Jeorios Papandreu - ojciec - Polski Serwis Naukowy

Nikolaos Plastiras (po prawej), Stylianos Gonatas (po lewej), Jeorios Papandreou (za nimi).

Jeorios Papandreu, gr. Georgios Papandreou lub Γεώργιος Παπανδρέου (ur. 18 lutego 1888, zm. 1 listopada 1968) – grecki polityk, trzykrotny premier Grecji (1944-1945, 1963 i 1964-1965).

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą[potrzebne źródło].

Życiorys

Urodził się w Kalentzi, w Achai, w Grecji. Swoje życie polityczne rozpoczął wcześnie jako zwolennik Eleftheriosiosa Wenizelosa, który uczynił go gubernatorem Lesbos. Miało to miejsce po wojnie bałkańskiej w 1912 roku. Ożenił się z córką polskiego zesłańca, inżyniera Zygmunta Mineyko, Zofią. Ich syn – Andreas Papandreu (późniejszy premier Grecji) urodził się na wyspie Chios w 1919.

Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Podczas kryzysu politycznego panującego w Grecji po włączeniu się tego kraju do I wojny światowej Papandreu był jedną z najbliższych osób, która wspierała Wenizelosa w działaniach przeciwko proniemieckiemu królowi Konstantynowi I. Gdy Wenizelos został zmuszony do ucieczki z Aten, Papandreu towarzyszył mu w drodze na Kretę. Następnie udał się na Lesbos, gdzie mobilizował antymonarchistycznych popleczników na wyspach oraz pozyskiwał poparcie dla powstańczego, probrytyjskiego rządu Wenizelosa w Salonikach. W 1921 ledwie uniknął zamachu na swoje życie.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Wojna domowa w Grecji, [(gr.) bibliografia: ο Eλληνικός Eμφύλιος Πόλεμος] – walki prowadzone od grudnia 1944 roku do stycznia 1945 roku (pierwsza faza) oraz w latach 1946–1949 (druga faza) na terenie Grecji pomiędzy prawicowymi siłami popierającymi rząd i monarchę, wspieranymi militarnie i logistycznie przez Wielką Brytanię oraz Stany Zjednoczone, a komunistycznymi siłami DSE (gr. ΔΣΕ, Dimokratikos Stratos Ellados - Demokratyczne Wojsko Grecji), wywodzącymi się spośród części kombatantów lewicowego ruchu oporu EAM-ELAS (gr. ΕΑΜ – ΕΛΑΣ)[4][5], jednak znacznie mniej od nich licznymi. Komunistów z DSE popierali lewicowi macedońscy partyzanci z Frontu Wyzwolenia z greckiej prowincji Macedonia.

Papandreu był wenizelistowskim parlamentarzystą, ministrem spraw wewnętrznych w 1923 oraz pełnił kilka innych rządowych stanowisk podczas trwania republiki, w latach 1924-1935. Jako minister edukacji zreformował grecki system szkolnictwa. W 1935 założył Socjaldemokratyczną Partię Grecji. Za udział w antymonarchistycznym spisku został osądzony i skazany na śmierć, a w praktyce zmuszony do opuszczenia kraju, w 1936 przez greckiego dyktatora, rojalistę – Joanisa Metaksasa. W czasie niemieckiej okupacji Grecji podczas II wojny światowej dołączył do głównie wenizelistowskiego rządu na uchodźstwie, którego siedzibę był Egipt (z poparciem brytyjskim i królem Jerzym II jako oficjalną głową państwa). W latach 1944-1945 sprawował urząd premiera. W późnych latach 40. Komunistyczną Partię Grecji widział jako główne zagrożenie dla systemu politycznego państwa. Służył w wielu rządach między 1946 a 1952, w tym podczas najbardziej burzliwych momentów wojny domowej.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Jeorios Andreas Papandreu, Γεώργιος Ανδρέας Παπανδρέου (ur. 16 czerwca 1952), grecki polityk, syn i wnuk dwóch greckich premierów, minister edukacji i spraw religijnych w latach 1988-1989 oraz 1994-1996, minister spraw zagranicznych w latach 1999-2004. Przewodniczący Panhelleńskiego Ruchu Socjalistycznego (PASOK) od 2004, przewodniczący Międzynarodówki Socjalistycznej od 2006. Premier Grecji od 6 października 2009 oraz minister spraw zagranicznych od 7 października 2009.

