Janusz Zakrzeński - Polski Serwis Naukowy

Grób Janusza Zakrzeńskiego na Powązkach

(lipiec 2011)

Janusz Stanisław Zakrzeński (ur. 8 marca 1936 w Przededworzu, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski aktor teatralny i filmowy, pedagog, wieloletni członek Związku Piłsudczyków.

Życiorys

Młodość i wykształcenie

Urodził się w 1936 r. w Przededworzu k. Chmielnika na Kielecczyźnie, w religijnej rodzinie ziemiańskiej o tradycjach patriotycznych. Jego ojciec w okresie I wojny światowej służył w 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. W 1945 rodzina wyjechała z rodzinnego dworu na tzw. Ziemie Odzyskane. Po uwięzieniu ojca, rodzinę utrzymywała matka, śpiewaczka operowa, która dzięki pomocy Krystyny Jamroz dostała etat w Operze Wrocławskiej.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.
Gmach Teatru Miejskiego wzniesiono przy ulicy Świdnickiej w latach 1839 - 1841 wg projektu Carla Ferdinanda Langhansa, z nowoczesną sceną i widownią na około 1600 miejsc. Po pożarach (w 1865 i 1871), budynek przebudowano podwyższając widownię i nadscenium, dostawiono pawilon malarni i rozbudowano portyk oraz ozdobiono z zewnątrz malowidłami. Odbudową z 1865 kierował Karl Lüdecke, a tą z 1871-1872 Karl Schmidt. W 1871 postawiono także na krawędzi dachu rzeźby muz wykonane ze sztucznego piaskowca (obecnie stoją tam odlewy z zaginionych oryginałów wykonane na początku XXI wieku). Po 1945 usunięto zniszczone pociskami figury muz oraz z przyczyn politycznych zdjęto z fasady nieuszkodzone popiersia artystów niemieckich: Beethovena, Goethego, Mozarta i Schillera oraz skuto freski Schmidta z zewnętrznej ściany. W 1954-1956 rozbudowano południową część budynku. Gruntowna modernizacja rozpoczęła się w 1997 a zakończyła w 2006.

Jako młody chłopiec, zaraz po I Komunii Świętej został ministrantem, a równocześnie działał w harcerstwie, gdzie poznał bardzo patriotycznego i wymagającego ks. prefekta Józefa Piątyszka - komendanta hufca harcerskiego, który z entuzjazmem opowiadał dzieciom i młodzieży historię Polski.

W 1953 ukończył III LO we Wrocławiu i rozpoczął studia medyczne. Równolegle podjął też pracę sanitariusza.

Księga Dżungli (ang. The Jungle Book, 1967) – amerykański film animowany oparty na powieści Rudyarda Kiplinga Księga dżungli, a wyprodukowany przez Walta Disneya. Z książki zapożyczono jednak głównie bohaterów, a fabuła filmu nie ma prawie nic wspólnego z książkową.
Babe – świnka w mieście (ang. Babe: Pig in the City, 1998) – australijsko-amerykański film familijny, kontynuacja filmu z 1995 roku – Babe – świnka z klasą.

Po dziewięciu miesiącach w Pogotowiu Ratunkowym, zdecydował jednak zmienić kierunek kształcenia i rozpoczął studia aktorskie w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie, które ukończył w 1960. Emisji głosu uczył się u krakowskich profesorów Bronisława Romaniszyna, Józefa Gaczyńskiego, Tadeusza Serafina i Mieczysława Kotlarczyka. Umuzykalnienia na studiach uczył go natomiast Krzysztof Penderecki (wtedy student 6 roku Akademii Muzycznej).

Polonia Mater Nostra Est (Polska naszą matką jest) - polskie odznaczenie cywilne przeznaczone dla Polaków i obcokrajowców za specjalne zasługi dla Narodu i Państwa Polskiego. Honorowanie zasłużonych tym medalem istnieje od 1995 r. Odznaczenie te, nadawane jest przez organizację społeczno-polityczną, Społeczna Fundacja Pamięci Narodu Polskiego, z siedzibą w Warszawie, (Krajowy Rejestr Sądowy Podmiot nr:0000208268), posiadającą także lokalne oddziały w większych miastach Polski. Pomysłodawcą i inicjatorem Fundacji i tego odznaczenia był mgr. Jerzy Myrcha.
Mieczysław Kotlarczyk (ur. 6 czerwca 1908 w Wadowicach, zm. 21 lutego 1978 w Krakowie) - polski reżyser teatralny, aktor, dramaturg i krytyk literacki; twórca Teatru Rapsodycznego. Od 1931 kierował w Wadowicach stałym Teatrem Powszechnym.

