Jaspis - Polski Serwis Naukowy

jaspis

jaspis czerwony - brekcjowaty

Jaspis (nazwa pochodzi od greckiego słowa iaspis - cętkowany kamień) — skała osadowa, zbita, drobnoziarnista, zbudowana z chalcedonu i kwarcu – występują one w zmiennych proporcjach. Zawiera różne minerały spełniające rolę domieszek są to: hematyt, goethyt, magnetyt, mangan, chloryty, aktynolit, epidot, zoisyt. Związki żelaza nadają jaspisom barwę brązową, żółtą, czerwoną lub zieloną.

Buła – kulista lub bochenkowata forma występowania niektórych skał lub skupień mineralnych w postaci okrągławych brył. Charakterystyczna dla niektórych konkrecji (określenie dużej - powyżej kilkudziesięciu centymetrów, konkrecji).

Magnetyt – minerał z gromady tlenków, zaliczany do grupy spineli (żelazowych). Należy do minerałów bardzo pospolitych i wyjątkowo szeroko rozpowszechnionych.

Właściwości

Chemizm: SiO2

Układ krystalograficzny: trygonalny

Barwa: wszystkie barwy, pasiasty lub plamisty

Rysa: biała, żółta, brązowa, czerwona

Twardość w skali Mohsa: 6,5 -7

Gęstość: 2,58 -2,91 g/cm3

Łupliwość: brak

Przełam: haczykowaty, muszlowy

Jaspis jest odmianą chalcedonu, niekiedy jednak ze względu na ziarnistą strukturę traktuje się go jako samodzielną grupę w obrębie grupy kwarców.

Niedźwiedzia Góra – całkowicie zalesione wzniesienie (354 m n.p.m.) na obszarze Garbu Tenczyńskiego na południowy wschód od Krzeszowic. Wchodzi w skład dużego kompleksu leśnego (m.in. Puszcza Dulowska, Las Zwierzyniecki). W pobliżu Niedźwiedziej Góry czynny, duży kamieniołom diabazów „Niedźwiedzia Góra”. Wydobywa się w nim i przerabia skałę pochodzenia wulkanicznego. Obok kamieniołomu dawna kopalnia „Krystyna I”, dalej, po północnej stronie Niedźwiedziej Góry i wzniesienia Czerwieniec (380 m n.p.m.) druga, również nieczynna kopalnia „Krystyna II”.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Odmiany:

basanit - drobnoziarnisty, czarny. Stosowany przez jubilerów do próby rysy;

jaspis agatowy - żółto, brązowo lub zielono nakrapiany, zrośnięty z agatem;

jaspis egipski - (kwarc niklowy) silnie żółty i czerwony;

jaspis pejzażowy - brązowy, przypominający pejzaż rysunek wywołany tlenkiem żelaza;

jaspis pasiasty - struktura warstwowa z szerszymi lub węższymi pasami;

jaspis z Nunkirchen - białoszarawy, znaleziony w Nadrenii. Barwiony błękitem berlińskim, jako "niemiecki lapis" - imituje lapis lazuli;

mookait - z różowymi lub jasnoczerwonymi chmurkami. Znaleziony w Australii;

rogowiec - bardzo drobnoziarnisty, szary, brązowoczerwony, rzadziej zielony lub czarny;

silex - żółto i brązowoczerwono plamisty lub pasiasty;

unakit - zielono różowa odmiana zbudowana z kwarcu i chalcedonu.

Występowanie

Zazwyczaj w skałach osadowych w postaci drobnych wkładek; jako wypełnienie szczelin lub żył oraz w postaci buł. Często występuje w formie otoczaków w osadach aluwialnych i lodowcowych. Jest szeroko rozpowszechniony, czasami tworzy duże wystąpienia o charakterze złóżowym.

Barwa – wrażenie psychiczne wywoływane w mózgu człowieka (i zwierząt), gdy oko odbiera promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu światła, a pisząc dokładniej, z widzialnej części fal świetlnych. Główny wpływ na to wrażenie ma skład widmowy promieniowania świetlnego, w drugiej kolejności ilość energii świetlnej, jednak niebagatelny udział w odbiorze danej barwy ma również obecność innych barw w polu widzenia obserwatora, oraz jego cechy osobnicze, jak zdrowie, samopoczucie, nastrój, a nawet doświadczenie i wiedza w posługiwaniu się zmysłem wzroku.

Krzeszowice – miasto w woj. małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzeszowice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego.

Miejsca występowania:

Świat: Meksyk, USA, Rosja - (Ural i Syberia), Chiny, Indie.

Polska: Niedźwiedzia Góra, k. Krzeszowic.

Zastosowanie

Materiał jubilerski

materiał dekoracyjny, do wyrobu przedmiotów użytkowych i artystycznych

atrakcyjne jego odmiany są poszukiwane przez kolekcjonerów

używany jako kamień okładzinowy

Ciekawostki

Pektorał, którego używał Arcykapłan w Świątyni Jerozolimskiej, był ozdobiony dwunastoma szlachetnymi kamieniami. Każdy kamień symbolizował jedno z dwunastu pokoleń Izraela. Jaspis symbolizował pokolenie Judy, z którego wywodzi się Jezus. Św Jan w Apokalipsie użył jaspisu, jako symbolu Chrystusa-Boga w Ap 4,3; Ap 21,18-19.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Twardość w skali Mohsa została skonstruowana przez niemieckiego mineraloga Friedricha Mohsa w 1812 r. Jest to skala dziesięciostopniowa, przy czym twardość poszczególnych minerałów nie jest ułożona proporcjonalnie i liniowo – ma charakter porównawczy. Każdy minerał może zarysować minerał poprzedzający go na skali – bardziej miękki i może zostać zarysowany przez następujący po nim – twardszy. Jest to jedynie skala orientacyjna, a klasyfikacja polega na tym, że jeżeli badany minerał będzie w stanie zarysować powierzchnię minerału wzorcowego, będzie zaklasyfikowany z jego twardością. Np. jeżeli minerał badany zarysuje powierzchnię kwarcu, będąc jednocześnie rysowany przez niego, będzie miał taką samą twardość. Minerały są ustawione od najmniej do najbardziej twardego. Jeżeli minerał badany będzie w stanie zarysować np. kwarc, a on nie będzie w stanie zarysować materiału badanego, to twardość próbki uznamy za co najmniej 7,5 (porównanie z topazem mówi, czy nie jest większa).

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Jaspis

geologia, minerał

Bibliografia

W. Szumann, „Kamienie szlachetne i ozdobne”, ISBN 8370203248, Warszawa 2004.

N. Sobczak, „Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych”, ISBN 837001030X, Warszawa 1986.

R. Hochleitner, „Minerały i kryształy”, ISBN 8370792812, Warszawa 1986.

O. Medenbach, „Leksykon Przyrodniczy. Minerały”, ISBN 8386146443, Warszawa 1995.

„Podręczny Leksykon Przyrodniczy. Minerały i kamienie szlachetne”, ISBN 8373910999, Warszawa 2004.

K. Maślankiewicz, „Kamienie szlachetne”, ISBN 8322002998, Warszawa 1987.

C. Hall, „Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne”, ISBN 8371848382, Warszawa 2000.

G. G. Gormaz i J. J. Casanovas, „Atlas mineralogii”, ISBN 8385231102, Warszawa 1992.