Jefim Geller - Polski Serwis Naukowy

Jefim Geller, ros. Ефим Петрович Геллер (ur. 2 marca 1925 w Odessie, zm. 17 listopada 1998 w Moskwie) – szachista rosyjski, wielokrotny uczestnik turniejów międzystrefowych, turniejów i meczów pretendentów do tytułu mistrza świata.

Biografia

W rozgrywkach o mistrzostwo świata zadebiutował stosunkowo późno. W 1952 roku, w wieku 27 lat zajął IV miejsce na turnieju międzystrefowym w Sztokholmie, za Aleksandrem Kotowem, Markiem Tajmanowem i Tigranem Petrosjanem. W turnieju pretendentów w Zurychu (1953) zajął VII miejsce. Podobny wynik uzyskał w następnym cyklu rozgrywek o mistrzostwo świata (VII miejsce na turnieju pretendentów w Amsterdamie w 1956 roku).

Mistrzostwa świata seniorów w szachach – rozgrywane od roku 1991 zawody, mające na celu wyłonienie mistrzyni świata szachistek powyżej 50. roku życia oraz mistrza świata szachistów powyżej 60. roku życia. Wśród dotychczasowych zwycięzców znajdują się klasyczni mistrzowie świata: Nona Gaprindaszwili i Wasilij Smysłow, jak również pretendenci do tego tytułu: Walentyna Kozłowska, Jelena Fatalibekowa, Marta Lityńska, Tatiana Zatułowska oraz Jefim Geller, Wiktor Korcznoj i Mark Tajmanow. Spośród reprezentantów Polski największe sukcesy w tych rozgrywkach odniosła Hanna Ereńska-Barlo, która w roku 2007 zdobyła tytuł mistrzyni świata, w latach 1998 i 2005 - medale srebrne, a w 1997 i 2003 - brązowe. W roku 2000 mistrzostwa zostały zorganizowane w Polsce, w miejscowości Rowy.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Na turnieju międzystrefowym w Sztokholmie w 1962 roku Geller wspólnie z Petrosjanem zajął II miejsce za Bobby Fischerem, awansując do turnieju pretendentów w Curaçao, gdzie walnie przyczynił się do wyeliminowania Fischera z dalszych rozgrywek przez koalicję radzieckich arcymistrzów. Petrosjan, Paul Keres i Geller, którzy zajęli trzy pierwsze miejsca, remisowali partie pomiędzy sobą, rezerwując siły na potyczki z Amerykaninem. Jako jedyny z tej trójki Geller pokonał Fischera +2 -1 =1 (rozgrywano cztery partie każdy z każdym). Zespołowy sposób rozegrania przez Rosjan tego turnieju był powodem licznych protestów Fischera i oskarżeń o niesportową postawę.

Wiktor Korcznoj, ros. Виктор Львович Корчной, niem. Viktor Kortschnoi (ur. 23 maja 1931 w Leningradzie) – szwajcarski szachista pochodzenia rosyjskiego , przez wiele lat jeden z najsilniejszych arcymistrzów na świecie.

Ranking szachowy (ELO) – metoda obliczania relatywnej siły gry szachistów w punktacji elo. Nazwa ELO pochodzi od nazwiska Arpada Elo – amerykańskiego naukowca węgierskiego pochodzenia, którego prace ukształtowały szachowy system rankingowy oparty na naukowych podstawach.

W następnych trzech cyklach rozgrywek Geller uczestniczył w meczach pretendentów, przegrywając dwukrotnie z Borysem Spasskim (w półfinale w 1965 roku i w ćwierćfinale w 1968 roku) oraz Wiktorem Korcznojem (w ćwierćfinale w 1971 roku). W 1973 roku na turnieju międzystrefowym w Petropolis (Brazylia) podzielił drugie miejsce z Lwem Poługajewskim i Lajosem Portischem, jednak nie awansował do dalszych rozgrywek, przegrywając z nimi dodatkowy trójmecz. W swoim ostatnim występie w turnieju międzystrefowym w 1976 roku zajął X miejsce. W 1992 roku zdobył tytuł mistrza świata seniorów.

