Ten artykuł dotyczy jednostki specjalnej. Zapoznaj się również z: inne artykuły dotyczące znaczenia słowa Grom.

Jednostka Wojskowa Grom im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej – jednostka wojskowa Wojsk Specjalnych Rzeczypospolitej Polskiej, sformowana 13 lipca 1990 (Jednostka Wojskowa 2305).

JW Grom przygotowana jest do prowadzenia szerokiej gamy operacji specjalnych: działań ratunkowych, akcji bezpośrednich, działań antyterrorystycznych, oraz kontrterrorystycznych. Jej tworzenie rozpoczęto w 1990 r., dzięki pomocy Amerykanów, wykorzystując najlepsze doświadczenia zagraniczne, zwłaszcza Stanów Zjednoczonych Ameryki i Wielkiej Brytanii. Jednostki, do których można porównać JW Grom pod względem przeznaczenia, to amerykańskie 1st Special Forces Operational Detachment "Delta" (tzw. Delta Force), SEALs NSWDG – Naval Special Warfare Development Group), brytyjska SAS czy izraelski Sayeret Matkal.

Istnieje kilka wytłumaczeń pochodzenia nazwy jednostki. Oficjalnie wywodzi się ją jako skrótowiec od "Grupa Reagowania Operacyjno Manewrowego". Według innej wersji, ma ona nawiązywać do imienia Gromosława Czempińskiego, funkcjonariusza UOP, który odpowiadał za organizację tzw. Operacji Samum (nie mającej nic wspólnego z opisywaną JW) – według tej samej wersji, wdzięczni za jej sukces Amerykanie sfinansowali stworzenie jednostki 2305. Jednakże właściwa nazwa pochodzi od Grupy Realizacyjnej Operacji MOST, w skład której wchodzili m. in. funkcjonariusze Departamentu I MSW m. in. Gromosław Czempiński, Sławomir Petelicki, zajmujący się ochroną transportu dużej liczby Żydów z ZSRR przez Polskę do Izraela w latach 90 XX w..

Od stworzenia w 1990 do 1999 r. de facto policyjna JW 2305 podlegała bezpośrednio pod Zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych / Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (tzw. Grom był organizacją podobną do Wydziału Antyterrorystycznego Komendy Stołecznej Policji). W 1999 umową między MSWiA a MON ministrowie dokonali przeniesienia podległości decyzyjnej JW 2305. Komandosi z ulicy Marsa stali się de jure i de facto żołnierzami. Przez blisko dekadę mieli status wojsk wewnętrznych podobny do Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSW/iA. Trzech dowódców jednostki (S. Petelicki, M. Sowiński i Z. Żurawski) jest powiązanych ze strukturami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL. Przeniesienie podległości ze spraw wewnętrznych na obronę narodową ze względu na wystawianie wojsk operacyjnych przez Polskę było korzystne ze względów urzędowych i wojskowych. JW Grom jest częścią składową Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. W latach 1999-2008 jednostka wojskowa o nieformalnej nazwie Grom podlegała w sposób nadzwyczajny pod polecenia służbowe Ministra Obrony Narodowej a nie rozkazy jak w wojsku, co było kolejną z wielu osobliwości JW 2305. Unormowanie jednostki wywodzącej się ze służb specjalnych nastąpiło po przejściu pod rozkazy Dowódcy Wojsk Specjalnych co nastąpiło w 2008 roku. Jednostka z ul. Marsa 75 od 2008 wchodzi w skład Wojsk Specjalnych RP. JW Grom jest gotowa do prowadzenia działań specjalnych w czasie pokoju, kryzysu i wojny. Jej zadaniem są operacje wojskowe: ratowania zakładników (Hostage Rescue) w autobusach, pociągach, budynkach (również wysokościowcach), samolotach, na statkach/okrętach oraz platformach wiertniczych. Oraz odwrotne do nich działania taktyczne i działania bojowe, także niszczące siłę żywą (siły i środki przeciwnika). Twórcy zakładali, że w odróżnieniu od ówczesnych formacji policyjnych, wojskowy GROM będzie działał w sytuacjach skomplikowanych, wymagających bardziej rozbudowanych zdolności bojowych, zwłaszcza poza obszarem kraju (ze wzglądu na przyporządkowanie do MSW stwarzało to operacyjne problemy).

JW Grom ma dowództwo i większość struktury w Warszawie w dzielnicy Rembertów. Jednostka wojskowa składa się z dwóch pododdziałów : stołeczny Zespół Bojowy A realizujący działania lądowe i Zespół Bojowy B w Gdańsku, działający na akwenach. Organizacja wzorowana jest na strukturze brytyjskiego 22nd SAS Regiment oraz tzw. 1st Special Forces Operational Detachment Delta (w mass mediach – Delta Force, w Departamencie Obrony USA – Combat Application Group – CAG). Mimo że – w odróżnieniu od SAS – operuje zespołami sześcioosobowymi, z opcjonalnym dołączaniem pary strzelców wyborowych, to generalnie założenia do działania małymi grupami są oparte na brytyjskich wzorcach. Struktura najbardziej przypomina australijski SAS, bo są w niej całe oddziały specjalistyczne, zamiast zwartych pododdziałów z plutonami poszczególnych specjalności, tak jak ma to miejsce w brytyjskim SAS.

