Jean Orry - Polski Serwis Naukowy

Jean Orry (ur. 4 września 1652 w Paryżu, zm. 29 września 1719 w Paryżu) – wybitny francuski ekonomista i polityk. Był też de facto pierwszym urzędnikiem zwanym Primo Sectretario de Estado pierwszy sekretarz stanu.

Gdy toczyła się wojna o sukcesję hiszpańską (1701-1714), Ludwik XIV wspierał słabych militarnie Hiszpanów i ich nowego króla, a swego wnuka Filipa V wysyłając posiłki wojskowe i niektórych swych ekspertów od ekonomii, którzy mieli odbudować zaniedbaną hiszpańska gospodarkę. Jednym z tych ekspertów był właśnie Jean Orry, który dotarł do Madrytu już w 1701 roku.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.

Orry dokonał centralizującej przebudowy administracji na wzór francuski. Poza tym był agentem Ludwika XIV w Madrycie wraz z Marie-Anne de la Trémoille, księżną des Ursins (1642-1722), która również przybyła w roku 1701 jako Camarera Mayor (dama dworu) młodej małżonki królewskiej.

Kortezy (hiszp. Cortes, katal. Corts) – stanowe zgromadzenia przedstawicielskie w średniowiecznych państwach Półwyspu Iberyjskiego. Wyłoniły się z rady królewskiej (curia regis), do której, oprócz przedstawicieli rycerstwa i duchowieństwa, od XII-XIII w. powoływano także delegatów miast. W Katalonii-Aragonie zebrały się po raz pierwszy w Lleidzie w roku 1214. W Kastylii XIV-XVI w. przekształciły się stopniowo w reprezentację 18 miast; od końca XV w. ich rola była ograniczana; w XVII w. zwoływane sporadycznie, w Portugalii po raz ostatni w 1698; w Hiszpanii od 1724 Kortezy wszystkich części państwa obradowały wspólnie, faktycznie pozbawione uprawnień.

Pierwszy sekretarz stanu(Język hiszpański: Secretario de Estado de España) – najważniejszy minister Hiszpanii XVIII i pierwszej połowy XIX wieku, często tożsamy z ministrem spraw zagranicznych, kierujący całością spraw państwowych, zwłaszcza w polityce zagranicznej. Urząd ten wprowadzili w XVIII wieku hiszpańscy Burbonowie na wzór francuski.

Od 1706 do 1713 roku Orry przebywał we Francji, chroniąc się przed postępami nieprzyjacielskiego angielsko-austriacko-holenderskiego wojska, które przejściowo zajęło Madryt.

Orry ułożył treść królewskiego dekretu (23 XII 1713), który centralizował Kortezy i przyznawał stolicy bezpośrednia władzę nad władzami lokalnymi. Władze lokalne – „rady terytorialne” Consejos Territoriales zostały zastąpione systemem intendentów odpowiedzialnych bezpośrednio przed Orry’m. Niektóre rady takie jak np. Consejo de Castilla zachowały jednak pewne wpływy.

Philibert Orry, hrabia de Vignory i pan de La Chapelle-Godefroy (ur. 22 stycznia 1689 w Troyes, zm. 9 listopada 1747 w Saint-Aubin) – francuski mąż stanu.

Pedro Fernández del Campo y Angulo, marqués de Mejorada y la Breña - hiszpański polityk. Piastował w okresie od 11 VII 1705 do 15 IV 1714. urząd Primero Secretario de Estado. Wraz z nim funkcję tę pełnił jednak Jean Orry, który zazwyczaj miał ostatnie słowo we wszystkich sprawach.

Nowa małżonka króla Włoszka Elżbieta Farnese i jej protegowany minister Giulio Alberoni niechętnie widzieli francuskiego ministra. 7 lutego 1715 roku Orry został odesłany do Francji. Później tego roku król podpisał przygotowany jeszcze przez Orry’ego dokument o nazwie Decreto de Nueva Planta znosząc większość średniowiecznych lokalnych przywilejów.

Od roku 1705 współ-ministrem był Hiszpan Pedro Fernandez del Campo y Angulo, markiz Mejorada, w praktyce jednak decydowała opinia Orry’ego.

Jego synem był zdolny francuski generalny kontroler finansów Philibert Orry.

Literatura

Anne Dubet, 2006. Jean Orry et la réforme du gouvernement de l’Espagne (1701-1706) (Clermont-Ferrand)