Jean Bauhin - Polski Serwis Naukowy

Jean Bauhin

Jean Bauhin (lub Johann Bauhin) (ur. 12 grudnia 1541 r. w Bazylei, zm. 26 października 1612 r. w Montbéliard). Francuskiego pochodzenia szwajcarski naturalista - botanik i herbarysta, brat Gasparda Bauhina.

Biografia

Był synem lekarza, który opuścił Francję by przyjąć religię reformowaną. Studiował botanikę w Tybindze pod kierunkiem L. Fuchsa, a następnie w Zurychu pod kierunkiem K. Gesnera. Później wyjechał do Italii, gdzie uczęszczał na wykłady U. Aldrovandiego w Bolonii, a stamtąd do Montpellier, by studiować u boku G. Rondeleta. W Lyonie poznał J. Daléchampsa, który przez pewien czas pomagał mu w badaniach botanicznych.

Botanika (biologia roślin) (gr. botanē = zieleń, owoc, roślina) – dział biologii zajmujący się roślinami. Obejmuje całokształt wiedzy o świecie roślin i związanych z nimi zjawiskach. Szeroki zakres problematyki jest przyczyną wyodrębniania licznych, w różnym stopniu samodzielnych działów, wymagających stosowania swoistych metod i technik badawczych.

Gatunek (łac. species) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

J. Bauhin był, jak ojciec, ewangelikiem. By uniknąć prześladowań religijnych, jakie wzmogły się w tym czasie we Francji, musiał ponownie schronić się w Szwajcarii. Przez pewien czas towarzyszył K. Gesnerowi w jego podróżach botanicznych po Szwajcarii, po czym osiadł w Bazylei, gdzie podjął praktykę lekarską. W 1566 r. został profesorem retoryki na miejscowym uniwersytecie.

Wirtembergowie - dynastia niemiecka (Haus Württemberg), która rządziła od XI w. krainą geograficzną Wirtembergią. Nazwę wzięła od zamku Wirtemberg, w którym pierwszy władca Konrad I Wirtemberski miał swoją siedzibę.

Ogród botaniczny to urządzony i zagospodarowany teren wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nim związanymi, będący miejscem ochrony ex situ, uprawy roślin różnych stref klimatycznych i siedlisk, uprawy roślin określonego gatunku oraz prowadzenia badań naukowych i edukacji.

W 1570 r. J. Bauhin przyjął posadę lekarza na dworze księcia Wirtemberga w Montbéliard, gdzie przebywał już do śmierci. Podobnie jak nadworni medycy innych możnowładców, miał jednocześnie w swej pieczy "Les Grands Jardins" - miejscowy ogród botaniczny, trzeci co do daty powstania w Europie. Bauhin znacznie rozbudował ogród, sprowadzając doń wiele nowych roślin, w tym zwłaszcza egzotycznych (m. in. rozwinął w nim uprawę ziemniaków). To właśnie w tym czasie, posiłkując się obserwacjami poczynionymi w ogrodach Wirtembergów, zestawił materiały do swoich dwóch wielkich dzieł botanicznych, które jednak ukazały się drukiem dopiero po jego śmierci.

Historia naturalna – określenie stosowane dla wszelkich zmian zachodzących w przyrodzie oraz dla dziedzin nauk zajmujących się badaniem obiektów przyrodniczych, zarówno przyrody ożywionej jak i nieożywionej (np. skały, minerały). W języku polskim to określenie jest rzadko używane, gdyż w tym sensie używa się raczej słowa przyrodoznawstwo.

Leonhart Fuchs (ur. 17 stycznia 1501 w Wemding koło Nördlingen, zm. 10 maja 1566 w Tybindze) - lekarz i botanik niemiecki, wybitny naturalista renesansowy.

Dzieła

W 1591 r. opublikował "Godne uwagi dzieje wścieklizny u wilków, jaka miała miejsce w roku 1590, wraz ze środkami zapobiegającymi wściekliźnie, które przychodzi stosować po ugryzieniu przez wilki, psy i inne zarażone dzikie stworzenia" (Histoire notable de la rage des loups (...)). W 1593 r. wydał "Traktat o bezskrzydłych zwierzętach, które szkodzą swoimi ukłuciami lub ugryzieniami, ze sposobami pomocy" (Traité des animauls sans aisles, qui nuisent (...)).

Reformacja – ruch religijny i społeczny zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku, mający na celu odnowę chrześcijaństwa. Był reakcją na negatywne zjawiska, które miały miejsce w katolickiej hierarchii kościelnej, a także stanowił opozycję do katolickiej doktryny dogmatycznej. Podwaliny pod wystąpienie Marcina Lutra położyła działalność Jana Husa na początku XV wieku – ruch husycki (husyci) odegrał ważną rolę w rozwoju reformacji.

Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.

W 1594 r. Bauhin opublikował swoją korespondencję z K. Gesnerem, który bardzo wysoko cenił wiedzę i dokonania przyrodnika z Montbéliard. Wraz ze swym bratem Gaspardem wydał również oryginalną "De plantis a divis santisque nomen habentibus" - książkę o roślinach, noszących imiona świętych.

Retoryka (gr. ῥητορική rhetorike, od wyrazu ῥήτωρ rhetor "mówca") – krasomówstwo, sztuka wymowy, umiejętność dobrego i rzetelnego przekonywania słuchaczy, czyli przekazywania treści perswazyjnych.

Gaspard Bauhin (inaczej Casper Bauhin, ur. 17 stycznia 1560 - zm. 5 grudnia 1624), szwajcarski naturalista - lekarz, anatom i botanik. Wprowadził binominalny system klasyfikacji do anatomii i botaniki. Studiował na Uniwersytecie w Padwie. Wykładał w Bazylei. Autor publikacji Theatrum anatomicum (1592), uważanej za bardzo obszerną jak na owe czasy. W dziele tym wprowadził zasadę nadawania nerwom, mięśniom i naczyniom nazw odzwierciedlających ich istotne cechy, zamiast powszechnego w jego czasach ich numerowania. Jako pierwszy opisał zastawkę krętniczo-kątniczą (oddzielająca jelito kręte od grubego), która do dziś nazywana jest potocznie zastawką Bauhina. Udoskonalił metody klasyfikacji botanika Cesalpina. Brat Gasparda, Jean Bauhin, również naturalista i botanik, znany jest jako autor Historia plantarum universalis, opisującej przeszło 5 tysięcy gatunków roślin.

W 1601 r., wraz z dwoma innymi autorami, opublikował "Historię cudownych zdarzeń, jakie uzdrawiające źródło, znajdujące się w wiosce Lougres, uczyniło dla wyleczenia wielu chorób w 1601 roku" (L'Histoire des merveilleux effets qu'une salubre fontaine (...)) - wyniki badań wody z Lougres, której lecznicze właściwości były stwierdzone w wielu przypadkach.

Już po śmierci Bauhina , w 1619 r. ukazała się drukiem jego "Historiae plantarum generalis novae et absolutae Prodomus". Natomiast najważniejsze dzieło jego życia, "Historia plantarum universalis" (3 tomy in-folio), wydane zostało dopiero w Yverdon-les-Bains w latach 1650 - 1651. Zawierało ono opisy ponad 5000 gatunków roślin oraz ponad 3500 ilustracji, w większości zaczerpniętych z dzieł L. Fuchsa. Jeszcze w XIX w. stanowiło ono autorytatywne źródło informacji o świecie roślin.