Jehuda Lajb Lubiński - Polski Serwis Naukowy

Jehuda Lajb Lubiński (ur. 30 czerwca 1923 w Łodzi, zm. 1944) - łódzki Żyd, więzień Litzmannstadt Ghetto, ofiara Holocaustu, autor dziennika z getta.

Życiorys

Był synem Mojżesza (Moszka) (ur. 1886), biuralisty, i Ghany Mirli (ur. 1901). Uczęszczał do Szkoły Przemysłowej Towarzystwa Szerzenia Oświaty i Wiedzy Technicznej wśród Żydów (d. Szkoła Talmud – Tora) przy ul. Pomorskiej 48 w Łodzi, gdzie ukończył pierwszą klasę, zanim wybuchła wojna. Mieszkał wraz z rodzicami przy ul. 11 Listopada (obecnie ul. Legionów) 37A.

Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) – zespół niemieckich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Nazwy Auschwitz i Birkenau są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim i Brzezinka, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 i aneksji tych ziem przez III Rzeszę, gdy Oświęcim znalazł się administracyjnie w rejencji katowickiej (Regierungsbezirk Kattowitz) prowincji Górnego Śląska (Provinz Oberschlesien). W 1940 na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania więźniów politycznych i opozycji, głównie Polaków. Rozbudowywany był potem stopniowo w główne miejsce masowej eksterminacji około miliona Żydów z całej Europy, a także wielu Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości. Jest to jedyny obóz koncentracyjny znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-45).

Muzeum Miasta Łodzi mieści się przy ulicy Ogrodowej 15, w Pałacu Izraela Poznańskiego. Do 2009 roku muzeum nosiło nazwę Muzeum Historii Miasta Łodzi.

Po zajęciu Łodzi przez Niemców we wrześniu 1939 mieszkanie Lubińskich zostało zarekwirowane i rodzina przeniosła się do krewnych na ul. Narutowicza 11, a stamtąd do getta (po kilku miesiącach od napaści na Polskę, zajęcia Łodzi, na terenie najbiedniejszej dzielnicy miasta – Bałut hitlerowcy stworzyli getto dla Żydów – Litzmannstadt Ghetto, zamknięte 30 kwietnia 1940) na ul. Franciszkańską 38.

Chaim Mordechaj Rumkowski (ur. 27 lutego 1877 w Ilinie, powiat ostrogski, zm. 1944) – przemysłowiec, działacz syjonistyczny, przewodniczący Judenratu w łódzkim getcie, przestępca wojenny.

Ghetto Litzmannstadt – zorganizowane w Łodzi przez okupacyjne, narodowosocjalistyczne (nazistowskie) władze III Rzeszy w 1939 r. getto żydowskie, do którego przymusowo przesiedlano ludność pochodzenia żydowskiego, głównie z terenów aglomeracji łódzkiej oraz przypadkowe klany Cyganów mordowanych w pierwszej kolejności.

Wiosną 1940 w getcie w dzielnicy Marysin zaczęły tworzyć się komuny młodzieżowe. Do jednej z nich, przy ul. Okopowej 134/136, utworzonej przez absolwentów Szkoły Przemysłowej, przystąpił też Jehuda Lajb, nazywany przez kolegów i rodzinę Lolkiem. Tam przebywał do wiosny 1941, do czasu rozwiązania wspólnoty. Był też aktywnym działaczem utworzonej w getcie młodzieżowej organizacji syjonistycznej pod nazwą Chazit Dor Bnej Midbar [Front Pokolenia Synów Pustyni]. Twórcą tej organizacji był Aron (Arnold) Jakubson, ur. w 1919, który po wywiezieniu z getta w 1944 do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (Oświęcimia-Brzezinki), a następnie do obozu pracy Goerlitz II (Gliwice), gdzie spłonął żywcem w baraku dla chorych podpalonym przez SS-manów podczas likwidacji obozu.

Władysław Andrzej Kempa (ur. 1936, zm. 1 października 2009) – polski księgoznawca, bibliotekarz, bibliofil i regionalista. Absolwent polonistyki Uniwersytetu Łódzkiego, starszy kustosz dyplomowany, wieloletni pracownik Biblioteki Głównej Akademii Medycznej w Łodzi, a następnie, do emerytury, Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka J. Piłsudskiego w Łodzi. Działacz Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, członek założyciel Łódzkiego Towarzystwa Przyjaciół Książki, kolekcjoner ekslibrisów.

Po rozwiązaniu kolektywów na Marysinie zamieszkał ponownie w domu rodziców przy ul. Franciszkańskiej 38 i rozpoczął pracę w administracji getta: Centralnym Biurze Zakupów [Zentrall Einkaufstelle], agendzie Przełożonego Starszeństwa Żydów w Litzmannstadt Getto Chaima Mordechaja Rumkowskiego. Pracował tam do czasu likwidacji getta w końcu sierpnia 1944. Wówczas został wywieziony do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, a stamtąd do obozu Kaufering, gdzie zmarł z wycieńczenia.

Publikacja

W 2003 odnaleziono jeden z tomów dzienników pisanych przez niego w getcie łódzkim, zawierający opis wydarzeń za czas od l stycznia do 27 października 1941 i opublikowano jego fragmenty. Opisał w nim kolegów z organizacji syjonistycznej, np. Mordechaja Zylberberga, członka organizacji syjonistów-rewizjonistów Bejtar, znanego recytatora deklamującego wiersze w języku jidysz, a także dziewczynę o imieniu Frania. Była nią Frajda Jakubowicz, ur. w 1923, członkini tejże organizacji, działająca w grupie Haszalszelet [Łańcuch], która wywieziona w sierpniu 1944 do Oświęcimia (Auschwitz), poniosła śmierć z głodu i wycieńczenia w obozie koncentracyjnym Stutthof (KL) (obecnie Muzeum Obozu Stutthof w Sztutowie). Dziennik ten znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Miasta Łodzi.

Bibliografia

Kempa A., Szukalak M. Żydzi dawnej Łodzi Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych tom IV od A do Z, Łódź 2004, s. 111-112, ISBN 83-87522-67-8,

Podolska J., Dziennik z łódzkiego getta. Zapiski sprzed lat, "Gazeta Łódzka" z 11 IV 2003 r., s. 8-9;

Podolska J., Dziennik Jehudy, "Gazeta Łódzka" z 7 IV 2003 r., s. 3;

Księga adresowa miasta Łodzi i województwa łódzkiego [...]. Rocznik 1937-1939, Łódź [1937] dz. II s. 271;

Lodz Names. List of the ghetto inhabitants 1940-1944, vol. 3, Jerusalem 1994 s. 1589 [tu jako Lajb].