Olimpiada szachowa – międzynarodowy drużynowy turniej szachowy organizowany przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) w cyklu dwuletnim od 1927 roku. W turnieju uczestniczą reprezentacje narodowe, nominowane przez narodowe związki szachowe zrzeszone w FIDE.

Aleksander Kotow, ros. Александр Александрович Котов (ur. 12 sierpnia 1913 w Tule, zm. 8 stycznia 1981 w Moskwie) – rosyjski arcymistrz szachowy, teoretyk i propagator szachów.

W swojej długoletniej karierze Geller wziął udział w ponad trzydziestu prestiżowych turniejach indywidualnych, zajmując 11 razy pierwsze i 7 razy drugie miejsce. Dwukrotnie zdobył tytuł mistrza Związku Radzieckiego (w 1955 i 1979 roku). W latach 1952–1980 siedmiokrotnie reprezentował ZSRR na olimpiadach szachowych, zdobywając siedem złotych medali drużynowo, trzy złote i dwa srebrne indywidualnie. Miał dodatni bilans spotkań z mistrzami świata Michaiłem Botwinnikiem, Wasilijem Smysłowem, Tigranem Petrosjanem i Robertem Fischerem. Osiągnął najwyższy poziom we wszystkich elementach królewskiej gry, jednak najlepiej czuł się w skomplikowanych pozycjach, w których mógł wykazać się talentem kombinacyjnym. Był uznanym ekspertem otwarć szachowych: obrony królewsko-indyjskiej i obrony sycylijskiej oraz cenionym autorem książek szachowych. W opinii Michaiła Tala Geller sięgnąłby po tytuł mistrza świata, gdyby lata II wojny światowej nie uniemożliwiły mu wcześniejszego rozpoczęcia profesjonalnego treningu szachowego.

Wasilij Smysłow, ros. Василий Васильевич Смыслов (ur. 24 marca 1921 w Moskwie, zm. 27 marca 2010 tamże) – rosyjski szachista, arcymistrz, mistrz świata w szachach w latach 1957–1958.

Tigran Petrosjan, orm. Տիգրան Պետրոսյան, ros. Тигран Вартанович Петросян (ur. 17 czerwca 1929 w Tbilisi, zm. 13 sierpnia 1984 w Moskwie) – ormiański szachista reprezentujący ZSRR, dziewiąty mistrz świata w szachach.

Najwyższy ranking w karierze osiągnął 1 stycznia 1976 r., z wynikiem 2620 punktów dzielił wówczas 8. miejsce na światowej liście FIDE. Według retrospektywnego systemu Chessmetrics, najwyżej sklasyfikowany był w maju 1963 r., zajmował wówczas 2. miejsce (za Tigranem Petrosjanem) na świecie.

Szachy – rodzina strategicznych gier planszowych rozgrywanych przez dwóch graczy na 64-polowej szachownicy, za pomocą zestawu bierek (pionów i figur). Popularnie, choć nieprecyzyjnie, szachami nazywa się również wspomniane bierki.

Lew Poługajewski, ros. Лев Абрамович Полугаевский (ur. 21 listopada 1934 w Mohylewie, zm. 30 sierpnia 1995 w Paryżu) – szachista i teoretyk radziecki, arcymistrz od roku 1962, pretendent do tytułu mistrza świata w szachach.

Przypisy

Źródła

Yefim Petrovich Geller 1925-1998 (ang.)

W.Litmanowicz, J. Giżycki, "Szachy od A do Z", tom I, Warszawa 1986, str. 285-287

Wyniki z cyklu turniejów o MŚ: Index of players, Geller E

Linki zewnętrzne

Jefim Geller – wybrane partie szachowe (ang.)

Michaił Moisiejewicz Botwinnik, ros. Михаил Моисеевич Ботвинник (ur. 17 sierpnia 1911 w Kuokkali [dziś Riepino] w pobliżu Sankt Petersburga, zm. 5 maja 1995 w Moskwie) – rosyjski szachista, arcymistrz, wieloletni mistrz świata w szachach.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).