Działalność zawodowa

Na scenie zadebiutował rolą Hektora w Troilusie i Kresydzie Williama Szekspira w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, gdzie poznał ks. Karola Wojtyłę, późniejszego papieża Jana Pawła II, który przychodził oglądać wiele przedstawień teatralnych, w tym także z udziałem Janusza Zakrzeńskiego.

Siedemnaście mgnień wiosny (ros. Семнадцать мгновений весны) – radziecki serial telewizyjny z 1973 roku na podstawie jednej z powieści Juliana Siemionowa, w reżyserii Tatiany Lioznowej. Autorem scenariusza i narratorem filmu był sam autor. Serial liczył 12 odcinków, których akcja rozgrywa się w ciągu 17 dni (stąd tytuł). Realizowano go głównie na Łotwie, a Ryga udawała miasta szwajcarskie.
Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 w Karlsruhe, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – funkcjonariusz nazistowski, z wykształcenia prawnik, zbrodniarz wojenny. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego w 1923, członek NSDAP od 1927. Jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa (niem. Führerprinzip). W okresie 1939-1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich (Generalne Gubernatorstwo).

Występował na deskach teatrów: im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1960–1967), Polskiego (1967–1974), Nowego (1974–1984) i Narodowego (1984–1985) w Warszawie. Od 1985 był aktorem Teatru Polskiego w Warszawie.

Znany głównie jako odtwórca roli marszałka Józefa Piłsudskiego w filmie z Polonia Restituta, czy Benedykta Korczyńskiego w Nad Niemnem.

Przez wiele lat wykładał retorykę w Wyższej Szkole Menedżerskiej w Warszawie oraz w Wyższym Duchownym Seminarium Metropolitalnym im. św. Jana Chrzciciela. W ostatnim czasie współpracował także z Wyższą Szkołą Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu.

Teatr Narodowy w Warszawie jest najstarszym, obecnie istniejącym, teatrem w Polsce, założonym w 1765 roku przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pierwszy stały teatr na ziemiach polskich powstał 17 lat wcześniej w Białymstoku.
IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza aktorów i filmów. Zawiera informacje o artystach i produkcjach z wielu części świata (w tym także polskich). Z bazy możemy się dowiedzieć między innymi o dorobku aktorów (reżyserów, scenarzystów, muzyków i innych osób związanych z produkcją i tworzeniem filmu), przeczytać krótkie syntetyczne biografie (przy niektórych osobach). Baza pozwala również sprawdzić informacje o filmach, serialach i produkcjach telewizyjnych (nawet tych w produkcji), jak również o nagrodach filmowych. Mankamentem bazy jest nieuwzględnianie charakterystycznych znaków diakrytycznych niektórych języków, w tym języka polskiego.

9 kwietnia 2010 tuż po zakończeniu spektaklu Dżuma Alberta Camusa, w którym zagrał Staruszka plującego na koty, otrzymał listownie wypowiedzenie z Teatru Polskiego w Warszawie od pełniącego obowiązki dyrektora teatru Marka Szyjko. We wrześniu tego samego roku aktor miał obchodzić 50-lecie pracy aktorskiej.

Działalność społeczna

Był autorem dwóch książek: Moje spotkania z Marszałkiem i Gawędy o potędze słowa. Sam również stał się bohaterem wywiadu rzeki Co mi zostało z tych lat przeprowadzonego przez Lidię Stanisławską oraz książki Siła codzienności (autor: Marzanna Graff-Oszczepalińska).

Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię – film kryminalny Janusza Majewskiego z 1969 roku, nakręcony na podstawie powieści Krzysztofa Kąkolewskiego. Film opowiada o emerytowanym milicjancie, prowadzącym prywatne śledztwo w sprawie napadu. Uznany za najlepszy polski film kryminalny, m.in. ze względu na kreację aktorską Zygmunta Hübnera.
Związek Piłsudczyków - wielopokoleniowa, ogólnopolska organizacja niepodległościowa, zarejestrowana 28 czerwca 1989 jako kontynuacja działającego w latach 80. Duszpasterstwa Rodzin Legionistów i POW-iaków. Jako główny cel stawia sobie kultywowanie tradycji piłsudczykowskiej i niepodległościowej oraz wychowanie patriotyczne i proobronne młodzieży.

Był członkiem rady programowej Związku Piłsudczyków, a także założycielem Akademii Dobrych Obyczajów, w której wykładał kulturę słowa. Kadrę akademicką tworzyli z nim między innymi: Ewa Dałkowska, Eugenia Herman, Marzanna Graff, Teresa Lipowska, Jan Józef Kasprzyk i Leszek Miodek.

Był bardzo związany z regionem świętokrzyskim, a szczególnie z Chmielnikiem. Uczestniczył tam m.in. w uroczystościach nadania imienia szkole, występował w przedstawieniach i śpiewał.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Pod koniec życia często odtwarzał (m.in. na uroczystościach rocznicowych) postać marszałka Józefa Piłsudskiego m.in. podczas listopadowego Święta Niepodległości.

