Jednotné zemědělské družstvo - Polski Serwis Naukowy

JZD (czes. Jednotné zemědělské družstvo) lub JRD (słow. Jednotné roľnícke družstvo), dosłownie zjednoczona spółdzielnia rolnicza – czechosłowacki odpowiednik polskich Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych. Tworzone przez komunistów kolektywne gospodarstwa od roku 1948 na przykładzie radzieckich kołchozów. Władze w Czechosłowacji zakazały tworzenia prywatnych gospodarstw.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Spółdzielnia – podmiot gospodarczy posiadający osobowość prawną, prowadzący przedsiębiorstwo, ustanowiony na zasadach prawa spółdzielczego, odmiennego nieco od prawa spółek handlowych.

Historia

Po roku 1948 w Czechosłowacji, w ramach socjalistycznej polityki rolniczej, zaczęły powstawać JZD w celu stworzenia jak największych pól ornych. JZD wzorowały się na radzieckich kołchozach. Wielu rolników było zmuszanych do rezygnacji ze swego majątku pod różnymi formami przymusu. Powstanie JZD spowodowało też problemy ekologiczne: przez rozoranie miedz i innych powierzchni między mniejszymi polami zanikły naturalne schroniska zwierząt, nastąpił spadek ich liczby i sporo gatunków zostało zagrożonych, na co ujemny wpływ miała jeszcze chemizacja rolnictwa.

Rolnicza spółdzielnia produkcyjna (RSP) – spółdzielnia rolników gospodarujących wspólnie na wniesionej przez nich do spółdzielni ziemi, polski odpowiednik kołchozu.

Kołchoz, (ros. колхоз) - formalnie rolnicza spółdzielnia produkcyjna, w rzeczywistości rodzaj przedsiębiorstwa rolniczego charakterystycznego dla byłego ZSRR.

Typy JZD

Z upływem czasu JZD zmieniały struktury. Istniały cztery typy:

Najstarszy typ. To tylko zrzeszenie rolników, którzy uprawiali swoje pola, które były zachowane w pierwotnym kształcie.
Powiększano tereny uprawne poprzez rozoranie miedzy. Produkcja zwierzęca była indywidualna.
Jednoczenie produkcji roślinnej i zwierzęcej.
Spółdzielnie przechodziły pod opiekę państwa i członkowie spółdzielni tracili prawo do wypłacania udziału z pól przez nich włożonych.

Powstanie spółdzielni rolniczych

Powstawanie JZD miało trzy etapy. Pierwszy był dobrowolny, członkowie wspólnie uprawiali pola. Drugi etap łączył się ze zmianą struktury spółdzielni na trzeci i czwarty typ, co prowadziło do masowych wystąpień ze spółdzielni. Władze komunistyczne reagowały przymusowym skupem maszyn rolniczych, co miało uniemożliwić działalność rolników. Ostatni etap już był połączony z przymusową kolektywizacją gruntu.

Kolektywizacja - (zwykle przymusowe) nadawanie formy zbiorowej, czyli kolektywnej, na przykład przekształcanie indywidualnych gospodarstw rolnych w przedsiębiorstwa rolnicze (zob. PGR, Kołchoz), warsztatów rzemieślniczych w spółdzielnie produkcyjne, itp.

Język czeski (cs. čeština lub český jazyk) – język z grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, śląskim, polskim, kaszubskim oraz dwoma językami łużyckimi.

Po roku 1989

Po upadku komunizmu JZD kontynuowane są pod nazwą „zemědělská družstva“ (spółdzielnie rolnicze) lub zostały przekształcone w spółki, ewentualnie rozpadły się z powodu niegospodarnej działalności.

Linki zewnętrzne

totalita.cz – kolektywizacja rolnictwa w Czechosłowacji, JZD (cz.)