Resztę lat 50., podczas dominacji konserwatystów, Papandreu spędził w opozycji. W 1961 ożywił grecki liberalizm, zakładając partię Unia Centrum, która była konfederacją starszych liberalnych wenizelistów i nieusatysfakcjonowanych konserwatystów. Po wyborach w 1961 (zwanych wyborami "przemocy i oszustw") Papandreu deklarował "bezkompromisową walkę" z prawicowym ERE. Partia Jeoriosa ledwo wygrała wybory w listopadzie 1963, lecz żadna partia nie miała możliwości samodzielnego rządzenia, co było przyczyną kolejnych wyborów w lutym 1964. Tym razem Unia Centrum odniosła w nich miażdżące zwycięstwo. Progresywna polityka Papandreu jako premiera budziła dużo sprzeciwów w kręgach konserwatywnych, tak jak i znacząca rola jego syna, Andreasa, którego polityka była umiejscawiana mocno na lewo od centrum.

Komunistyczna Partia Grecji (gr. Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας/Kommounistikό Kόmma Elládas, ΚΚΕ) – grecka partia założona w 1918 (do 1924 pod nazwą Socjalistyczna Partia Robotnicza Grecji) jako sekcja Międzynarodówki Komunistycznej. W czasie II wojny światowej dominująca siła w greckim ruchu oporu. W latach 1946–1949 próbowała zbrojnie zdobyć władzę w kraju. Od 1947 działała nielegalnie. Po zakończeniu walk ok. 60 tys. Greków i Macedończyków wyjechało do tzw. krajów socjalistycznych, w tym ok. 14 tys. do Polski, wśród nich wielu komunistów. Od 1974 legalna.

Andreas Jeorios Papandreu (gr. Ανδρέας Παπανδρέου) (ur. 5 lutego 1919 na Chios, zm. 23 czerwca 1996 w Atenach) - grecki polityk socjalistyczny, dwukrotny premier Grecji, ekonomista. Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Był przeciwko porozumieniu zurychskiemu, które doprowadziło do utworzenia Republiki Cypryjskiej. Po konfliktach pomiędzy dwiema społecznościami na Cyprze jego rząd wysłał tam jednostki armii greckiej.

Król Konstantyn II był otwartym przeciwnikiem rządu Papandreu. Częste ultraprawicowe spiski w armii zdestabilizowały rząd. Ostatecznie król ukartował rozłam w Unii Centrum, a w lipcu 1965, odwołał rząd wzbudzając dyskusję o nadzorze nad ministerstwem obrony. W kwietniu 1967 miał miejsce wojskowy zamach stanu, który zapoczątkował juntę czarnych pułkowników. Papandreu został aresztowany i zmarł w listopadzie 1968. Jego pogrzeb stał się okazją do dużej antydyktatorskiej demonstracji.

Lesbos (gr. Λέσβος) – jedna z największych wysp na Morzu Egejskim. Należy do Grecji i wchodzi w skład prefektury Lesbos w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Wyspa położona jest w Azji (na azjatyckim szelfie kontynentalnym) u wybrzeży Turcji, od Azji Mniejszej oddzielają ją cieśniny Muslim na północy i Lesbijska na wschodzie. W południowo-zachodnie wybrzeże wcina się zatoka Kalonis. Stolicą i największym miastem wyspy i prefektury Lesbos jest Mitylena. W starożytności mieszkała tam Safona.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Doktor honoris causa Uniwersytetu Belgradzkiego (1965).

Wnukiem Jeoriosa Papandreu jest Jeorios Andreas Papandreu.

Przypisy

"Georgios Papandreou." Počasni doktori Univerziteta u Beogradu (Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Belgradzkiego)

Linki zewnętrzne

Film dokumentalny "Georgios Papandreou" (gr.), archiwa greckiej telewizji publicznej ERT.