Od początku jest zawodową jednostką wojskową. Żołnierze JW Grom dzielą się na tak zwanych operatorów, czyli komandosów zespołów (pododdziałów) bojowych, oraz równie ważne, rozbudowane pododdziały zabezpieczenia. W skład tych drugich wchodzą analitycy, elektronicy, informatycy, specjaliści od materiałów wybuchowych (Explosive Ordnance Disposal – EOD, czyli saperów i metod wejścia (Method of Entry), specjalistów od m.in. wybuchowego wdzierania do szturmowanych pomieszczeń) i technicy wszelkich specjalności. Początkowo jednostka miała własnych pilotów, przeszkolonych do współdziałania z komandosami w działaniach bojowych. To właśnie dzięki nim możliwe jest współdziałanie poszczególnych zespołów i przygotowanie, oraz zabezpieczenie działań. Podstawowymi częściami są grupy sześcioosobowe, które w razie potrzeby mogą łączyć się w większe grupy. Zespoły te składają się z doskonale wyszkolonych i wyposażonych operatorów, z których każdy ma po 2 specjalności, np. radiotelegrafisty, strzelca wyborowego, sapera, chemika, medyka, kierowcy. Ma to na celu uzupełnienie niezbędnych dla wykonania zadania fachowców, w razie poniesienia strat w toku działań. Oprócz tego każdy równocześnie posiada ogólne wyszkolenie, nacisk kładziony jest od początku na specjalność paramedyczną, tak by podczas walki móc skutecznie nieść pomoc rannym, zarówno żołnierzom, jak i osobom postronnym. Szczegółowa organizacja i liczebność jednostki wojskowej 2305 stanowią informacje niejawne. Z danych, które były dostępne w prasie zachodniej, wynika, że na przełomie lat 1999/2000 w jednostce służyło ok. 273 ludzi (792 operatorzy i siły wsparcia, według MON 2011 r.??), w dwu pododdziałach bojowych: A oraz – powstałym nieco później, ok. 1993 r. pododdziale – B, a także komórkach sztabowych, logistycznych, informacyjnych, transportowych, itp. Pierwsi dowódcy deklarowali, że jednostka jest zdolna do samodzielnego pozyskiwania informacji, co oznacza, że ma lub miała swoje struktury rozpoznawcze. Wiadomo również, że dysponuje swoim bankiem informacji, gdzie gromadzi się wiedzę o wszystkim, co może być przydatne dla prowadzonych przedsięwzięć: innych służbach, organizacjach ekstremistycznych, obiektach potencjalnie zagrożonych, itd. W strukturze oddziału lądowego miał się znajdować pluton złożony z 22 strzelców wyborowych. Byli oni wszechstronnie przygotowani do wspierania uwalniania zakładników, ale wiadomo też, że byli wyszkoleni do działań specjalnych w terenie otwartym w ramach operacji wojskowych o charakterze, np. dywersyjnym czy rozpoznawczym. Jako pierwsi w kraju byli wyszkoleni według wysokich standardów zachodnich w sposób bardzo kompleksowy, a także bogato uzbrojeni w wysokiej klasy broń i osprzęt towarzyszący (zaawansowane celowniki optyczne lunetowe, celowniki noktowizyjne III generacji, dalmierze laserowe, termowizory).

Według informacji z 13 czerwca 2005, zginęło dotychczas 3 żołnierzy tej jednostki, z tego dwóch już po zakończeniu służby w JW 2305 (wrócili do Iraku jako pracownicy amerykańskiej prywatnej firmy najemniczo-ochroniarskiej Blackwater USA).

Operatorzy JW 2305 podczas morskiej misji, operacja Iraqi Freedom

13 maja 2002 jeden z żołnierzy zginął z powodu nagłego załamania się pogody podczas ćwiczeń w Zatoce Gdańskiej. W czasie skoku spadochronowego podmuch wiatru zniósł go kilkaset metrów w morze. Niestety nie udało się go odnaleźć odpowiednio szybko.

5 czerwca 2004, w trzecim dniu swojej pracy w Blackwater, dawni żołnierze oddziału (por. rez. Kaśkoś i chor. rez. Żukowski) mieli odebrać z lotniska w Bagdadzie pracownika jednej z firm. Na drodze łączącej Zieloną Strefę w centrum miasta z lotniskiem (tzw. Irish Road) ich konwój został zaatakowany przez kilka samochodów jadących z dużą prędkością z naprzeciwka. Ostrzał z granatnika i broni maszynowej prowadzony przez dużo liczniejszych partyzantów zabił dwóch Polaków i dwóch Amerykanów, oraz ranił kilku pozostałych. Do zamachu przyznała się organizacja powiązana z Al-Kaidą.

