Jean Améry - Polski Serwis Naukowy

Grób Jeana Améry'ego

Jean Améry, właśc. Hans Mayer (ur. 31 października 1912 w Wiedniu, zm. 17 października 1978 w Salzburgu) – belgijski pisarz pochodzenia austriackiego, autor książki Poza winą i karą (1966).

Urodzony w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, otrzymał katolickie wychowanie. W roku 1938 wyemigrował wraz z żoną do Belgii, gdzie zmienił nazwisko na Améry (anagram nazwiska Mayer), dla podkreślenia swego zerwania z kulturą niemiecką. Po wybuchu II wojny światowej działał w belgijskim ruchu oporu. Został aresztowany przez gestapo i był torturowany. Po odkryciu jego żydowskiego pochodzenia wysłano go do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, następnie do Buchenwaldu i Bergen-Belsen, gdzie w kwietniu 1945 został wyzwolony przez armię brytyjską.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Wśród wielu napisanych przez niego książek najgłośniejsza jest Poza winą i karą - zbiór esejów dotyczących wojny i Holocaustu. Améry opisuje i analizuje doświadczenie bycia torturowanym. Twierdził, że tortury stanowił istotę III Rzeszy i że każdy, kto kiedykolwiek był torturowany, zawsze pozostaje torturowany, nie odzyskując nigdy podstawowego zaufania do świata. Polemizuje z opisem sytuacji intelektualisty w Auschwitz zaproponowanym wcześniej przez Primo Leviego.

Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) – zespół niemieckich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Nazwy Auschwitz i Birkenau są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim i Brzezinka, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 i aneksji tych ziem przez III Rzeszę, gdy Oświęcim znalazł się administracyjnie w rejencji katowickiej (Regierungsbezirk Kattowitz) prowincji Górnego Śląska (Provinz Oberschlesien). W 1940 na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania więźniów politycznych i opozycji, głównie Polaków. Rozbudowywany był potem stopniowo w główne miejsce masowej eksterminacji około miliona Żydów z całej Europy, a także wielu Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości. Jest to jedyny obóz koncentracyjny znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-45).

Konzentrationslager Buchenwald, Konzentrationslager Buchenwald/Post Weimar (KL Buchenwald, KZ Buchenwald), z początku nazywany Konzentrationslager Ettersberg - niemiecki obóz koncentracyjny założony w Ettersberg w pobliżu Weimaru, (Turyngia, Niemcy). Funkcjonował od lipca 1937 roku do końca wojny.

W roku 1978 popełnił samobójstwo.

Bibliografia

Poza winą i karą: Próby przełamania podjęte przez złamanego, przeł. Ryszard Turczyn, Kraków 2007 (ISBN 978-83-89598-66-0)

O starzeniu się: Bunt i rezygnacja. Podnieść na siebie rękę: Dyskurs o dobrowolnej śmierci, przeł. Bogdan Baran, Warszawa 2007, (ISBN 978-83-07-03137-8)