Jaskinia - Polski Serwis Naukowy

Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.

Opisy

Opisując jaskinie podaje się zwykle następujące informacje:

Obecnie w Polsce istnieje 19 jaskiń, które są udostępnione dla ruchu turystycznego lub prowadzi przez nie szlak turystyczny. Większość z nich znajduje się w Tatrach (6), na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej (5), w Sudetach (3) i w Beskidach (3), po jednej na obszarze Gór Świętokrzyskich i Pomorza Gdańskiego.
Stygofile (troglofile, freatofile) – element stygonu, gatunki wód podziemnych, które występują także w innych typach wód, na ogół gatunki eutropowe zamieszkujący wody powierzchniowe (np. krenal, rhitral, potamal), potrafiące rozwijać się także w wodach podziemnych zazwyczaj na niewielkich głębokościach. Osobniki stygofilne odznaczają się znaczną przezroczystością ciała i redukcją oczu.

długość – suma długości wszystkich poznanych korytarzy, studni i kominów jaskini,

rozciągłość – to największa odległość między skrajnymi punktami znanymi w jaskini wyznaczonymi w rzucie pionowym,

głębokość – różnica wysokości pomiędzy najwyżej położonym otworem jaskini a jej dnem – to jest miejscem znajdującym się w niej najniżej;

deniwelacja – różnica wysokości pomiędzy najniższym i najwyższym punktem znanym w jaskini; jeśli najwyższym jej punktem jest otwór wtedy deniwelacja jest równa głębokości jaskini, zwykle dla uproszczenia całą deniwelację jaskini określa się terminem głębokość

wysokość otworów – wysokość na jakiej znajduje się wejście do jaskini względem poziomu morza,

wysokość otworów nad dnem doliny – wysokość otworu względem punktu w dolinie, ponad którym wznosi się jaskinia,

ekspozycja otworów – kierunek, w który zwrócony jest otwór jaskini (np. N, NW, SE),

Rodzaje jaskiń

Podział jaskiń ze względu na genezę powstania:

Nietoperze, rękoskrzydłe (Chiroptera) – rząd ssaków łożyskowych, obejmujący ok. 1100 gatunków, do którego zalicza się 17 rodzin zgrupowanych w dwóch podrzędach:
Fauna (od łac. Faunus - bóg trzód i pasterzy) – ogólne określenie na wszystkie gatunki zwierząt na danym obszarze (np. fauna Polski) lub w danym środowisku (fauna sawannowa), a także okresie geologicznym (np. fauna kambryjska). Badanie fauny pozostaje w gestii faunistyki, ale korzystają z niego również inne dziedziny biologii, np. ekologia i etologia, natomiast odkrycia faunistyki są systematyzowane przez systematykę.

Otwór jednego z typów jaskiń pierwotnych – jaskini lawowej – tzw. tunelu lawowego, Idaho, USA

Tunel lawowy w Hawajskim Wulkanicznym Parku Narodowym. Ślad na ścianie po prawej wskazuje poziom płynącej przez pewien czas lawy

Jaskinie pierwotne – powstające jednocześnie ze skałą, w której występują. Najczęstszym typem są jaskinie powstające w czasie krzepnięcia lawy wulkanicznej, np. przez jej wypłynięcie spod zakrzepłej już powierzchniowej skorupy – są to jaskinie lawowe, próżnie po dużych pęcherzach gazów wulkanicznych. Zalicza się do nich również jaskinie powstające w rafach koralowych wraz z ich rozwojem i inne.

Jaskinie wtórne – powstające w wyniku późniejszych, różnorakich procesów geologicznych zachodzących w skałach. Wśród nich można wyróżnić:

Krasowe – najpospolitszy typ jaskiń, powstają one w wyniku procesów krasowych, czyli chemicznego i mechanicznego oddziaływania wody na skały krasowiejące. Ten rodzaj jaskiń odznacza się często bogatą szatą naciekową.

Pseudokrasowe – wykazujące pewne podobieństwo morfologiczne do jaskiń krasowych, z tym że rola wody w ich powstawaniu była inna, polegała np. na wymywaniu mniej odpornego materiału skalnego. Dość często mianem jaskiń pseudokrasowych określa się wszystkie rodzaje jaskiń wtórnych, które powstały w wyniku procesów innych niż krasowe.

Tektoniczne – powstałe w wyniku ruchów tektonicznych.

Grawitacyjne – powstające w wyniku ruchów masowych: spełzywania, osuwania, obrywów itp. (jaskinie szczelinowe i osuwiskowe)

Wietrzeniowe-erozyjne – efekt procesów wietrzenia i erozji, np. jaskinie wymywane przez fale morskie.

Lodowcowe – powstałe w wyniku działania wód podlodowcowych.

Jaskinie mogą odznaczać się genezą złożoną, wykształcić się pod wpływem kilku czynników.

Osuwisko - nagłe przemieszczenie się mas ziemnych, powierzchniowej zwietrzeliny i mas skalnych podłoża spowodowane siłami przyrody lub działalnością człowieka (podkopanie stoku lub jego znaczne obciążenie). Jest to rodzaj ruchów masowych, polegający na przesuwaniu się materiału skalnego lub zwietrzelinowego wzdłuż powierzchni poślizgu (na której nastąpiło ścięcie), połączone z obrotem. Ruch taki zachodzi pod wpływem siły ciężkości. Osuwiska są szczególnie częste w obszarach o sprzyjającej im budowie geologicznej, gdzie warstwy skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych występują naprzemiennie. Miejsca występowania osuwisk to naturalne stoki i zbocza dolin i zbiorników wodnych, obszary źródłowe rzek (gdzie erozja wsteczna zwiększa spadek terenu), skarpy wykopów i nasypów oraz wyrobisk.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Podział jaskiń ze względu na mikroklimat:

statyczne – ciepłe lub zimne - utrzymujące stałe warunki (temperatura, wilgotność), wśród nich wyróżniają się zwłaszcza jaskinie lodowe;

dynamiczne - o zmiennych warunkach, najczęściej wskutek aktywnej wymiany powietrza z powierzchnią.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)