Jaszczur - Polski Serwis Naukowy

Ilustracja do Jaszczura wykonana w 1897 przez Adriena Moreau

Inskrypcja z jaszczura zapisana w języku arabskim, błędnie określonym przez Balzaka jako sanskryt

Jaszczur (oryg. fr. La peau de chagrin) – powieść Honoriusza Balzaka wydana po raz pierwszy w sierpniu 1831. Napisana przed stworzeniem ogólnego planu cyklu Komedia ludzka, została następnie umieszczona w jej części zatytułowanej Studia filozoficzne. Akcja utworu rozgrywa się w czasach współczesnych autorowi, bezpośrednio po rewolucji lipcowej i wstąpieniu na tron Ludwika Filipa I.

Stracone złudzenia (oryg. fr. Illusions perdues) – powieść Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka (wchodzi w skład Scen z życia na prowincji). Składa się z trzech części zatytułowanych odpowiednio Dwaj poeci, Wielki człowiek z prowincji w Paryżu oraz Cierpienia wynalazcy. Kolejne komponenty utworu były publikowane w latach 1836–1843.
Ludwik Filip I (ur. 6 października 1773, zm. 26 sierpnia 1850) – król Francuzów (Roi des Français), był ostatnim królem panującym we Francji. Panował w latach 1830–1848, z książęcej linii orleańskiej Burbonów.

Okoliczności powstania utworu

Praca nad utworem

Jaszczur powstawał w latach 1830–1831, bezpośrednio po sukcesie czytelniczym Szuanów i Fizjologii małżeństwa.

Przed publikacją utworu Balzak starał się przyciągnąć uwagę potencjalnych czytelników, publikując na łamach La Caricature pod pseudonimem Hrabia Aleksander B. szczegółowy opis treści przyszłej książki oraz kilka jej fragmentów. Ponadto 9 grudnia 1830 zdradził tytuł przyszłego utworu i określił go jako opowieść orientalną, tym razem podpisując się jako Alfred Cordreux. Pisarz nie spodziewał się przy tym, by przyszłe dzieło było utworem o dużej wartości. Określał nawet fabułę zaplanowanej powieści jako "nonsensowną", podkreślając jednak, że jest ona pretekstem do przedstawienia kilku sytuacji, jakich osobiście doświadczył. Dopiero w miarę pracy nad utworem zmienił zdanie w kwestii jego wartości artystycznych.

Komedia Ludzka (La Comédie Humaine) to cykl powieści i opowiadań wybitnego francuskiego pisarza Honoriusza Balzaka składający się z ponad 130 utworów, w których wielokrotnie pojawiają się te same postacie, a jest ich ponad 2000.
Wygnańcy (oryg. fr. Les Proscrits) - powieść Honoriusza Balzaka z 1831, należąca do Studiów filozoficznych cyklu Komedia ludzka. Obok utworów Ludwik Lambert, Serafita i Jaszczur należy równocześnie do grupy tzw. dzieł mistycznych Balzaka.

Wzmianki o przyszłym utworze zainteresowały wydawców Charlesa Gosselina i Urbaina Canela, którzy podpisali z Balzakiem umowę na druk 750 egzemplarzy powieści za sumę 1125 (lub 2000) franków. Zgodnie z kontraktem pisarz miał dostarczyć gotowy rękopis w połowie lutego 1831. Balzak prowadził jednak zbyt aktywne życie towarzyskie, by móc wywiązać się z warunków umowy. Ostatecznie wydawcy otrzymali gotowe dzieło dopiero w czerwcu 1831.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.
Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

Praca nad Jaszczurem przebiegała w dość chaotyczny sposób – Balzak nie przygotował ogólnego planu powieści, wiedział jedynie, jakie sceny zaczerpnięte z własnych doświadczeń pragnie wprowadzić w ogólne, fantastyczne ramy fabuły. W maju opublikował w Revue des deux mondes opowiadanie zawierające opis uczty, w której biorą udział Rafael de Valentin, Eugeniusz de Rastignac, Emil Blondet i ich przyjaciele. W tym samym miesiącu w Revue de Paris pojawiło się opowiadanie o niespełnionym poecie, który postanawia popełnić samobójstwo, gdy traci ostatnie pieniądze w kasynie. Ostateczne, aby ukończyć pracę nad powieścią, Balzak wyjechał z Paryża. Późną wiosną przedstawił gotowy rękopis George Sand, która była zachwycona dziełem.
Ojciec Goriot (fr.: Le Père Goriot) – powieść napisana w 1835 przez francuskiego pisarza Honoriusza Balzaka, wchodząca w skład części Sceny z życia prywatnego jego cyklu powieści Komedia ludzka. Akcja powieści jest osadzona w Paryżu w roku 1819. W fabule przeplatają się losy trzech bohaterów: zaślepionego miłością do swoich córek starca Goriota, tajemniczego kryminalisty ukrywającego się jako Vautrin i naiwnego studenta prawa, Eugeniusza Rastignaka.
George Sand, urodzona jako Amantine Aurore Lucile Dupin, primo voto Dudevant (ur. 1 lipca 1804 w Paryżu, zm. 8 czerwca 1876 w Nohant) – francuska pisarka epoki romantyzmu.

Publikacja

Ostatecznie Jaszczur, z podtytułem Opowieść filozoficzna, został opublikowany w dwóch tomach w sierpniu 1831. Utwór był wielkim sukcesem czytelniczym i komercyjnym. Po miesiącu autor podpisał kolejny kontrakt na sprzedaż 1200 egzemplarzy powieści za cztery tysiące franków. Wykorzystując swoje znajomości w środowisku dziennikarskim, Balzak zapewnił sobie szereg przychylnych recenzji książki w poczytnych dziennikach, co dodatkowo zwiększyło popularność Jaszczura. W 1833 ukazało się trzecie wydanie powieści, następnie Balzak wydał tom innych, wcześniejszych opowiadań łączących elementy realistyczne i fantastyczne pod wspólnym tytułem Studia filozoficzne. W tomie zawarte były m.in. opowiadania Jezus Chrystus we Flandrii, Wygnańcy, Massimilla Doni i Melmoth pojednany.
Frenezja romantyczna (z fr. frénétique – gwałtowny, szaleńczy) – cecha utworów literackich, odznaczająca się obfitością motywów okropności, zbrodni i szaleństwa, a także rozmiłowaniem autorów w opisywaniu makabrycznych scen. W utworach frenetycznych bohaterowie ulegają nikczemnym namiętnościom, pogardliwie odrzuciwszy prawdziwe wartości, co kończy się dla nich tragicznie. Częsta jest też ingerencja piekielnych mocy w losy ludzi.
Fizjologia małżeństwa – esej Honoriusza Balzaka opublikowany w 1829 roku pod tytułem Physiologie du mariage ou méditations de philosophie éclectique, sur le bonheur et le malheur conjugal, publiées par un jeune célibataire przez Levavasseura i Urbain Canela.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)