Na mapach: 48°57′N 25°27′E / 48.95, 25.45

Położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939

Jazłowiec (ukr. Язловець) – wieś (do 1934 miasto) na zachodniej Ukrainie w obwodzie tarnopolskim, na południe od Buczacza.

Historia

Jest to jedna z najstarszych osad polskich na Podolu. Własność Buczackich (którzy po osiedleniu się w Jazłowcu przyjęli nazwisko Jazłowieckich), Radziwiłłów i Koniecpolskich. Miejsce urodzenia poety Kornela Ujejskiego, oraz - prawdopodobnie - miejsce śmierci i pochówku wybitnego kompozytora doby renesansu Mikołaja Gomółki urodzonego w Sandomierzu. W okresie I Rzeczypospolitej osadę zamieszkiwali również Ormianie, a miasto było siedzibą drugiego obok Lwowa biskupstwa kościoła ormiańskiego. W latach 1676-1684 Jazłowiec wszedł w skład Porty Otomańskiej. Zachowały się do dnia dzisiejszego ruiny twierdzy fortyfikowanej przez Jazłowieckich oraz stary polski cmentarz z kaplicą Błażowskich herbu Sas. Nad miasteczkiem do chwili obecnej znajduje się klasztor Sióstr Niepokalanek (założony w 1863 przez bł. Marcelinę Darowską), mieszczący się w pałacu zbudowanym w l. 1644-1659 przez hetmana Koniecpolskiego i będącym od roku 1746 roku do końca XVIII wieku rodową siedzibą Poniatowskich (spędził w nim swoje młodzieńcze lata Stanisław August Poniatowski). Obok klasztoru utworzony został zakład naukowo-wychowawczy. W jazłowieckim kościele św. Anny swą pierwszą mszę odprawił w 1894 Adam Stefan Sapieha, późniejszy kardynał. Od 1883 do 1946 w kaplicy sióstr niepokalanej znajdował się słynący łaskami posąg Matki Bożej Jazłowieckiej z białego marmuru. I wojna światowa przyniosła miastu znaczne zniszczenia, z uwagi na czterokrotne przechodzenie przez nie linii frontu. Sam klasztor, będący przez pewien czas siedzibą austriackiego sztabu, mimo bombardowania lotniczego (w czasie którego zrzucono 14 bomb) nie został uszkodzony.

Wiek XX

W grudniu 1918 klasztor w Jazłowcu został zajęty przez wojska ukraińskie i zamieniony na więzienie dla internowanych Polaków. W lecie 1919 w wąwozach w pobliżu Jazłowca odbyła się trzydniowa, zwycięska bitwa 14 Pułku Ułanów z wojskami ukraińskimi. Od dnia zwycięstwa - 11 lipca 1919 pułk ten przyjął nazwę Ułanów Jazłowieckich. Jedynym poległym w bitwie po polskiej stronie był Stanisław Sekuła.

W okresie II Rzeczypospolitej (1920 - 1939) zakład naukowo wychowawczy obejmował gimnazjum i liceum ogólnokształcące oraz seminarium gospodarcze wraz z internatem.

W grudniu 1943 banderowcy dokonali napadu na miejscowość. W czasie torturowania księdza dra Andrzeja Krasickiego usiłowali zmusić go do ujawnienia nazwisk osób ukrywających Żydów, czyli zdradzenia tajemnicy spowiedzi. Ksiądz milczał, został przez grupę UPA porwany i gdzieś w nieznanym miejscu zamordowany.

Dnia 23 sierpnia1944 w miejscowości Rusiłów pod Jazłowcem przez Ukraińców zostały zamordowane dwie niepokalanki z Jazłowca, siostra Zofia Stefania Ustyanowicz oraz siostra Laetitia Maria Szembek. Zwłoki zostały odnalezione na początku listopada 1944 roku w lesie rusiłowskim. Pogrzeb s. Letitii Szembek odbył się 6 listopada, a s. Zofii Ustyanowicz 11 listopada 1944 roku w grobowcu zakonnym niepokalanek w Jazłowcu..

W okresie ZSRR miasto nosiło nazwęJabłuniwka.

W 1946 mieszkający w Jazłowcu Polacy oraz siostry niepokalanki zostali przymusowo wysiedleni na zachód. Siostry dzięki pomocy radzieckich saperów przewiozły koronowany w 1939 posąg Pani Jazłowieckiej do Szymanowa, a klasztor przekształcono w sanatorium (do dziś zajmuje ono jedno ze skrzydeł pałacu). Od 1999 w kaplicy (dawnej sali balowej pałacu, będącej za ZSRR salą kinową) istnieje sanktuarium bł. Marceliny Darowskiej, znajduje się tu też wierna kopia posągu Pani Jazłowieckiej. Dawne plantacje winorośli, rosnące niegdyś na południowym stoku wzgórza pałacowego, zostały wyparte przez roślinność typu parkowego.

Na frontonie pałacu (od strony parku) znajduje się łaciński napis "Honestus rumor alterum est patrimonium" ("Dobra sława jest drugim dziedzictwem"). W tympanonie widnieje korona królewska oraz rodowe herby Poniatowskich i Czartoryskich, pod którymi umieszczono wizerunek Orderu Orła Białego.

Zabytki