Jeronim De Rada - Polski Serwis Naukowy

Jeronim De Rada

Jeronim de Rada, wł. Girolamo de Rada (ur. 19 listopada 1814 we wsi Macchia w Kalabrii, zm. 28 lutego 1903) – albański pisarz, folklorysta i działacz narodowy.

Pochodził z rodziny Arboreszów (albańskiej diaspory we Włoszech). Był synem księdza prawosławnego, mieszkającego w rejonie Cosenzy. J. de Rada uczył się w szkole św. Adriana w San Demetrio Corone. Zafascynowany albańską przeszłością swoich przodków, zaczął od wczesnych lat swojego życia zbierać materiały związane z folklorem albańskim. W październiku 1834 roku, zgodnie z życzeniem jego ojca, rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie w Neapolu, ale nawet tam głównym obszarem jego zainteresowań pozostał folklor i literatura. To właśnie w Neapolu, w 1836 roku J. de Rada opublikował pierwszy tomik poezji albańskiej, pod włoskim tytułem Poesie albanesi del secolo XV. Canti di Milosao, figlio del despota di Scutari (Poezja albańska od XV wieku. Pieśni Milosao, syna władcy Szkodry). W języku albańskim dzieło to jest znane jako: Këngët e Milosaos.

Arboresze (inne rzadziej używane w języku polskim nazwy: Arbaresze i Arberesze), alb. Arbëreshë – grupa etniczna zamieszkująca Kalabrię we Włoszech. Uważają się za potomków Albańczyków, którzy począwszy od schyłku średniowiecza migrowali z Bałkanów do Italii. Są katolikami, jednakże msze odprawiane są w obrządku greckim.

Język albański – język indoeuropejski z grupy satem, którym posługuje się ok. 6,2 mln Albańczyków zamieszkujących Albanię (3,6 mln), Kosowo (1,7 mln), Macedonię (450 tys.), a także Włochy (Arboresze) i Grecję (Arwanici). W Albanii, Kosowie i Macedonii posiada on status języka urzędowego.

W związku z epidemią cholery, panującą w Neapolu, de Rada opuścił uczelnię i powrócił do domu w Kalabrii. Drugie przygotowane przez niego w 1839 roku dzieło: Canti storici albanesi di Serafina Thopia, moglie del principe Nicola Ducagino (Albańskie pieśni historyczne Serafiny Thopii, żony księcia Nikolasa Dukagjini) zostało skonfiskowane przez władze burbońskie z powodu podejrzeń o związki de Rady z tajnymi stowarzyszeniami, działającymi na terenie Włoch, w okresie Risorgimento. Dzieło z 1839 zostało potem wydane jeszcze dwukrotnie (1843, 1897) pod innymi tytułami.

Folklor (ang. folk-lore "wiedza ludu") – symboliczno-artystyczna dziedzina kultury ludowej, mająca charakter wieloskładnikowy, niejednolity i synkretyczny.

Zjednoczenie Włoch (wł. il Risorgimento) – zapoczątkowany w 1859 roku i stanowiący kilkunastoletni okres w historii Italii proces jednoczenia państw Półwyspu Apenińskiego pod władzą Królestwa Sardynii.

W jego twórczości można także odnaleźć dramaty, jak choćby I Numidi (Numidyjczycy), wydany w Neapolu, w 1846 roku. W 1848 roku de Rada założył dwujęzyczne pismo L’Albanese d’Italia (Włoscy Albańczycy), w którym zamieszczano artykuły poświęcone Albańczykom. Pismo to, o nakładzie 3200 egzemplarzy, było prawdopodobnie pierwszym pismem w języku albańskim wydawanym regularnie i ważnym forum dyskusji o problemie albańskim. W latach 60. Jeronim de Rada skupił się na wydawaniu prac w języku włoskim, poświęconych historii narodu albańskiego (Antichità della nazione albanase), które odegrały istotną rolę w popularyzacji wiedzy o Albańczykach w Europie. W 1878 roku poparł działania Ligi Prizreńskiej i w swoich artykułach wypowiadał się przeciwko planom podziału ziem zamieszkanych przez Albańczyków.

Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.

Romantyzm (z fr. romantisme, od roman – powieść, opowieść) – epoka w historii sztuki i literatury, trwająca od lat 90. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku. Romantyzm był ruchem ideowym, literackim i artystycznym, który rozwinął się początkowo w Europie i wyrażał się w poezji, malarstwie i muzyce.

W dziejach literatury albańskiej de Rada jest uznawany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli literatury romantycznej w okresie Rilindja Kombetare (Odrodzenia Narodowego). Najciekawszym przykładem jest opowieść o miłości Milosao, dostojnika pochodzącego ze Szkodry i Riny, córki pasterza. Różnice społeczne między kochankami przestają mieć znaczenie w obliczu trzęsienia ziemi, które dotyka całą społeczność.

Cholera (Cholerae) – ostra i zaraźliwa choroba zakaźna przewodu pokarmowego, której przyczyną jest spożycie pokarmu lub wody skażonej Gram-ujemną bakterią - szczepami przecinkowca cholery (Vibrio cholerae) produkującego enterotoksynę.

Burbonowie (fr. Bourbon, hiszp. Borbón) – dynastia królów francuskich, hiszpańskich, Neapolu z Sycylią, panujących też w Parmie i Luksemburgu, odgałęzienie Kapetyngów, panująca we Francji w latach 1589-1830, z przerwą w okresie rewolucji francuskiej i napoleońskim. Obecnie francuska linia Burbonów wygasła, a istnieje dalej młodsza linia - Burbonów-Orleańskich oraz hiszpańska linia Burbonów.

Linki zewnętrzne

Strona poświęcona literaturze albańskiej