Przez wiele lat pozostawał w bliskich kontaktach z Fundacją Zdążyć z Pomocą. Propagował w środowisku twórców i ludzi dobrej woli działalność Fundacji na rzecz chorych i niepełnosprawnych dzieci. Był współautorem wydanej w celach charytatywnych księgi Złote Myśli Ludzi Wielkiego Umysłu, Talentu i Serca, w której zamieścił swoje aforyzmy i przemyślenia. Nagrywał płyty z bajkami dla dzieci, publikowanymi przez Fundację.

Grek Zorba (ang. Zorba the Greek, gr. Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά) - powieść greckiego autora Nikosa Kazantzakisa, opisujące losy Macedończyka o imieniu Alexy Zorba. Pierwsze wydanie miało miejsce w 1946, natomiast pierwsze polskie wydanie w 1971. Na podstawie powieści powstał musical, balet i w 1964 film w reżyserii Michaela Cacoyannisa z Anthonym Quinnem w roli głównej.
Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" – polski medal nadawany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego osobom lub instytucjom wyróżniającym się w dziedzinie twórczości artystycznej, działalności kulturalnej lub ochronie kultury i dziedzictwa narodowego. Medal nadawany jest w oparciu o ustawę z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przez Ministra Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego.

Śmierć

10 kwietnia 2010 zginął tragicznie w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku.

21 kwietnia 2010 w Bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie odbyło się nabożeństwo żałobne w intencji aktora, któremu przewodniczył arcybiskup Andrzej Dzięga. We mszy oprócz rodziny i znajomych uczestniczyło m.in. wielu aktorów, a także przedstawicieli władz państwowych na czele z ministrem kultury Bogdanem Zdrojewskim. Po uroczystościach żałobnych w Bazylice Janusz Zakrzeński został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Pierwsza Komunia Święta – uroczystość katolicka związana z mszą świętą podczas której wierni, przeważnie 8-letnie (2. klasa szkoły podstawowej) dzieci, po raz pierwszy przyjmują sakrament Eucharystii pod postacią Hostii. Dzieci ubierają się w specjalne stroje (dziewczynki w białe sukienki, chłopcy w garnitury lub w alby komunijne). Dzieci do tego dnia przygotowują się cały rok.
Bursztynowe drzewo - nagroda przyznawana przez Kaszubów za wybitne zasługi wobec kultury. Wywodzi się z myśli, że bursztyn i drzewo to największe skarby Kaszub a ich połączenie gwarantuje moc, dostatek i wrażliwość na piekno. Jednym z członków jury przyznającego nagrode w okresie międzywojennym był malarz marynista Marian Mokwa

15 maja 2010 na cmentarzu w Chmielniku odsłonięto obelisk poświęcony pamięci Janusza Zakrzeńskiego, ustawiony obok grobu jego dziadków.

Role teatralne (wybór)

Dżuma (2010) − staruszek plujący na koty

Pociąg wspomnień (2009) - wojskowy

Opowieść zimowa (2009) − Stary Pasterz

Bezgłośny krzyk (2008) - grał samego siebie

Wyzwolenie (2007) − Karmazyn, Prymas

Pasjanse pana Marszałka - czyli rzecz o Józefie Piłsudskim (2005) - marszałek Józef Piłsudski

Wnętrze (2003) − starzec

Burza (2003) − Alonzo

Don Juan, czyli Kamienny gość (2001) − posąg komandora

Requiem dla gospodyni (2000) − gospodarz

Intryga... (2000) − kasztelan Uczciwski / Sławicki

Igraszki z diabłem (1999) − Sarka-Farka

Co mi zostało z tych lat − Recital (1999)

Damy i huzary (1998) − major

Wizyta starszej pani (1998) − burmistrz

Zemsta (1998) − Cześnik Raptusiewicz

Grek Zorba (1997) − Alexis Zorba

Dwanaście białych wielbłądów (1961) − agent II

Mądremu biada (1961) − Riepietiłow

Lilla Weneda (1961) − Gryf

Królowa Przedmieścia (1960) − Zadrożny

Sławna historia o Troilusie i Kresydzie (1960) − Hektor

Chatka Puchatka (ang. The House at Pooh Corner) – napisana przez A.A. Milne, ilustrowana przez E. H. Sheparda, powieść dla dzieci, będąca drugą częścią przygód Kubusia Puchatka. Po raz pierwszy ukazała się w Wielkiej Brytanii w 1928 roku, a w Polsce wydana została 10 lat później w 1938 roku. Z języka angielskiego została przełożona m.in. przez Irenę Tuwim.
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)