Małżeństwo z Henrykiem VIII należało do spokojnych i szczęśliwych. Jane była uległą żoną, choć było kilka sytuacji w których Henryk VIII ostrzegł żonę, aby przestała mieszać się w jego sprawy. Było to przy okazji Pielgrzymki Łaski, kiedy Jane błagała Henryka VIII, aby zaniechał likwidacji klasztorów. Henryk odparł aby "nie mieszała się w jego sprawy" i "pamiętała o ostatniej Królowej Annie" która trafiła na szafot m.in. za nadmierne zainteresowanie polityką.

Narodziny upragnionego syna

Poród rozpoczął się po południu 9 października, był długotrwały i bolesny. Wkrótce jasnym stało się, że zarówno życie matki i dziecka jest zagrożone – cała Anglia modliła się za rodzącą królową. W końcu około drugiej nad ranem 12 października na świat przyszedł długo oczekiwany syn. Chłopcu nadano imię Edward i stał się on prawowitym następcą tronu. Henryk, wówczas 46-letni, nie krył swojej radości.

15 października Edward został ochrzczony – zwyczaj nakazywał aby matka nie uczestniczyła w tym wydarzeniu. Matką chrzestną została Maria Tudor, obecna była również czteroletnia wówczas Elżbieta, którą na rękach trzymał brat królowej, Edward. Cała Anglia świętowała narodziny chłopca, który wkrótce otrzymał tytuł Księcia Walii i Kornwalii oraz Hrabiego Carnarvon. Rodzina Seymourów została wywyższona jeszcze bardziej niż przedtem – Edward Seymour otrzymał tytuł Hrabiego Hertford (tytuł dziedziczony), a Tomasz Seymour tytuł szlachecki oraz dobra ziemskie.

Śmierć

Radość została szybko przerwana – stan królowej pogorszył się, wystąpiła gorączka. 23 października nastąpiła poprawa i wszyscy mieli nadzieję, że królowa wyzdrowieje. Niestety, jej stan ponownie uległ pogorszeniu, Jane zaczęła majaczyć. Zmarła dokładnie 12 dni po narodzinach syna, 24 października 1537 roku. Podawane są różne przyczyny śmierci – ogólnie przyjęta jest gorączka poporodowa, na którą często umierały kobiety w wyniku braku odpowiedniej higieny podczas porodu. Do dzisiaj jest kwestią sporną, czy królowa została poddana cesarskiemu cięciu. Zabiegu tego nie przeprowadzano na żyjących kobietach, ponieważ szansa na przeżycie była niewielka. W starożytnym Rzymie cesarskiemu cięciu poddawano martwe ciężarne kobiety, bowiem prawo zabraniało pochowania kobiety z dzieckiem w brzuchu. Jednak nie ma żadnego zapisu, który potwierdziłby cesarskie cięcie na Joannie Seymour – zapewne wzmianka, iż książę Edward urodził się w taki sposób, zostałaby zapisana. Wręcz przeciwnie, wszystko wskazują na to, iż Jane urodziła siłami natury, gdyż w dniu chrzcin syna przyjmowała w swoich komnatach gości do późnych godzin nocnych, oraz modliła się w kaplicy w Hampton Court. Gdyby faktycznie odbyło się cesarskie cięcie, królowa nie miałaby na to sił.

Jako jedyna z królowych-małżonek Henryka VIII Jane spoczywa z nim we wspólnym grobie w Kaplicy św. Jerzego na zamku Windsor, w prezbiterium. Dziesięć lat po jej śmierci kryptę otwarto i wstawiono tam olbrzymią ołowianą trumnę Henryka (miał prawie 1,90 m wzrostu i ważył pod koniec życia ok. 140 kg). Sto lat później wstawiono do krypty trumnę zdekapitowanego (tj. pozbawionego głowy) króla Karola I. Ostatni pochówek w krypcie Jane Seymour miał miejsce w roku 1695, umieszczono tam wówczas trumienkę jednego z licznych dzieci księżniczki Anny Stuart. Potem, przy przebudowie kaplicy po pożarze, zapomniano o krypcie i odkryto ją przypadkiem dopiero w 1813. Trumna Henryka pękła (czy też została rozbita i obrabowana za czasów Cromwella) i było widać jego gigantyczny szkielet, trumnę Karola I otwarto z rozkazu Księcia Regenta, ale szczątki Jane pozostawiono w spokoju. Umieszczony tam 300 lat po śmierci Jane Seymour napis na marmurowej płycie nagrobnej głosi "In a Vault Beneath This Marble Slab Are Deposited The Remains of Jane Seymour Queen of Henry VIII, 1537. King Henry VIII, 1547. King Charles I, 1648, And An Infant Child of Queen Anne. This Memorial Was Placed Here by Command of King William IV, 1837".

W kulturze Jane Seymour jest obecna choćby dzięki Gaetano Donizettiemu i jego operze – Anna Boleyn. W serialu "Dynastia Tudorów" w rolę Joanny Seymour wcieliły się dwie aktorki; Anita Briem (sezon 2) oraz Anabelle Wallis (sezon 3).

Przypisy

Bibliografia