Zadania oddziału

1. OOTW – (ang. Operations Other Than War) operacje inne niż wojna, w tym tzw. Non Combatment Evacuation – sprawne, bezpieczne i szybkie ewakuowanie z rejonów objętych walkami czy niepokojami społecznymi obywateli polskich, co było jedną z inspiracji do utworzenia jednostki;
2. HR – (Hostage Rescue), czyli odbijanie zakładników, drugi z bezpośrednich powodów powołania jednostki, przy czym szczególnym zadaniem GROM miało być wykonywanie tych zadań poza granicami kraju na potencjalnie wrogim terytorium tj. izraelska operacja "Jonathan" w 1976 r. w Entebe; jednak wobec braku obecnie w kraju wyspecjalizowanych, licznych środków transportu, odpowiednich komórek wywiadu ukierunkowanych na pozyskiwanie informacji na potrzeby operacji specjalnych, oraz licznej jednostki wsparcia liczebno-ogniowego tego rodzaju przedsięwzięcia w wydaniu GROM wydają się mało realne, chociaż stanowią pierwotny cel jego istnienia;
3. CT – (Counterterrorism) – Kontr-terroryzm, czyli fizyczne zwalczanie terrorystów (po 30 latach funkcjonowania w języku polskim, jako jednym z nielicznych, jednostki counter-terrorist określa się mianem AT). Jest jednostką wyspecjalizowaną m.in. w działaniach antyterrorystycznych, wkracza do akcji, w odpowiedzi na zamach terrorystów. Uderza także w odpowiedzi na zamach, gdy formacje policyjne nie mogą dać sobie rady (tj. przykład irańskiej ambasady w Londynie 1980 – Operacja Nimrod)
4. PR – (Personel Recovery) – wchodzi w to m.in. CSAR – (Combat Search and Rescue), ewakuacja personelu z zagrożonych działaniami terenów, ambasad itp.;
5. CSAR – (Combat Search and Rescue) – Prowadzenie bojowych akcji ratowniczo-poszukiwawczych np. ewakuacja lotników zestrzelonych nad terytorium przeciwnika;
6. SR – (Special Reconnaissance) – Rozpoznanie specjalne. Jest to m.in. zdobywanie na terenie przeciwnika wszelkich informacji istotnych z militarnego punktu widzenia, począwszy od nastrojów społecznych po lokalizowanie zgrupowań wojsk przeciwnika. Oprócz tego żołnierze oceniają efekty działania własnych wojsk, a także zdobywają nowe typy uzbrojenia, dokumenty;
7. DA – (Direct Action) – Akcje bezpośrednie. Przygotowywanie zasadzek, zdobywanie, niszczenie wskazanych obiektów lub pojazdów przenoszących broń. Sabotaż na lotniskach i w portach przeciwnika. Likwidacja stanowisk dowodzenia, węzłów komunikacyjnych, łączności i energetycznych. Prowadzenie akcji dywersyjnych, paraliżujących poczynania przeciwnika (jest to m.in. minowanie terenu, powodowanie paniki);
8. MS – (Military Support) – Wsparcie militarne – szkolenie wojsk sojuszniczych podczas pokoju, a w szczególności polskich formacji. Doradztwo oraz wsparcie sojuszników w czasie kryzysu i wojny;
9. UW – (Unconventional Warfare) – Działania niekonwencjonalne – czyli m.in. przenikanie do okrążonych oddziałów. Prowadzenie walki partyzanckiej, działań przeciwdywersyjnych, działania nieregularne;

JW 2305 uczestniczyła w misjach typu policyjnego i wojskowego na Haiti, Bałkanach (kilkakrotnie), Zatoce Perskiej, Iraku, Afganistanie. Jako pierwsza jednostka wojskowa po 1968 roku, czyli od ataku SZ PRL (Operacja Dunaj) w składzie Układu Warszawskiego na Czechosłowację, brała udział w ataku na Irak Bitwa o Umm Kasr (21.3.2003). Żołnierze tzw. Grom mieli zatrzymać ok. 7 zbrodniarzy wojennych w b. Jugosławii, gdzie działali kilkakrotnie m.in. w Slawonii, Kosowie. JW 2305 podejmowała jako jednostka policyjna podległa Ministrowi Spraw Wewnętrznych także działania w Polsce: mówiono o 3 przypadkach pościgów za uzbrojonymi dezerterami, konwojowaniu tajnych akt podczas tzw. nocy teczek, udziale w akcji przeciwko szefostwu Art.B. . Wystawiana na kontyngenty zagraniczne w latach 1994-1999 podlegała MSWiA. Warto zwrócić uwagę, iż uniwersalny zakres szkolenia pozwala użyć żołnierzy jednostki do bardzo wielu zadań. Pomaga w tym wysoki realizm szkolenia i jego rozłożenie w czasie – w odróżnieniu od ściśle specjalistycznych zespołów CT/HRU "GROM" jest więc bardziej elastyczny, co nie jest bez znaczenia dla niezbyt bogatego kraju. Według nieoficjalnych informacji GROM tworzy w ramach Sił Specjalnych Sił Szybkiego reagowania Unii Europejskiej trzon Drugiej Grupy Bojowej ze Strefy Wschodniej. Obecnie żołnierze JW Grom prowadzą działania jako część ISAF w składzie PKW Afganistan, podlegają ISAF SOF jako Task Force 49.